وكسفورد ۋنيۆەرسيتەتىندەگى فيزيكا دەپارتامەنتى, نانوعىلىم, فوتوەلەكترلىك (PV) پلەنكالار سالاسىندا پوستدوكتورلىق قىزمەت اتقاراتىن جەرلەسىمىز جاڭا بۋىن فوتوەلەكترلى پلەنكالار, «پەروۆسكيت» پوليكريستالدى كۇن ۇياشىقتار سالاسىنا زەرتتەۋ جۇرگىزەدى. مۇندا عالىم تىكەلەي پەروۆسكيت كۇن تورلارى تيىمدىلىگى مەن تۇراقتىلىعىن ارتتىرۋدى كوزدەيدى.
كەيىپكەرىمىزدىڭ دوكتورلىق زەرتتەۋىنە الەمدىك PV نارىعىنىڭ 91%-ىن قامتىعان, عىلىمعا ايتارلىقتاي ۇلەس قوسقان پروفەسسور مارتين گرين جەتەكشىلىك ەتەدى. جاس عالىمنىڭ ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ىزدەنىستەرىنىڭ ناتيجەسى دە جوق ەمەس. بىرقاتار عىلىمي جۇمىستارى الەمدەگى الدىڭعى قاتارلى Q1 جۋرنالىندا جارىق كوردى. سونىڭ ىشىندە ءبىرىنشى اۆتورلىق جانە قوسالقى ءبىرىنشى اۆتورلىق ماقالالارى عالامدىق ەڭ كوپ سىلتەمە جاسالاتىن ۇزدىك وندىقتاعى عىلىمي جۋرنالدا جاريالاندى. سونىمەن قاتار ن.مۇساحان ۇلى وكسفورد ۋنيۆەرسيتەتىندە جاڭاعى پەروۆسكيت كۇن تورلارىن ەڭ العاش جارىققا شىعارىپ, العاش كوممەرتسيالاعان پروفەسسورمەن سەرىكتەس توپتا جۇمىس اتقارادى.
حالقىمىز «ۇستازى جاقسىنىڭ ۇستانىمى جاقسى» دەپ بەكەر ايتپاعان. نۇرسۇلتان – عىلىمي جەتەكشى تاڭداۋدا ايى وڭىنان تۋعان جاس. ول 2017–2018 جىلدارى مانچەستەر ۋنيۆەرسيتەتىندە ماگيسترلىك ديسسەرتاتسياسىن ەلەكتر جانە ەلەكتروندى ينجەنەريا مەكتەبىنىڭ دوتسەنتى, جاسىل ەنەرگەتيكا (كۇن, جەل, جەر ت.س.س.) كۋرسىنىڭ نەگىزىن قالاعان قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسور يەين كروۋدىڭ جەتەكشىلىگىمەن تابىستى قورعادى. مۇندا ول كرەمنيگە نەگىزدەلگەن كۇن باتارەياسىمەن جۇمىس جۇرگىزدى. بىردە پروفەسسور كروۋ: «كۇن ەنەرگەتيكاسى» پانىنەن ءدارىس وقىپ وتىرىپ: «وسى سالاعا ەرەكشە ۇلەس قوسقان, كرەمني كۇن باتارەيالارىنىڭ اتاسى, پروفەسسور مارتين گرين دەگەن اڭىزعا اينالعان اۋستراليالىق عالىم بار. ۇلكەن كىسى. سونىمەن جولىقتىم», دەپ اتاقتى عالىم تۋرالى اڭگىمەلەيدى. بۇعان قاعىلەز قازاق بالاسى ەلەڭ ەتە قالادى. ەندى ول اتى اڭىزعا اينالعان عالىممەن كەزدەسسەم دەپ ويلايدى.
ءسويتىپ, جاس عالىم الەم بويىنشا كۇن مەن جاسىل ەنەرگەتيكا سالاسىنا باعىتتالعان تۇتاستاي دەپارتامەنتى-فاكۋلتەتى بار جالعىز وقۋ ورنى اۋسترالياداعى جاڭا وڭتۇستىك ۋەلس ۋنيۆەرسيتەتى ەكەنىن ءبىلىپ, ونىڭ نەگىزىن پروفەسسور گرين قالاعانىن تۇسىنەدى. كوپ ۋاقىت وتپەي جەتەكشىلەرىنە حابارلاسىپ, وزىق فوتوەلەكترلىك ماتەريالدارمەن جۇمىس ىستەۋگە نيەتتى ەكەنىن بىلدىرەدى. وسىلايشا, باياناۋىلدا تۋىپ, شەت جەرگە ءبىلىم ىزدەپ اتتانعان نۇرسۇلتان سول وقۋ ورنىندا ەكى جەتەكشىگە شاكىرت بولدى. سول ءساتتى ەسىنە العان ول: ء«بىرىنشى جەتەكشىم (پروفەسسور گريننىڭ شاكىرتى) ماعان: «ەكىنشى جەتەكشىڭ پروفەسسور گرين بولعانىن قالايسىڭ با؟» دەگەندە توبەم كوككە جەتكەندەي بولدى. وسىلايشا, بۇكىل الەمدىك عىلىمعا اتى شىققان عالىم گرينمەن تانىسىپ, اقىل-كەڭەسىن الدىم», دەدى.
وسى ارادا كەيىپكەرىمىزگە: ء«سىزدىڭ زەرتتەۋىڭىز ەل عىلىمىنا نە بەرەدى؟» دەگەن سۇراق قويدىم. ونىڭ جاۋابى سەنىمدى شىقتى. «زەرتتەۋىم ەلىمىزگە پايداسى تيەدى دەپ ويلايمىن. سەبەبى پەروۆسكيت كۇن باتارەيالارى – بولاشاقتىڭ تەحنولوگياسى. ال جاسىل ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ءبىلىمىمدى, وكسفورد ۋنيۆەرسيتەتىندەگى تاجىريبەمدى ەلدەگى ارىپتەستەرىمە جەتكىزۋگە تىرىسىپ ءجۇرمىن. مىسالى, بىرىنشىدەن, عىلىم مەن بىلىمگە قوسسام دەگەن ۇلەسىم. ەلىمىزدە جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىنە ارنالعان زەرتحانالار قۇرۋعا اتسالىسقىم كەلەدى. سونىمەن قاتار پەروۆسكيت كۇن باتارەيالارى مەن وپتوەلەكترونيكا بويىنشا وقۋ باعدارلاماسىن ازىرلەپ, جاس عالىمدارعا حالىقارالىق دەڭگەيدە باسەكەگە قابىلەتتى بولۋعا كومەكتەسسەم دەيمىن. ەكىنشىدەن, يننوۆاتسيالار جانە تەحنولوگيالىق دامۋ سالاسىنا ءوز ۇلەسىمدى قوسىپ, ەلىمىزدە پەروۆسكيت كۇن باتارەيالارىن زەرتتەۋ ورتالىعىن اشۋعا ىقپال ەتە الار ەدىم. وكسفورد PV جانە قىتايداعى سەرىكتەستەرمەن بايلانىس ورناتىپ, تەحنولوگيالاردى ەلگە اكەلۋگە كومەكتەسۋ دە ماڭىزدى. بۇدان بولەك, پەروۆسكيتتىك كۇن باتارەيالارىن جەرگىلىكتى شيكىزاتتان جاساۋ مۇمكىندىگىن زەرتتەپ كورۋگە بولادى», دەدى ول.
بۇعان دەيىن جاس عالىم ءبىراز جەتىستىككە قول جەتكىزگەن. فوتوەلەكترلىك جانە بالامالى ەنەرگەتيكا سالاسىنىڭ فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى لاۋازىمىن (وڭتۇستىك جاڭا ۋەلس ۋنيۆەرسيتەتى, اۋستراليا) يەلەندى. سونداي-اق تازا جانە جاسىل ەنەرگەتيكا تەحنولوگيالارى سالاسىنىڭ ماگيسترى (مانچەستەر ۋنيۆەرسيتەتى, بىرىككەن كورولدىك), جىلۋ ەنەرگەتيكا سالاسىنىڭ باكالاۆرى (B.Sc.) (ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى) اتاندى. «عالامدىق تالانت ۆيزا» (بىرىككەن كورولدىك) جانە «بولاشاق» ستيپەندياسىنىڭ يەگەرى.
شىندىعىندا, نۇرسۇلتان مۇساحان ۇلى – ەلىمىزدە پەروۆسكيتتىك كۇن باتارەيالارىن ءوندىرۋ مۇمكىندىگىن زەرتتەپ, وسى سالاعا ينۆەستيتسيا تارتۋ جولدارىن قاراستىراتىن بىلىكتى مامان. ول جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىن كەڭىنەن پايدالانۋ ارقىلى ەلىمىزدىڭ كومىر مەن مۇنايعا تاۋەلدىلىگىن ازايتۋعا بولاتىنىن ايتادى. بۇل ونىڭ زەرتتەۋ سالاسىنداعى كوزدەگەن ماقساتىنىڭ ءبىرى. قىسقاسى, عىلىم جولىنا ءتۇسىپ, ىرگەلى ىزدەنىستەرمەن سوناۋ اعىلشىن ەلىندە جۇرگەن جەرلەسىمىزدىڭ ءار باستاماسى قۋانتادى.
