وڭىرلىك ماماندار ورتالىعى قاجەت

وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى تەح­ني­كالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم دەپارتامەنتىنىڭ دەرەكتەرى­نە سۇيەنسەك, باسەكەگە قابى­لەت­تى مامانداردى دايارلاۋدا كوللەدجدەردى جابدىق­تاۋ, پەداگوگتەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ءبىرىنشى كەزەكتە تۇر. مەملەكەتتىك تاپسىرىس كولەمىن ۇلعايتۋ, ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىنا ۇزدىك حالىق­­ارالىق تاجىريبەنى ەن­گىزۋ, كاسىبي شەبەرلىك چەمپيو­ناتىن وتكىزۋ, مۇنىمەن قوسا كاسىپورىنداردىڭ نىسانالى تاپسىرىس نەگىزىندە دۋالدى وقىتۋ, ينۆەستورلار مەن بيزنەس قۇرىلىمداردى تارتۋ كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىمنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى.

الماتىداعى ارحيتەكتۋرا, ديزاين جانە ينجەنەريا كوللەدجى ديرەك­تو­رىنىڭ ورىنباسارى تالعات ايتجانوۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى­­مەن «جۇمىسشى ماماندىقتارى جىلى­­نىڭ» جاريالانۋى كاسىپتىك تەحنيكا­لىق ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا ۇلكەن سەرپىلىس بەرەتى­نىن جەتكىزدى. ەڭبەك ادا­مىنىڭ قوعام­دا­عى ءرولىن ارتتىرىپ, باسەكەگە قابىلە­تتى جۇمىسشى مامان­­داردى دايارلاۋعا ىق­پال ەتىپ, جۇمىس­شى ماماندىعىنا بەت­بۇرىس باسە­كەگە قابىلەتتى مامان­دارمەن قامتۋعا مۇم­كىندىك بەرەدى. كاسىپ­تىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ جاڭ­عىرۋىنا, رە­فور­مالانۋىنا كەڭى­نەن جول اشادى. جاستاردى ەڭبەكقورلىق­قا, ءوز ءىسىن قۇر­مەتتەپ, قادىرلەۋگە ۇندەي­دى. بۇگىندە جۇمىسشى ماماندىعىنىڭ مار­تەبەسى قوعامدا مۇلدەم تومەندەپ كەت­­كەندىكتەن, قۇرىلىسشى, ەلەكتريك, سان­تەحنيك سياقتى ماماندىقتار جاس­تار اراسىندا سۇرانىسقا يە بولماي قالدى. مىنە, وسى ولقىلىق­تىڭ ورنىن تولتىرۋ ماقساتىندا كاسىپ­­­تىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋدى ترانس­فورماتسيالاۋدىڭ 2025–2027 جىل­دارعا ارنالعان جول كارتاسى قابىل­داندى. ايماقتار بويىنشا كەشەندى جوسپار بەلگىلەندى.

«الماتى قالاسىنداعى كوللەدج­دەر دە وقۋ باعدارلاماسىن جەتىلدى­رىپ, كا­سىپورىندارىمەن بايلانىس­تى ارت­تى­رۋعا كۇش سالىپ جاتىر. بىلىكتىلىگى جوعارى مامانداردى دايارلاۋ ءۇشىن وندى­رىستەن كاسىبي مامانداردى وقۋ ۇردىسىنە تارتۋ وزەك­تى ماسەلەنىڭ ءبىرى. ەگەر دە ەڭبەك نارىعىنا سۇرانىسقا يە ماماندار ازىرلەۋدى ماقسات ەتەتىن بولساق, وندا وندىرىستىك وقىتۋ شەبەرلەرىنىڭ ەڭبەكاقىسىن كوتەرۋ كەرەك. ياعني وندى­رىسكە باراتىن بولاشاقتىڭ ماماندارى يگەرەتىن داعدى كاسىبي مامانداردىڭ بىلىكتىلىگىنە بايلانىستى. تالىمگەرلىك باعدارلاماسىن ەنگىزۋ ارقىلى دۋالدى ءبىلىم بەرۋ تەتىگى دە قايتا قاراستىرى­لىپ جاتىر. ستۋدەنتتەر مول تاجىريبە جيناقتاۋى ءۇشىن اكىمدىك تاراپىنان وندىرىستىك تاجىريبەلى شەبەرلەر ەڭبەگىن قار­جىلاندىرۋعا بىرتىندەپ كوڭىل بو­لىنە باستادى. الماتى اكىمدىگىنىڭ قولداۋى­مەن مامانداردى شەتەلدەردە تاجىريبە­دەن وتكىزۋ ءىسى كەيىنگى جىلدارى قولعا الىنىپ, جالعاسىن تاۋىپ كەلەدى. ماماندار ەۋروپا ەلدەرىندە, سينگاپۋر, مالايزيا, قىتايدىڭ وزىق ءبىلىم ورتالىقتارىنا بارىپ, تسيفرلاندىرۋ جاساندى ينتەللەكت داعدىلارىن يگەرىپ, ەلىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ ۇردىسىنە ەنگىزىپ وتىر. جاڭا ماماندىقتار اتلاسىنىڭ قابىلدانۋى دا وسى باعىتتاعى ماڭىزدى قادامنىڭ ءبىرى», دەيدى ول.

تالعات ايتجانوۆتىڭ پىكىرىن­شە, جۇ­مىس كۇشىن شەتەلدەن تارتىپ, ولار­­­دى وقىتۋدىڭ قوسىمشا شى­عىن ەكە­نىن تۇسىنە باستاعان بيزنەس قاۋىم­داس­تىق كوللەدجدەرمەن بىرلەسىپ, ءبىلىم باع­دارلامالارىن ازىرلەۋگە بەت بۇردى. ال ستۋدەنتتەردىڭ ۋاق­تىلى تاجىريبە­دەن ءوتىپ, تۇراقتاپ قالۋى وقۋ ورنىنىڭ عانا ەمەس, كاسىپورىننىڭ دا ­جو­عارى بەدەلىن كورسەتەدى. قازىرگى جاعداي­دا ينجەنەر پەداگوگيكالىق كادرلار­دىڭ ەڭ­بەك­قىسىن كوتەرۋ, كوللەدجدەردىڭ ما­تەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن جاق­سارتۋ, مامانداردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ءبىرىنشى كەزەكتە تۇر.

نارىقتىڭ قازىرگى تالاپتارىنا ساي جاڭا بۋىن ماماندارىن قالىپ­تاس­تىرۋ باعىتىندا جۇمىس ىستەپ جات­قان «Alem school» باعدارلامالاۋ مەكتەبىنىڭ باس­قارما توراعاسى ەرمەك كۇزەنباەۆ ەل ەكونوميكاسىنىڭ تەحنولوگيالىق ترانسفورماتسياسى جاعدايىندا بىلىكتى مامانداردى دايارلاۋ ەرەكشە ماڭىزعا يە ەكەنىن ايتتى.

– بۇگىندە رەسپۋبليكادا 700-دەن اسا تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ ورىندارىندا 500 مىڭنان استام ستۋدەنت وقيدى. بۇل ەل ەكونوميكاسى ءۇشىن قۋاتتى كادرلىق بازا. ايتارلىق­تاي كۇش-جىگەرىنە قاراماستان, تۇلەكتەر دايارلىعى قوعام مەن ەكونوميكانىڭ وزەك­تى تالاپتارىنا ۇنەمى سايكەس كەلە بەر­مەيتىنىن كورىپ وتىرمىز. ەڭبەك نا­رىعى تۇلەكتەرگە جاڭا تالاپتار جۇك­تەپ وتىر. وندىرىستىك اۆتوماتتاندىرۋ, جا­ساندى ينتەللەكت, تسيفرلىق ساۋدا, كي­بەرقاۋىپسىزدىك جانە باسقا دا جوعا­رى تەح­نولوگيالىق سالالاردىڭ دامۋى جاڭا قۇ­زىرەتتەردى قاجەت ەتەدى. بولجام بويىن­شا, 2030 جىلعا قاراي جىل سايىن­ كادر قاجەتتىلىگى 250 مىڭنان اسۋى مۇم­كىن. وسى سۇرانىسقا يە كاسىپتەردىڭ 70 پايىزدان استامى تجكب جۇيەسىنە تيەسىلى. بۇل ونىڭ ستراتەگيالىق ءرولىن كورسەتەدى. نەگىزگى ماسەلە مامانداردىڭ قۇزى­رەتىنە قويىلاتىن تالاپتار وقۋ باع­دارلامالارىنا قاراعاندا اي­تار­لىق­تاي جىلدام وزگەرۋىمەن باي­لانىس­تى. سوندىقتان زاماناۋي كاسىپورىندار­عا ونەركاسىپتىك اۆتوماتتاندىرۋ, ۇلكەن دەرەكتەرمەن جۇمىس ىستەۋ, كيبەر­قاۋىپ­سىزدىك, 3D باسىپ شىعارۋ جانە تاعى باسقا داعدىلارى بار جاڭا تيپتەگى كادر­لار قاجەت. بۇگىندە اتالعان سالالاردا بىلىكتى تۇلەكتەردىڭ تاپشىلىعى باي­قالادى. وسى جاعدايعا جاۋاپ رەتىندە ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنا ءتيىستى ساراپتاما جۇيەسى ەنگىزىلىپ, ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ رەەسترى قالىپ­تاستى. جاڭا كاسىپتەر اتلاسى ازىرلەنىپ, «Smart College» تسيفرلىق ەكوجۇيەسىن ىسكە قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇگىندە رەسپۋبلي­كادا جۇمىس بەرۋشىلەردى باع­دارلامالاردى ازىرلەۋگە جۇيەلى تۇردە تارتۋ, دۋالدى وقىتۋدى دامىتۋ جانە «City&Guilds», «NCCER», «OPITO» سياقتى حالىقارالىق سالا­لىق ستاندارتتاردى كەڭىنەن ەنگىزۋ – بىلىكتى كادرلار دايارلاۋداعى ەڭ ماڭىزدى ماسەلە, – دەدى ساراپشى.

بۇگىندە زاماناۋي جۇمىسشى ما­مان­دىقتارىن دايارلاۋدى رە­سۋرستىق قام­تاماسىز ەتۋدىڭ ءرولى ايرىقشا. وقۋ جابدىقتارى, تسيفر­لىق پلاتفورما, وندىرىستىك پراك­تيكا – مۇنىڭ ءبارى قو­سىمشا قار­جىنى تالاپ ەتەدى. كادر دايار­لاۋدا ناتيجەلىلىككە, تيىمدىلىككە قول جەتكىزۋدە جاڭا قارجىلاندىرۋ مو­دەلىن ەنگىزۋ كوزدەلدى. بۇل ءتاسىل قا­را­جات كولەمىن ۇلعايىپ, ساپا باسە­كە­لەستىگىن ىنتالاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سوندىقتان ايماقتىق جانە سالالىق ايىرماشىلىقتاردى ەسكەرە وتىرىپ, قارجىلاندىرۋدىڭ جاڭا مودەلىن بۇكىل جۇيەگە ەنگىزۋ قا­جەت. جان باسىنا شاققانداعى قار­جى­­­لاندىرۋ ءنورماتيۆىن ۇلعايتۋ, ين­دۋستريا­لاندىرۋدىڭ بىرىڭعاي كارتاسى شەڭبەرىندە ماتەريالدىق-تەحني­كا­لىق بازانى جاڭعىرتۋعا جوبالىق قارجى­لاندىرۋ تەتىگىن ەنگىزۋ, مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپ­تەس­تىك باعدارلامالارى ارقىلى بيزنەستى قارجىلاندىرۋعا قوسۋ دا قاجەتتىلىكتەن تۋىندايدى.

– حالىقارالىق تاجىريبە كورسەت­كەن­دەي, ءتيىستى سالا نەمەسە بيزنەس مامانداردى دايارلاۋدا شەشۋشى ءرول اتقارادى. بۇل رەتتە وەسر ەلدەرىنىڭ وزىق تاجىريبەسىن الۋعا بولادى. ەلىمىزدە ۇلىبريتانيا, گەرمانيا, اقش, فينليانديا, سينگا­پۋر جانە باسقا دامىعان ەلدەردىڭ مو­دەلى نەگىزىندە مىسالى, «City&Guilds», «NCCER», «OPITO» سالالىق جانە ۇلى­بريتانيانىڭ «BTEC» جۇيەسى سياقتى سالالىق حالىقارالىق ستاندارتتاردى ەنگىزۋ قاجەت. كوللەدجدەر ستۋدەنتتەر­دىڭ يكەمدى داعدىلارىنا اسا ءمان بەرۋى ماڭىزدى. سەبەبى جۇمىس بەرۋشىلەر تاراپىنان يكەمدى داعدىلار تۇلەكتەردىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋىنداعى نەگىزگى تالاپ­تاردىڭ ءبىرى. وسى رەتتە بىلىكتى كادر­لار دايار­لاۋدا ماكرووڭىرلەردەگى قۇزى­رەتتىلىك ورتالىقتارى رەتىندە حالىق­ارالىق اككرەديتتەلگەن تىرەك كول­لەدج­دەر جەلىسىن دامىتۋ, ۇلتتىق اككرەديت­تەۋ جانە سەرتيفيكاتتاۋ جۇيەسىنە حالىق­ارالىق سالالىق ستاندارتتاردى ەنگىزۋ, شەتەلدىك وقۋ ورىندارىمەن جانە سەرتيفيكاتتاۋشى ۇيىمدار­مەن «قوس ديپ­لوم» باعدارلاماسىن جانە حالىقارالىق جۇيە­لەرگە نەگىزدەلگەن وقىتۋ ساپاسىنىڭ ستاندارتتالعان موني­تورينگى جۇيەسىن دامىتۋ ۋاقىت تالابىنان تۋىنداپ وتىر. سونىمەن بىرگە, جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقۋ مەرزى­مىن قىسقارتۋدى ەسكەرە وتىرىپ, «جۇمىس­شى ماماندىعىنان باكالاۆرعا دەيىن» مانساپتىق تىرەكتى ەنگىزۋ قاجەت, – دەدى ە.كۇزەنباەۆ.

بۇگىندە وقىتۋ شەبەرلەرى جالاقى­سىنىڭ تومەندىگى وندىرىستەگى بىلىكتى مامانداردى پەداگوگيكا سالاسىنا ىنتا­لاندىرماي وتىر. ساراپشى اتاپ وت­كەن­دەي, بۇل وندىرىستىك وقى­تۋ شەبەرلە­رى­ن جىگەرلەندىرۋدىڭ جەتكىلىكسىزدىگىنە اكەلىپ وتىر. اسىرەسە ءىرى بيزنەس جوق ايماقتاردا وندىرىستىك بازالاردىڭ شەك­تەۋلىگى, ستۋدەنتتەردى پراكتيكاعا نەمەسە تاعىلىمداماعا قابىلداۋ بويىنشا كاسىپورىنداردا مىندەتتەمەلەردىڭ بولماۋى, اسىرەسە تۇلەكتەردىڭ مانساپتىق مونيتورين­گى بولىگىندە جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋ جۇيەسىنىڭ السىزدىگى, بىرىڭعاي تاعىلىمداما ستاندارتتار, جۇيەلىك تسيفرلىق جۇمىسپەن قامتۋ پلاتفورماسىنىڭ بولماۋى وزەكتى. وسىعان بايلانىستى بىر­قاتار كوللەدج­دە وففتەيك-كەلىسىم­شارت ەنگىزىلىپ جاتىر. تۇلەكتەردىڭ تراەكتورياسىن قاداعالاۋدى قام­تيتىن «Smart College» جۇيەسى قا­لىپتاسىپ, تالىمگەرلىك جۇ­يەسى جانە وقىتۋشىلاردى حالىقارالىق ستاندارتتار بويىنشا سەرتيفيكاتتاۋ ءىسى دامىپ كەلەدى. وسى ورايدا شەبەرلەرگە ەڭبەكاقى تولەۋ جۇيەسىن سالالىق كوەففيتسيەنتتەر مەن بىلىكتىلىكتەرگە بايلانىستىرا وتىرىپ قايتا قاراۋدى ۇسىنا وتىرىپ, ساراپشى بىلاي دەيدى: تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ تۇلەكتەرىنىڭ مانساپتىق تراەكتوريالارىن قاداعالاۋدىڭ جانە دايىندىقتىڭ ناقتى جۇمىس ورىندارىنا سايكەستىگىن تالداۋدىڭ تسيفرلىق پلاتفورماسىن ازىرلەۋ وزەكتى. كوللەدجدەر مەن جۇمىس بەرۋشىلەردى, اسىرەسە ۇلتتىق جوبا­لار مەن يندۋستريالىق ايماقتار شەڭبە­رىندە بىرىكتىرەتىن وڭىرلىك كادر ورتا­لىق­تارىن قۇرۋمەن قاتار حالىقارا­لىق ستاندارت بويىنشا پەداگوگتەر مەن تالىمگەرلەردى سەرتيفيكاتتاۋدى جۇيەلى قولداۋ, سونداي-اق ولاردى ىشكى اتتەستات­تاۋدان بوساتۋ قاجەت. تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ – كادرلارمەن قامتۋ عانا ەمەس, وڭىرلىك ەكونوميكا مەن الەۋ­مەتتىك تۇراقتىلىعىنىڭ نەگىزى.

الماتى