القالى جيىندا عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەكتىڭ قۇتتىقتاۋىن عىلىم كوميتەتىنىڭ توراعاسى عالىمجان جانقۋاتوۆ وقىدى.
ۇعا پرەزيدەنتى اقىلبەك كۇرىشباەۆ عالىمدار قاۋىمىن عىلىم كۇنىمەن قۇتتىقتاپ, مەرەكەگە وراي ۇزدىك عالىمدارعا قۇرمەت كورسەتۋدىڭ ءداستۇرلى ءىس-شاراعا اينالىپ وتىرعانىن جەتكىزدى.
«ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ IV وتىرىسىندا پرەزيدەنت ق.توقاەۆ عىلىمعا ەرەكشە نازار اۋدارىپ, قازىرگى زاماندا ەكونوميكا مىندەتتى تۇردە يننوۆاتسياعا نەگىزدەلۋگە ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ادامزات تاريحىنداعى بارلىق جەتىستىككە ءبىلىمنىڭ ارقاسىندا قول جەتتى, ال قازىرگى وزىق تەحنولوگيالار زامانىندا عىلىمسىز ەشقانداي دامۋ مۇمكىن ەمەس. كەيىنگى جىلدارى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تىكەلەي قولداۋىنىڭ ارقاسىندا عىلىمدى دامىتۋعا, ونىڭ قوعامدىق ومىردەگى ءرولى مەن ورنىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ەلىمىزدە بۇرىن-سوڭدى بولماعان اۋقىمدى شارالار قابىلدانىپ جاتقانىن ەرەكشە ايتقان ءجون. «عىلىم جانە تەحنولوگيالىق ساياسات تۋرالى» جاڭا زاڭ قابىلداندى. 2019 جىلدان باستاپ ءبىلىم مەن عىلىمعا سالىنعان ينۆەستيتسيالار 5 ەسەگە دەيىن ءوسىپ, جاس عالىمدارعا الەۋمەتتىك كومەك كورسەتىلىپ جاتىر», دەدى ا.كۇرىشباەۆ.
بىلتىر عىلىمنىڭ قارا شاڭىراعى ءۇشىن جاڭارتىلعان زاڭنامالىق جانە نورماتيۆتىك بازا نەگىزىندە ينستيتۋتسيونالدىق قالىپتاسۋ جىلى بولدى. جاڭا زاڭعا سايكەس اكادەميا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جانىنداعى ۇعا مارتەبەگە يە بولىپ, ەلىمىزدەگى بىردەن-ءبىر جوعارى عىلىمي ۇيىمعا اينالدى. جاڭا ەرەجەلەرگە سايكەس اكادەميا مۇشەلەرىنىڭ نەگىزگى قۇرامى سايلاندى.
الەمنىڭ ەڭ وزىق دەگەن 20 مەملەكەتى تاجىريبەسى نەگىزىندە اكادەميا 2035 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسىن بەكىتتى. وسى ۋاقىتقا دەيىن دۇرىس كوڭىل بولىنبەگەن عىلىمدى دامىتۋدىڭ باسىم باعىتتارى انىقتالدى. مىسالى, زەرتتەۋلەردىڭ بارلىق سالاسىن تولىعىمەن قامتيتىن 7 باسىم جانە ونىڭ 153 مامانداندىرىلعان عىلىمي باعىتتارى بەلگىلەنگەن. بۇعان دەيىن عىلىمعا بەرىلەتىن بيۋدجەت قاراجاتى بارلىعىنا بىردەي ءبولىنىپ كەلگەن بولسا, اكادەميا مەملەكەتتىڭ دامۋ ستراتەگياسىمەن ۇندەسەتىن, باسەكەلەستىك ارتىقشىلىعىن ەسكەرەتىن, عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ تيىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتەتىن عىلىمي باسىمدىقتاردىڭ جاڭا جۇيەسىن ۇسىندى. عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنەن قولداۋ تاپقان بۇل باعىتتار ۇكىمەت جانىنداعى جوعارى عىلىمي-تەحنيكالىق كوميسسيا تاراپىنان كەلەر جىلدان باستاپ ىسكە اساتىن بولادى.
اكادەميا العاش رەت سالالىق مينيسترلىكتەردىڭ, اكىمدىكتەردىڭ, «اتامەكەن» ۇكپ, بيزنەس وكىلدەرىنىڭ جانە جەتەكشى وتاندىق جانە شەتەلدىك عالىمداردىڭ قاتىسۋىمەن 30 وڭىرلىك جانە سالالىق فورسايت-سەسسيا ۇيىمداستىردى. ونىڭ قورىتىندىسىندا عىلىمي زەرتتەۋلەرگە قاتىستى 200 ستراتەگيالىق مىندەت ايقىندالدى. وسى كەزگە دەيىن تالداۋ مۇلدە جاسالماعان. بۇرىن عىلىمي تاقىرىپتار عىلىمي ۇيىمدار مەن عالىمدار ءوندىرىستىڭ قاجەتتىلىكتەرىن ەسكەرمەي, ءوز مۇمكىندىكتەرىنە قاراي انىقتاپ وتىرعان. سالدارىنان عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ تيىمدىلىگى تومەندەپ, سۇرانىس ازايدى. وسىعان وراي جاڭا زاڭناماعا سايكەس 2025–2027 جىلدارعا ارنالعان باعدارلامالىق-نىسانالى قارجىلاندىرۋدىڭ 113 عىلىمي-تەحنيكالىق مىندەتىنە العاش رەت ساراپتاما جاسالىپ, 26-سى عانا تالاپقا ساي ەكەنى انىقتالدى.
«دامىعان ەلدەر تاجىريبەسى نەگىزىندە اكادەميا مينيسترلىكتەرگە عىلىمي تاقىرىپتاردى قالىپتاستىرۋدا پانارالىق ءتاسىلدى قولدانۋدى ۇسىندىق. سەبەبى الەمدىك تاجىريبەدە بارلىق عىلىمي جاڭالىقتىڭ 90 پايىزعا جۋىعى پانارالىق نەگىزدە اشىلادى. بۇنى قولدانىسقا ەنگىزۋ ارقىلى بۇگىنگى كۇنگى عىلىمي ىزدەنىستەردەگى ۇساق تاقىرىپتاردان كەتىپ, عىلىمنىڭ الەۋەتىن ءبىر جەرگە شوعىرلاندىرىپ, كەشەندى تۇردە شەشۋگە جول اشۋعا كوڭىل ءبولىپ وتىرمىز. وسى ورايدا وتكەن جىلى اكادەميكتەردىڭ باستاماسىمەن 3 ءىرى ينتەگراتسيالانعان پانارالىق عىلىمي-تەحنيكالىق باعدارلامالاردىڭ (مەگاگرانتتاردىڭ) تەحنيكالىق تاپسىرمالارى دايىندالىپ, قارجىلاندىرۋ ءۇشىن ءتيىستى ۆەدومستۆوعا جىبەرىلدى», دەيدى ا.كۇرىشباەۆ.
بۇگىندە اكادەميا حالىقارالىق عىلىمي ىنتىماقتاستىقتى جانداندىرۋ ماقساتىندا شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردى تارتىپ, تەحنولوگيالىق دامىعان ەلدەردەگى ءبىلىم مەن عىلىم ترانسفەرتىنە نازار اۋدارىپ وتىر. قازىرگى تاڭدا اقش, قحر, رف, گەرمانيا جانە وڭتۇستىك كورەيامەن بىرلەسىپ 5 عىلىمي ورتالىق قۇرىلدى. عىلىم سالاسىنا 143 ملن دوللاردان استام شەتەل ينۆەستيتسياسى تارتىلدى. قىتاي عىلىم اكادەمياسى, چجەتسزيان تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتى جانە قحر جەتەكشى جوعارى تەحنولوگيالىق كومپانيالارىمەن بىرلەسىپ, اكادەميا جانىنان كەڭىستىكتىك-ۋاقىتتىق ينتەللەكت پەن تۇراقتى دامۋدىڭ حالىقارالىق زەرتحاناسى اشىلدى. زەرتحانادا تابيعي رەسۋرستاردى باسقارۋ, سۋ تاسقىنى, قۇرعاقشىلىق, جەر سىلكىنىسى جانە باسقا دا تابيعي اپاتتار قاۋپىن بولجاۋ, مودەلدەۋ جانە باسقارۋدا جاساندى ينتەللەكت قولدانىلادى. تاياۋ بولاشاقتا بۇل جوبالار ورتالىق ازيا ەلدەرىن قامتيتىن بولادى. جوباعا قىتاي تاراپىنان شامامەن 70 ملرد تەڭگە كولەمىندە ينۆەستيتسيا تارتىلماق.
بۇگىندە اكادەميا وڭىرلەردەگى عىلىمدى دامىتۋعا ايرىقشا كوڭىل ءبولىپ وتىر. وسى ماقساتتا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا ادىستەمەلىك جانە پراكتيكالىق كومەك كورسەتۋ ماقساتىندا وڭىرلەردە اكادەميا پرەزيديۋمى 5 رەت كوشپەلى وتىرىس وتكىزدى. جاستاردى عىلىمعا تارتۋ – اكادەميا الدىندا تۇرعان كەلەلى مىندەتتىڭ ءبىرى. وسى ماقساتتا عىلىمي كادرلاردىڭ قۇزىرەتتىلىك, كاسىبي دەڭگەيىن كوتەرۋدىڭ تەتىگى ازىرلەنىپ جاتىر.
ءىس-شارا اياسىندا كورمە ۇيىمداستىرىلىپ, «عىلىم قورى» اق ونىمدەردى كوممەرتسيالاندىرۋعا ارنالعان گرانتتىق جوبالار, عالىمدار مەن ونەرتاپقىشتار نەيروحيرۋرگيا, اتوم ەنەرگەتيكاسى, يادرولىق فيزيكا, كولىك-لوگيستيكا سياقتى وزەكتى عىلىمي باعىتتارعا قاتىستى عىلىمي زەرتتەۋ ناتيجەلەرى, يننوۆاتسيالىق ونىمدەر مەن تەحنولوگيالار تانىستىردى.
سونداي-اق القالى جيىندا عىلىمدى دامىتۋعا ەرەكشە ەڭبەگى سىڭگەن عالىمدار مەملەكەتتىك جانە ۆەدومستۆولىق ناگرادالارمەن, اكادەميك قانىش ساتباەۆتىڭ 125 جىلدىعىنا ارنالعان ارنايى توسبەلگىلەرمەن ماراپاتتالدى.
كورنەكتى تۇلعا قانىش ساتباەۆتىڭ قۇرمەتىنە ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ ىشكى اۋلاسىندا ەرەكشە رامىزدىك مانگە يە بولىپ تۇرعان «ساتباەۆ ساكۋرالارىن» جاڭعىرتىپ, عالىمدار ەكى ساكۋرا اعاشىن وتىرعىزدى. ەل عىلىمىنىڭ تاريحىنا قۇرمەتپەن ونىڭ دامۋىنا قوسقان تۇلعالار رۋحىنا تاعزىم ەتتى.
سالتاناتتى ءىس-شاراعا اكادەميكتەر, دەپۋتاتتار, جاپوندىق دەلەگاتسيا مۇشەلەرى, عىلىمي قوعامداستىق بەلسەندىلەرى, دەمەۋشى كاسىپكەرلەر قاتىستى.
الماتى
