بالجان باقىتقاليقىزى,
سالىق مامانى:
زاڭناما تالاپتارىنا سايكەس ءاربىر قىزمەتكەردىڭ جالاقىسىنان بەلگىلى ءبىر سالىق پەن الەۋمەتتىك تولەم ۇستالادى. بۇل جۇيە قىزمەتكەرلەردىڭ الەۋمەتتىك قورعالۋىن قامتاماسىز ەتىپ, ولاردىڭ بولاشاقتاعى زەينەتاقىسى, مەديتسينالىق قىزمەتتەرى مەن ساقتاندىرۋ تولەمدەرىن كەپىلدەندىرۋگە باعىتتالعان. زاڭناماعا سايكەس جۇمىس بەرۋشى جالاقىدان كەلەسى تولەمدەردى ۇستاپ, مەملەكەتتىك قورلارعا اۋدارادى: مىندەتتى زەينەتاقى جارناسى (مزج) – 10%. بۇل بولاشاقتا الاتىن زەينەتاقىعا جيناقتالاتىن قاراجات. ياعني بۇگىنگى ەڭبەگىڭىزدىڭ بەلگىلى ءبىر بولىگى ەرتەڭگى قارجىلىق قاۋىپسىزدىگىڭىزگە ساقتالادى. بۇل اقشا بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنا (بجزق) اۋدارىلادى, ال زەينەتاقى جەكە شوتتا جينالا بەرەدى. كەلەسى – جەكە تابىس سالىعى (جتس) – 10%. مەملەكەت تابىستان سالىق الۋدى مىندەتتەيدى. بىراق ءبىر قىزىعى – بارلىق تابىسقا بىردەي 10% سالىق سالىنبايدى. ەلىمىزدە ەڭ تومەنگى جالاقى مولشەرىندە (2024 جىلى – 85 000 تەڭگە) تابىس سالىعىنان بوساتۋ قاراستىرىلعان. بۇل دەگەنىمىز ناقتى تولەنەتىن سالىقتان سالىق شەگەرىمدەرىن ەسكەرگەننەن كەيىن عانا ەسەپتەلەدى. سوسىن – مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ ء(مامس) – 2%. بۇل تەگىن مەديتسينالىق قىزمەتتەر مەن ەمدەۋ مۇمكىندىكتەرىن الۋعا كومەكتەسەتىن قورعا اۋدارىلادى. وسى اۋدارىمداردىڭ ارقاسىندا جوسپارلى ەمدەلۋگە, تەگىن ءدارى-دارمەككە جانە باسقا دا مەديتسينالىق قىزمەتتەرگە قول جەتكىزە الامىز.
ءبىر عانا جالاقى – ال ودان وسىنشاما تولەم ۇستالادى ما؟ ءيا, بىراق وسى تولەمدەردىڭ بارلىعى ءسىزدىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىڭىزدى قورعاۋعا باعىتتالعان. ولار بولماسا, ءسىز جۇمىسسىز قالعان جاعدايدا جاردەماقى الا المايسىز, زەينەتكە شىققاندا مەملەكەتتىك قولداۋدان تىس قالاسىز نەمەسە تەگىن مەديتسينالىق كومەككە ۇمىتتەنە المايسىز.
جۇمىس بەرۋشى نە تولەيدى؟ كوپشىلىك قىزمەتكەرلەر جالاقىدان تەك وزدەرى تولەم جاسايدى دەپ ويلايدى. بىراق بۇل ولاي ەمەس. جۇمىس بەرۋشىنىڭ دە موينىندا بىرقاتار مىندەتتى تولەمدەر بار. ولار دا ءسىز ءۇشىن اقشا تولەيدى. مىسالى, الەۋمەتتىك اۋدارىم – 5%. بۇل تولەم مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورىنا (ماسق) تۇسەدى. ەگەر ءسىز ەڭبەككە جارامسىز بولىپ قالساڭىز, دەكرەتكە شىقساڭىز نەمەسە جۇمىسسىز قالساڭىز, وسى اۋدارىمدار ءسىزدىڭ جاردەماقىڭىزدىڭ نەگىزىن قۇرايدى. ەكىنشى – الەۋمەتتىك سالىق ء(اس) – 11%. بۇل سالىق مەملەكەتكە تولەنەدى ءارى بيۋدجەتتىك الەۋمەتتىك باعدارلامالاردى قارجىلاندىرۋعا باعىتتالادى. ءۇشىنشى – جۇمىس بەرۋشى ەسەبىنەن تولەنەتىن مىندەتتى زەينەتاقى جارناسى (جمزج) – 2,5%. بۇل 2024 جىلدان باستاپ ەنگىزىلگەن جاڭا تولەم. بۇل جۇيە جۇمىسشىنىڭ زەينەتاقى جيناقتارىنا قوسىمشا قارجى جيناقتاۋعا باعىتتالعان. ءتورتىنشى – كاسىبي مىندەتتى زەينەتاقى جارناسى (كمزج) – 5%. ەگەر ءسىز زياندى وندىرىستە جۇمىس ىستەسەڭىز, جۇمىس بەرۋشى ءسىزدىڭ بولاشاق زەينەتاقىڭىزدى قورعاۋ ءۇشىن قوسىمشا 5% اۋدارادى. بۇل ءسىزدىڭ دەنساۋلىعىڭىزعا قاۋىپ توندىرەتىن جۇمىستاردا ەڭبەك ەتەتىندەرگە قاراستىرىلعان. مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ ء(مامس) – 3%. جۇمىس بەرۋشى ءسىزدىڭ مەديتسينالىق قورداعى جاعدايىڭىزدى جاقسارتۋ ءۇشىن دە قوسىمشا 3% اۋدارادى.
ەگەر جالاقى كەشىكتىرىلسە نە ىستەۋ كەرەك؟ ءسىز ەڭبەگىڭىز ءۇشىن بەلگىلەنگەن مەرزىمدە تولەم الۋعا مىندەتتىسىز. ەگەر جالاقى كەشىكتىرىلسە, جۇمىس بەرۋشىدەن رەسمي تۇسىنىكتەمە تالاپ ەتىڭىز. ەڭبەك ينسپەكتسياسىنا نەمەسە سوتقا شاعىمدانۋعا قۇقىعىڭىز بار. ءار كەشىككەن كۇنگە ءوسىمپۇل تالاپ ەتۋگە تولىق زاڭدى نەگىزىڭىز بار.
جۇمىسسىز قالساڭىز, مەملەكەتتەن قانداي تولەمدەر الاسىز؟ ەگەر ءسىز رەسمي جۇمىس ىستەگەن بولساڭىز جانە ءسىزدىڭ جالاقىڭىزدان ءتيىستى الەۋمەتتىك اۋدارىمدار جۇرگىزىلگەن بولسا, جۇمىسسىز قالعان جاعدايدا مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورىنان جاردەماقى الا الاسىز. ونىڭ مولشەرى ءسىزدىڭ سوڭعى 24 ايداعى ورتاشا جالاقىڭىزعا جانە قورعا اۋدارىلعان تولەمدەرگە بايلانىستى ەسەپتەلەدى. ءبىز كوبىنە «نەگە جالاقىمنىڭ ءبىر بولىگى سالىققا كەتىپ جاتىر؟» دەپ ويلايمىز. بىراق بۇل تولەمدەر – ءسىزدىڭ قارجىلىق قاۋىپسىزدىگىڭىزدىڭ كەپىلى. جالاقىڭىزدان ۇستالعان ءاربىر تيىن ءسىزدىڭ بولاشاعىڭىزعا ينۆەستيتسيا.
سۇراق قويعان –
ەلىگىماي توڭكەر,
«Egemen Qazaqstan»
