بۇگىندە ەلىمىزدەگى رەيتينگتىك قىزمەتتەر نارىعى بىرقاتار تۇيتكىلگە تاپ بولىپ وتىر. ەڭ اۋەلى, سالادا رەتتەۋشى زاڭنامانىڭ جوقتىعى ايقىن سەزىلەدى. ياعني رەيتينگتىك اگەنتتىكتەردىڭ قىزمەتىن كىم باقىلايتىنى, ولاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى مەن جۇمىس ىستەۋ قاعيداتتارى زاڭ جۇزىندە انىقتالماعان. ەكىنشىدەن, بىزدە ازىرگە جەرگىلىكتى رەيتينگتىك اگەنتتىكتەر جوق. ولاردى قۇرۋ مەن دامىتۋعا قۇقىقتىق نەگىزدىڭ قالىپتاسپاۋى كەدەرگى بولىپ وتىر. ال بۇل جاعداي سالاداعى شەتەل اگەنتتىكتەرىنىڭ ۇستەمدىگىن ودان ءارى كۇشەيتەدى. ۇشىنشىدەن, رەيتينگتىك قىزمەتتەردىڭ قۇنى تىم جوعارى, اسىرەسە ورتا كاسىپ يەلەرىنە – ۇلكەن اۋىرتپالىق. وتاندىق كومپانيالار رەيتينگتىك باعالاۋ جاسايىن دەسە, قولدارى قىسقا.
قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى حالىقارالىق تاجىريبەگە سۇيەنىپ, رەيتينگ اگەنتتىكتەرىنىڭ قىزمەتىن رەتتەيتىن زاڭ جوباسىن ازىرلەدى. باعالى قاعازدار نارىعى دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ايدىن باقىتقان ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, الەمدىك رەيتينگتىك قىزمەتتەر الدەقايدا العا جىلجىعان.
– قارجى سالاسىندا كومپانيالاردىڭ, مەملەكەتتەردىڭ مىندەتتەمەلەرى مەن قارجى قۇرالدارىنىڭ سەنىمدىلىگىن باعالاۋدا رەيتينگتىك قىزمەتتەردىڭ ماڭىزى زور. ولار ينۆەستورلارعا دۇرىس شەشىم قابىلداۋعا, رەتتەۋشى ورگاندارعا نارىقتىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋگە, ال بيزنەسكە قولايلى شارتتارمەن قارجى تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءارتۇرلى باعالاۋلارعا سايكەس, الەمدىك رەيتينگتىك قىزمەتتەر نارىعىندا حالىقارالىق رەيتينگ اگەنتتىكتەرى – «Moody’s», «Fitch» جانە «Standard & Poor’s» باسىمدىققا يە بولىپ, ولاردىڭ ۇلەسى 90-95%-دى قۇرايدى. قازاقستاندا دا وسىنداي ءۇردىس بايقالادى. رەسمي دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, 2024 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلىمىزدە 75 وتاندىق كومپانيانىڭ 101 كرەديتتىك رەيتينگى بولعان. ءىرى كومپانيالاردىڭ بىردەن بىرنەشە اگەنتتىكتەن العان رەيتينگتەرى بار, ونىڭ ىشىندە 25 رەيتينگ – «Moody’s» اگەنتتىگىنە, 42 رەيتينگ – «Fitch»-كە, ال 34 رەيتينگ «Standard & Poor’s» كومپانياسىنا تيەسىلى, – دەيدى ول.
رەيتينگتىك قىزمەتتەر نارىعى بۇگىندە ءۇش قانا شەتەلدىك اگەنتتىكتىڭ قولىنا قاراعان. «Moody’s», «Fitch» جانە «Standard & Poor’s» سىندى الپاۋىتتاردىڭ ۇلەسى 25%, 42% جانە 34%-دى قۇرايدى. بۇل احۋال سالانىڭ شەكتەن تىس شوعىرلانعانىن ايگىلەپ, قارجى باعالاۋلارىنىڭ بار تىزگىنى سىرتتىڭ ۋىسىندا ەكەنىنە دالەل بولىپ وتىر. الايدا بۇل قىزمەتتىڭ ورىستەۋىنە الداعى ۋاقىتتا مۇمكىندىك بار. سەبەبى جوعارىدا ايتقان قۇجاتتى دايارلاۋ بارىسىندا حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ ۇسىنىمدارى ەسكەرىلگەن. ماسەلەن, باعالى قاعازدار جونىندەگى حالىقارالىق كوميسسيالار ۇيىمى (IOSCO) ۇسىنعان قاعيدالار رەيتينگتىك اگەنتتىكتەردىڭ كاسىپتىك مىنەز-قۇلقى مەن رەتتەۋ ستاندارتتارىن ايقىندايدى. سونىمەن قاتار بازەلدىك بانكتىك قاداعالاۋ كوميتەتىنىڭ تالاپتارى, اتاپ ايتقاندا, بازەل II مەن بازەل III شەڭبەرىندەگى رەيتينگتىك اگەنتتىكتەرگە قويىلاتىن بىلىكتىلىك ولشەمدەرى ەسەپكە الىنعان. بۇعان قوسا, ەۋروپالىق وداقتىڭ رەيتينگتىك قىزمەتتەرگە قاتىستى ديرەكتيۆالارى دا نازاردان تىس قالماعان. ياعني زاڭ جوباسىنىڭ نەگىزگى ماقساتى – ەلىمىزدە ءادىل, تاۋەلسىز ءھام اشىق رەيتينگتىك باعالاۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ. اگەنتتىك وكىلى ءادىل اسقار ۇلىنىڭ سوزىنشە, بۇل زاڭ قارجى سەكتورىنا اسا ماڭىزدى وزگەرىس اكەلمەك.
– زاڭنىڭ قابىلدانۋى رەيتينگتىك قىزمەتتەردى حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەستەندىرىپ, قارجى نارىعىنىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان. قازىر رەيتينگ اگەنتتىكتەرى كومپانيا, بانك جانە مەملەكەتتەردىڭ قارجىلىق تۇراقتىلىعىن باعالاي وتىرىپ, ينۆەستورلار مەن نەسيە بەرۋشىلەر ءۇشىن شەشىم قابىلداۋدا ماڭىزدى ءرول اتقارادى. سوندىقتان زاڭ جوباسى ءادىل, تاۋەلسىز جانە كاسىبي رەيتينگتىك باعالاۋدى قامتاماسىز ەتۋدى كوزدەيدى. بۇل ءوز كەزەگىندە بيزنەستىڭ كاپيتالعا قولجەتىمدىلىگىن كەڭەيتىپ, سىرتقى جانە ىشكى ينۆەستيتسيالاردىڭ تارتىلۋىنا وڭ اسەر ەتەدى, – دەپ ءتۇسىندىردى ول.
اتالعان وزگەرىستەر شىن مانىندە وتاندىق كومپانيالارعا قولداۋ بولا ما, الدە جاڭا بيۋروكراتيالىق كەدەرگىلەر تۋدىرا ما – ونى ۋاقىت كورسەتپەك. ويتكەنى قازىر رەيتينگتىك نارىقتا شەتەلدىك الىپتاردىڭ ىقپالى باسىم, ال جاڭا ەرەجەلەر ولاردىڭ ۇستەمدىگىن بۇزا ما, جوق پا, بۇل – ءالى كۇنگە كۇماندى سۇراق.
