ورازالى سابدەن ۇلىنىڭ ايتۋىنشا قازاقستان سوڭعى جىلدارى ساياسي-ەكونوميكالىق باعىتتا قارقىندى دامىدى. ساياسي باعىتتى الساق, بۇگىنگە دەيىن 45 اكىم سايلاندى. حالىق تىكەلەي اۋدان, اۋىل وكرۋگى اكىمدەرىن سايلاۋعا قول جەتكىزدى. بۇل ساياسي-دەموكراتيالىق رەفورمانىڭ جارقىن كورىنىسى. قازاق تاريحىندا مۇنداي وزگەرىس بۇرىن-سوڭدى بولماعان.
سونداي-اق عالىم پرەزيدەنت حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنا ءمان بەرگەنىن جەتكىزدى. راس بۇل كۇندە بيۋدجەتتىڭ الەۋمەتتىك سالاعا جۇمسالاتىن شىعىندارى 50% اسىپ كەتكەن. وسىعان بايلانىستى ۇكىمەت امالسىز قوسىمشا قۇن سالىعىن 16% كوتەرۋگە ءماجبۇر. بىراق بۇل ورتا جانە كىشى بيزنەسكە, حالىقتىڭ قالتاسىنا اۋىر سوعۋى مۇمكىن. سول ءۇشىن ورازالى سابدەن ۇلى ەكونوميكانى ءوسىرۋ ونى ءارتاراپتاندىرۋ كەرەكتىگىن مالىمدەدى. مۇناي-گاز ءبىر ۋاقىتتاردا بىتەر. سوندىقتان قازبا بايلىقسىز ءومىر سۇرەتىن جاعدايعا الدەن بەيىمدەلە بەرگەن ءجون.
مەملەكەت باسشىسى ايماقتاردى دامىتۋ قاجەتتىگىن باياندادى دەدى عالىم. بۇل سوزبەن ول تولىقتاي كەلىسىپ وتىر. سەبەبى وڭىرلەر وركەندەسە رەسپۋبليكانىڭ ەكونوميكاسى العا جىلجيدى. رەسپۋبليكانىڭ قازىناسىن تولتىرىپ وتىرعان ءتورت-اق ايماق. ول استانا مەن الماتى قالالارى, سوسىن اتىراۋ مەن ماڭعىستاۋ وبلىستارى. قالعان ايماقتار دوتاتسيادا. قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك ولكەسى ءوزىنىڭ ىسكەرلىگىمەن تانىمال. سول سەبەپتى دوتاتسيادان شىعۋ ءۇشىن شىمكەنتتىڭ ارنايى 5 جىلدىق جوسپارى بولۋى ءتيىس. وسىنى مەگاپوليس اكىمدىگى باسشىلىققا السا دەگەن ۇسىنىسىن ءبىلدىردى.
قۇرىلتايدا پرەزيدەنت رۋحانياتقا, ابايعا ەرەكشە توقتالعانىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن بىرگە مەمەلكەت باسشىسى ءىت تەحنولوگيا, جاساندى ينتەللەكت, تسيفرلاندىرۋ سالالارىنا دا ايرىقشا ءمان بەردى. بۇل رەتتە ورازالى سابدەن ۇلى جاستاردى جوعارىدا اتالعان ماماندىقتار بويىنشا كوبىرەك ءبىلىم الۋعا شاقىردى.
ءوز كەزەگىندە عالىم الەم قايدا بارادى, اباي جولىمەن قازاقستاندى قالاي ىزگىلەندىرە الامىز, قازاقستاننىڭ ءوز سارا جولى قانداي دەگەن ساۋالدارعا جاۋاپ تاپساق ەلىمىزدى جارقىن بولاشاق كۇتىپ تۇرعانىن بايان ەتتى. ونىڭ پىكىرىنشە ءحىح عاسىردا الەمدى وكپە اۋرۋى مازالادى, حح عاسىردا قاتەرلى ىسىك جايلادى, ءححى عاسىردا رۋح اۋرۋى مەڭزەپ تۇر. الەمدە ميسىزدىق, رۋحاني داعدارىس بەلەڭ الدى. قازاقستان الەمنىڭ ءبىر بولشەگى بولعاندىقتان بۇل ماسەلە دە ءبىزدىڭ ەل ءۇشىن وتە وزەكتى.
دۇنيە جۇزىندە 2007 جىلى ەكونوميكالىق داعدارىس بولدى. 2020 جىلى ول قايتالانىپ, مەملەكەتتەر سودان ءالى ەسىن جيىپ ۇلگەرمەدى. ياعني الەمنىڭ قايدا بارا جاتقانى بەلگىسىز. دەگەنمەن الەمنەن دە الاتىن ۇلگىلەر بارشىلىق. ول جوعارى تەحنولوگيا. ال رۋحانيات جاعى ءسال قيىنداۋ ءارى كۇماندىلەۋ. عالىمنىڭ پايىمىنشا پرەزيدەنت عىلىم قالاشىقتارىن سالۋ كەرەك دەگەن كەرەمەت باستاما كوتەردى. قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە الەمنىڭ جەتەكشى وقۋ ورىندارى فيليالدارىنىڭ اشىلۋ دا قۇپتارلىق ءىس.
ورازالى سابدەن ۇلىنىڭ مالىمدەۋىنشە الەم جاڭا وركەنيەتكە قادام باستى. ول يمپەريالدىق قوعام دەپ اتالادى. گۋمانيستىك نووسفەرالىق وركەنيەت دەپ اتاساق دا بولادى. وسىنى جاستار جاقسى ۇعىنۋى ءتيىس. عالىم ءوز سوزىندە قۇرىلتايدا ەكى ماسەلە كوتەرگەنىن ايتتى. بىرىنشىدەن رۋحاني ازىق – اباي دەدى, ەكىنشىدەن ماتەريالدىق ازىق – كىشى بيزنەس دەگەنگە توقتالدى. وسى رەتتە كوكشەتاۋدان اباي رەزيدەنتسياسىن سالىپ, جاستار سول جەردە ءارى دەمالىپ ءارى اباي ىلىمىمەن رۋحتانۋ كەرەكتىگىن مالىمدەدى. سونداي-اق ول ءوز سوزىندە جاستارعا ابايدىڭ «تولىق ادام ءىلىمىن» وقۋعا كەڭەس بەردى. بۇل ەڭبەگىندە حاكىم اباي ادامدار دۇنيەنىڭ كورىنگەن سىرىن جانە كورىنبەگەن قۇپياسىن يگەرۋ كەرەكتىگىن ايتادى. كورىنگەن سىرى دەگەنىمىز ماتەريالدىق دۇنيە, عىلىم مەن ءبىلىم, ەكونوميكالىق كەمەلدىلىك. ال كورىنبەگەن قۇپياسى دەگەنىمىز ول ادامنىڭ رۋحاني قۇندىلىعى, تاريحى, مادەنيەتى, كەرەك بولسا ءمورالى. ورازالى سابدەن ۇلى قازىرگى قوعامعا ءدال وسى ايتىلعان نارسەلەر جەتپەي جاتقانىن تىلگە تيەك ەتتى.
بۇدان بولەك اعامىز ۇلى جىبەك جولىندا ورنالاسقان 6 تۇركى مەملەكەتتەر بىرىگىپ تۇركى تەگى وداعىن قۇرۋ يدەياسىن العا تارتتى. وسى اتالعان ەلدەر, رەسەي قۇرامىنداعى تۇركى رەسپۋبليكالارى ءبىر كەزدەرى ۇلكەن ءبىرتۇتاس تۇركى جۇرتىن قۇراعان. ەگەر تۇركى مەملەكەتتەرى ءبىر وداققا بىرىكسە, 200 ملن-نان استام حالقى بار الەۋەتتى كۇشكە اينالار ەدى. عالىم ايتقانداي, تۇركىلەر جوعارى تەحنولوگياسىمەن الەمدى باسىپ وزىپ ءبىرىنشى ورىنعا شىعا الماس, الايدا رۋحانياتىمەن, مادەنيەتىمەن الدىڭعى تۇعىرعا كوتەرىلە الادى. بەلگىلى امەريكاندىق وقىمىستى وسبورننان تۇركىلەر كىم دەگەندە داريا تۇبىندە جاتقان مارجان. ەگەر ول جوعارىعا كوتەرىلسە, جارقىراپ اينالاسىنا نۇرىن شاشپاق دەپ جاۋاپ بەرگەن ەكەن. جاستاردىڭ ارقاسىندا كەلەشەكتە سول دەڭگەيگە جەتۋىمىز كەرەك دەدى ورازالى سابدەن ۇلى.
مەملەكەت بار, كاسىپكەرلىك سالاسى بار. وسى ەكەۋى مەملەكەتتىك-جەكەشەلىك ارىپتەستىك قۇرىپ قازىرگى تاڭدا جاقسى جۇمىس ىستەپ جاتىر. ال بۇل مەحانيزمدى ءتيىمدى ىسكە اسىراتىن ول عىلىم مەن ءبىلىم, جوعارى تەحنولوگيا. وكىنىشكە قاراي وسى ماسەلەدە ءبىزدىڭ ەلدىڭ اقساپ جاتقان جايى بار. پرەزيدەنت عىلىمدى كوتەرۋ ءۇشىن ۇلكەن ءىس تىندىردى. ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ مارتەبەسىن بيىكتەتتى, ارنايى مينيسترلىك اشتى, عىلىم جانە تەحنولوگيالار جونىندەگى ۇلتتىق كەڭەس قۇردى. مەملەكەتتىك-جەكەشەلىك ارىپتەستىك, عىلىم مەن جاڭا تەحنولوگيالار, ادامي كاپيتالدى ءبىر باعىتتا دامىتپاي ەكونوميكا العا قادام باسپايدى. الەمدە الامان بايگە ءجۇرىپ جاتىر. جارىس جولىندا رۋحانيات پەن جوعارى تەحنولوگيالار. وسى ەكەۋىن بايگەگە قوسقان قاي مەملەكەت مارەگە ءبىرىنشى كەلسە, سونىڭ كەلەشەگى كەمەل دەگەن ءسوز. سوندىقتان قازاقستان رۋحانياتتان اجىراماۋ كەرەك, سونىمەن بىرگە, جوعارى تەحنولوگيانى دا قاز-قاتار دامىتۋ قاجەت. ەكونوميكا عىلىمىنىڭ بىلىكتى مامانى بايانداماسىنىڭ سوڭىندا وسىلاي دەپ پىكىر ءبىلدىردى.
شىمكەنت
