– اڭگىمەڭىزدى ايگىلى قولونەر شەبەرىنىڭ اتىنداعى مۋزەيدىڭ اۋىلدىق جەردە اشىلۋ سەبەبىنەن باستاساڭىز.
– اكەم وسى اۋىلدا دۇنيەگە كەلگەن. اتامىز شوقپار مەكتەپ-ينتەرناتتىڭ وتىن جاعىپ, سۋىن تاسىپ, ەڭبەك ەتكەن. اراسىندا ۇستالىقپەن اينالىسقان. ال جۇماگۇل اجەمىز ينتەرناتتىڭ بالالارىنا تاماق ءپىسىرىپ بەرەتىن بولعان. ول سوناۋ سوعىس جىلدارى بولسا كەرەك. تۇمانباي اتامىز تۋعان كورشىلەس «كازاتكوم» اۋىلىندا سوعىستان سوڭ تەمىر ۇستا جەتىسپەي, اكەسى شوقپاردى سول اۋىلعا جىبەرەدى. اكەم 8-سىنىپتى «كازاتكومدا» ءبىتىرىپ, ودان ءارى قاراي الماتىعا كەتەدى. وقۋىن ءتامامداپ, شىعارماشىلىقپەن اينالىسادى.
1996 جىلى 50 جاسقا تولۋى قارساڭىندا وسى قاراۋسىز, قاڭىراپ قالعان عيماراتقا كوزى ءتۇسىپ, جەكەمەنشىككە الدى. قالاداعى كوپقاباتتى ۇيلەردە پاتەرىمىز بولعان ەدى. بىراق وندا ارتىق-اۋىس جۇمىس ىستەي المايسىڭ, ونىڭ ۇستىنە جاقىن تۋىس-تۋعاننان دا جىراقتاپ بارا جاتقانىن ايتىپ, اۋىلعا كوشۋدى ۇيعاردى. سودان ەرمەك وسكەنباەۆ دەگەن سول كەزدەگى اۋىل اكىمىنە كىرىپ, وسى بوس تۇرعان عيماراتتى مىڭ دوللارعا ساتىپ الدىق. كوپ ۇزاماي تۋعان اۋىلىنا قونىس اۋدارىپ, ون جىل ءومىر سۇرگەن اكەم اسقارالى الپىسقا تولۋىنا ون كۇن قالعاندا باقيعا وزدى. اكەمنىڭ اۋىلعا كەلگەندەگى باستى ارمانى – مۋزەي جانە قولونەر مەكتەبىن اشۋ ەدى. وسى ماقساتتا 2,5 مىڭعا جۋىق ەكسپونات جينادى. سول ارمانىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا شاكىرتتەرى بىرلەسىپ, مۋزەي اشۋعا بەل بۋدىق. يگىلىكتى ءىستىڭ اتقارىلۋىنا سول جىلدارداعى الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى سەرىك ۇمبەتوۆ ۇلكەن ۇلەس قوستى.
جالپى جەر اۋماعى 3 گەكتار, ال 375 شارشى مەتر بولاتىن مۋزەي عيماراتىندا 6 زال جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ ءبىرىنشى زالىندا ۇستا داركەمباي شوقپار ۇلىنىڭ بالالىق شاعىنان باستاپ, ستۋدەنتتىك, وتباسىلىق جانە اسكەردەگى ومىردەرەگىنەن سىر شەرتىلسە, ءۇشىنشى زالدا قولونەر شەبەرىنىڭ شىعارماشىلىق ەڭبەكتەرى ورنالاسقان. ال ءۇشىنشى زالدا قازاق حالقىنىڭ تەرى, اعاشتان جاسالعان ءۇي جيھازدارى مەن ىدىس-اياقتارى تىزىلسە, ءتورتىنشى زالدا حالقىمىزدىڭ ساز اسپاپتارى مەن زەرگەرلىك ونەرى ورىن العان. ال بەسىنشى زالدا ساياتشىلىق ونەرگە بايلانىستى بۇيىمداردى تاماشالاۋعا بولادى. ەڭ سوڭعى, التىنشى زالدا بۇگىنگى قولونەر شەبەرلەرىنىڭ تۋىندىلارى ورنالاسىپ, ولاردىڭ ساۋدالانۋىنا جاعداي جاسالدى. مۋزەيگە الىس-جاقىن قالالاردان, اسىرەسە شەتەلدەن كەلگەن قوناقتار كادەسىيعا كوپ قىزىعادى. بۇل قولونەردىڭ ءباسى قاشاندا جوعارى ەكەنىن كورسەتەدى.
– ءوزىڭىز دە ونەردەن قۇرالاقان ەمەسسىز. اكە ءىزىن جالعاستىرىپ, ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىندا ستۋدەنتتەرگە ءدارىس وقىپ, شاكىرت تاربيەلەدىڭىز. بۇگىندە شاكىرتتەرىڭىزبەن بىرلەسە مۋزەي جۇمىسىن جانداندىرىپ, ۇلتتىق ونەردىڭ ورىستەۋىنە ولشەۋسىز ۇلەس قوسىپ وتىرعانىڭىز ءمالىم. اكە اماناتىن ارقالاعان پەرزەنتتىڭ جۇگى جەڭىل بولا قويماس؟
– اتا-انام ەكى ۇل, ءبىر قىزدى ومىرگە اكەلىپ, ءوسىردى. ۇلتىمىزدىڭ قولونەرىن يگەرۋ, تاريحىن تانۋ بالا كۇننەن جانىما جاقىن. سوندىقتان وسى سالادا ونەردىڭ قادىرىن بىلەتىن, بابالار مۇراسىن كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ, ناسيحاتتاۋدى پارىز سانايتىن شەبەرقول ازاماتتار تىزە قوسىپ, ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. اتاپ ايتسام, اكەمنىڭ كوزىن كورگەن, ونەگەسىن العان شاكىرتتەرى, مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى رينات م ۇلىكباەۆ مۋزەي اشىلعاننان بەرى وسىندا ەڭبەك ەتىپ كەلەدى. ودان كەيىن اباي اتىنداعى مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ كوركەمسۋرەت جانە گرافيكا فاكۋلتەتىن تامامداعان ءمادي تىلەپبەرگەن دە 13 جىلعا جۋىقتادى, وسى مۋزەيدىڭ قىزمەتكەرى. رينات تەرىدەن مال ساۋىپ, ءسۇتىن قۇيۋعا ارنالعان كونەك, تورسىق سىندى ىدىستار جاساۋمەن اينالىسسا, ءمادي اعاش شەبەرى. ونىڭ قولىنان شىققان ساندىقتار كوز جاۋىن الادى. كەزىندە اكەمنىڭ ەڭبەكتەرىن جيناپ-تەرۋدە جانىنان تابىلعان كومەكشىسى, ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى ونەر اكادەمياسىن ونەرتانۋشى ماماندىعى بويىنشا بىتىرگەن, شاكىرتىم ماقپال بۇتاباەۆانىڭ دا مۋزەيدىڭ وركەندەۋىنە قوساتىن وزىندىك ۇلەسى بار. تاۋتۇرگەن اۋىلىنىڭ تۋماسى, الماتى وبلىسىنىڭ ۇزدىك قولونەر شەبەرى داۋلەتبەك ابدىقايىموۆ, استانالىق اعايىندى بەكبولات پەن جانبولات نۇردانبەكتەر دە وسى مۋزەيدە شىڭدالىپ, قازىر ءوز الدارىنا ەڭبەك ەتىپ, حالقىمىزدىڭ اسىل قازىناسىنىڭ قورىن مولايتۋ جولىندا ەڭبەك ەتىپ ءجۇر.
ۇلتتىق قولونەردى ناسيحاتتاۋمەن جانە جاس وسكىنگە شەبەرلىك ساباقتارىن وتكىزىپ, ءتۇرلى دەڭگەيدەگى كورمەلەرگە ۇزبەي قاتىسىپ وتىراتىن مۋزەيدە 10 ادام تۇراقتى ەڭبەك ەتەدى. ءداستۇرلى قولونەردىڭ دامۋىنا سۇبەلى ۇلەس قوسىپ وتىرعان مۋزەي قورىندا بارلىعى 3 مىڭعا تارتا جادىگەر بار. ونىڭ دەنى – اكەمنىڭ قولىمەن جاسالعان بىرەگەي تۋىندىلار. اكەمنىڭ جەر-جاھاندى كەزىپ, كوزمايىن تاۋىسىپ, جيعان-تەرگەن جادىگەرلەرىن ساقتاپ, ۇلتتىق مۇرانى كەلەر ۇرپاققا جەتكىزۋدى باستى پارىزىم سانايمىن.
– ءداستۇرلى قولونەردى دامىتىپ, مادەني مۇرانىڭ قاينارىنا اينالعان مۋزەي ۇجىمىنىڭ الداعى جوسپارلارى تۋرالى ايتساڭىز؟ وسى ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى دامىتۋدا قانداي دا ءبىر پروبلەمالار بار ما؟
– بيىلعا اۋقىمدى جوسپارلار بار. سونىڭ باستىسى, داۋلەسكەر كۇيشى, كومپوزيتور ن.تىلەنديەۆتىڭ 100 جىلدىعى اقش-تىڭ نيۋ-يورك قالاسىندا وتەدى. ايتۋلى ءىس-شاراعا ءبىزدىڭ مۋزەي دە كوشپەلى كورمەسىن الىپ بارادى. ال ەندى وبلىس اۋماعىندا وتەتىن مادەني شارالاردان شەت قالعان ەمەسپىز. ناۋرىز مەرەكەسىنە وراي قوناەۆ قالاسىندا وتكەن قولونەر شەبەرلەرىنىڭ كورمە-جارمەڭكەسىنە قاتىستىق. شەبەرلەر ءوز بۇيىمدارىن حالىققا كورسەتۋمەن قاتار, ساۋدالاۋىنا مۇمكىندىك الدى. سونداي-اق مۋزەيدە مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن تانىمدىق ءىس-شارالار وتكىزىپ, ۇلتتىق مۇرامىز – زەرگەرلىك بۇيىمداردى دارىپتەيمىز. جاس وسكىنگە اتادان بالاعا جەتكەن ايەلدەردىڭ اشەكەي بۇيىمدارىنىڭ ەرەكشەلىكتەرى مەن تۇرمىستىق زاتتاردىڭ قولدانۋ تاسىلدەرىن تانىستىرىپ, تانىم كوكجيەگىن كەڭەيتىپ كەلەمىز. ءبىزدىڭ مۋزەي قىزمەتكەرلەرى قولونەردى ناسيحاتتاۋمەن بىرگە, ونى جاساۋمەن دە اينالىسادى.
ەرتەدە قازاق حالقى مالدىڭ ەتىن جەپ, ءسۇتىن ءىشىپ, سونىمەن قاتار ءجۇنى مەن تەرىسىن, ءمۇيىزى مەن سۇيەگىن دە كادەگە جاراتقان. ال بۇگىندە مالدىڭ ەتى مەن سۇتىنەن باسقاسى قوقىسقا كەتىپ جاتىر. وسىعان وراي, ءوزىمىز باستاما كوتەرىپ, تەرىدەن تۇرمىسقا قاجەتتى قانشاما زاماناۋي ءونىم جاساۋعا بولاتىنىن ناسيحاتتاپ ءجۇرمىز. «قولدا باردا التىننىڭ قادىرى جوق» دەمەكشى, دايىن ءارى سۋتەگىن شيكىزاتتى ۇقساتا الماي, دالاعا تاستاپ جاتىرمىز. ال تەرىدەن بىلعارى ءوندىرىپ, ودان اياقكيىم, تون, سومكە سىندى قۇندى دۇنيەلەر جاساپ جاتقان مەملەكەتتەر قانشاما؟ بۇل ماسەلە الداعى ۋاقىتتا شەشىمىن تابۋعا ءتيىس دەگەن ويدامىز.
بىلتىر اقتوبە وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسىنىڭ قولداۋىمەن «قازاقتىڭ تەرى وڭدەۋ ءداستۇرى» دەگەن كىتاپ شىعاردىق. وندا اكەم داركەمباي شوقپار ۇلى ەڭبەكتەرىنىڭ نەگىزىندە تەرىنىڭ دايىندالۋ تەحنولوگياسىنان باستاپ, قايىس, بىلعارى, كون تەرىدەن الۋان ءتۇرلى دۇنيە جاسالاتىنى جان-جاقتى جازىلدى. ەندى ول ەڭبەك وندىرىسكە ەنگىزىلسە, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى.
– 200-دەن استام عىلىمي-تانىمدىق ەڭبەك پەن وسى سالاداعى وقۋ-ادىستەمەلىك 30 كىتاپتىڭ اۆتورى اتانعان داركەمباي شوقپار ۇلى:
«بابامنان قالعان مۇرا ءتوس پەن كورىك,
ۇستا اكەمنىڭ ۇلگىسىن وسكەم كورىپ.
ۇعىنامىن وسىنى مول بايلىق دەپ,
باسقا بايلىق مەن ءۇشىن بەس تەڭگەلىك»,
– دەپ جىر مارجانىن ءتىزىپ, بالعا مەن قالامدى قوس قاناتىنا بالاعان ەكەن. اكەڭىزدىڭ اقىندىق ونەرى تۋرالى ايتىپ وتسەڭىز.
– ۇلتىمىزدىڭ باعا جەتپەس تاريحي قازىناسىن حالىقپەن قاۋىشتىرعان اكەم ۇستا عانا ەمەس, وي سالارلىق ولەڭ جولدارىن جازعان ءسوز زەرگەرى دە. حالقىمىزدىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىنە قاتىستى «بيالاي», «قاشاۋ», «امانات», «ساقپان», «داستارقان», «اتاكاسىپ», «التىن, كۇمىس تاس ەكەن» ءتارىزدى ءار جىلدارى جازىلعان ەتنوگرافيالىق جىرلارى «زامانا اعىمى» اتتى ولەڭدەر توپتاماسىنا ارقاۋ بولىپ, 2021 جىلى كىتابى جارىق كوردى. بۇل ولەڭدەر توپتاماسىندا تۋعان ەل, وسكەن جەر مەن انا تىلىنە قاتىستى ولەڭدەرى, ماحاببات پەن تابيعاتقا دەگەن سۇيىسپەنشىلىگى جىرلانادى. سونداي-اق بالالاردىڭ جۇرەگىنە جاقىن, تىلىنە جەڭىل جاڭىلتپاش, جۇمباق, باتا-تىلەكتەرى دە كىتاپقا ەنگەن.
– كەڭەستىك كەزەڭدە حالىقارالىق كورمەلەرگە قاتىسىپ, ۇلتتىق قولونەرىمىزدىڭ داڭقىن اسپانداتقان ۇستا داركەمباي اتىنداعى مۋزەيدىڭ بۇگىنگى جەتىستىگى قانداي؟
– بۇگىندە وبلىستاعى الدىڭعى قاتارلى مۋزەيلەر ساناتىندامىز. وسى جىلدار ارالىعىندا كوشپەلى كورمەمەن بىرقاتار مەملەكەتتە بولدىق. بىلتىر استانادا وتكەن كوشپەلىلەر ويىنىنا قاتىستىق. الداعى ۋاقىتتا اقش-قا باراتىنىمىزدى جوعارىدا ايتتىم.
2023 جىلى العاش رەت وبلىستا شەبەرلەردىڭ رەسپۋبليكالىق فەستيۆالىن وتكىزدىك. وعان ەلىمىزدىڭ ءار تۇكپىرىنەن اتتارى الەمگە ءماشھۇر 40 شەبەر قاتىسىپ, شەبەرلىك ساعاتتارىن وتكىزدى. مۇنداي يگىلىكتى ىستەر الداعى ۋاقىتتا دا جالعاسىن تاباتىن بولادى.
– اسەرلى اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
ۇلبوسىن يسابەك,
«Egemen Qazaqstan»
الماتى وبلىسى,
ەڭبەكشىقازاق اۋدانى
