سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى وقۋلىق جەتىسپەۋشىلىگى ۇلتتىق قۇرىلتاي مىنبەرىنەن كوتەرىلىپ, ستۋدەنتتەردىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ قازاق تىلىندەگى جاڭا زامان وقۋلىقتارىنا قولى جەتپەي وتىرعانى ءمالىم ەتىلگەن ەدى. وسىعان بايلانىستى وقۋلىق شىعارۋ ىسىنە مەملەكەت تاراپىنان قارجى قاراستىرىپ, قازاق تىلىندەگى ەلەكتروندى كىتاپتار ازىرلەۋ ۇسىنىلعان بولاتىن.
ايتالىق «تۇران» ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى مەڭدىگۇل شىڭداليەۆا جوعارى وقۋ ورىندارى ستۋدەنتتەرىنە قازاق تىلىندەگى وقۋلىقتار جەتىسپەۋىنىڭ كوپتەگەن سەبەبى بار ەكەنىن ايتادى. ونىڭ پىكىرىنشە, وقۋلىقتاردىڭ ساپاسى مەن مازمۇنى ءار كەز تالاپقا ساي كەلمەيدى. قازاق تىلىندە شىققان وقۋلىقتاردىڭ كوپشىلىگى ەسكى ستاندارتتارعا نەگىزدەلگەن نەمەسە ورىس, اعىلشىن, تاعى باسقا تىلدەردەن تىكەلەي اۋدارىلعان. ونداي كىتاپتىڭ مازمۇنى تۇسىنىكسىز. سوندىقتان ستۋدەنتتەردىڭ قابىلداۋىنا وتە اۋىر.
«قازاق تىلىندەگى وقۋلىق تاپشىلىعى – ءبىلىم جۇيەسىندەگى وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى. جوعارى وقۋ ورىندارىندا زاماناۋي وقۋلىقتاردىڭ جەتىسپەۋى ستۋدەنتتەردىڭ ساپالى ءبىلىم الۋىنا كەدەرگى كەلتىرىپ, انا تىلىمىزدەگى عىلىمي ادەبيەتتەردىڭ دامۋىن تەجەيدى. قازىرگى تاڭدا عىلىمي جاڭالىقتار مەن تەحنولوگيالارعا بايلانىستى وقۋلىقتاردىڭ جاڭارتىلىپ وتىرۋى ماڭىزدى. بىراق تالاپقا ساي وقۋلىقتاردىڭ ازدىعى – ءبىلىم الۋشىلاردىڭ زاماناۋي اقپاراتقا قولجەتىمدىلىگىن قيىنداتىپ وتىر», دەيدى عالىم.
سونداي-اق م.شىڭداليەۆا قازاق تىلىندە وقۋلىق جازاتىن بىلىكتى اۆتورلاردىڭ تاپشىلىعىنا الاڭداۋشىلىق ءبىلدىرىپ, وقۋلىق جازۋ, اۋدارۋ ىسىنە مەملەكەت تاراپىنان قاتاڭ باقىلاۋ قاجەتتىگىن العا تارتتى. عالىمنىڭ پىكىرىنشە, عىلىمي اقپاراتتاردى قامتيتىن زاماناۋي كىتاپتار شىعارۋ ءىسىن قولعا الاتىن كەز كەلدى. شەتەل عالىمدارىنىڭ ۇزدىك عىلىمي ەڭبەكتەرىن قازاق تىلىنە اۋدارۋ, وقۋلىق جازاتىن مامانداردى قولداۋ ىسىنە دە كوڭىل بولگەن ابزال. زامان تالابىنا ساي ەلەكتروندى وقۋلىقتار مەن ونلاين ءبىلىم پلاتفورمالارىن دامىتۋ قازاق تىلىندەگى ماتەريالدارعا قولجەتىمدىلىكتى ارتتىرادى. انا تىلىندەگى ساپالى كونتەنتتىڭ دامۋى – ساپالى ءبىلىمنىڭ قاينار كوزى ەكەنى داۋسىز.
ال قازاق ۇلتتىق قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى كۇلزادا قۇدايبەرگەنوۆا جوعارى وقۋ ورىندارىن ساپالى وقۋلىقپەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن كاسىبي ساراپشىلار مەن اۆتورلار ۇجىمىن قالىپتاستىرۋ قاجەت ەكەنىن ايتادى.
الەم كۇن سايىن وزگەرىپ, تەحنولوگيالار قارىشتاپ دامىپ جاتىر. ال بۇگىنگى ستۋدەنت قانداي وقۋلىق وقيدى؟ «زاماناۋي ءبىلىم الۋشىنىڭ قاجەتتىلىگىن قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن جاڭا ءومىر داعدىسىنىڭ قالىپتاسۋىنا, ىزدەنۋىنە قاجەتتى اقپارات ۇسىناتىن, ينتەراكتيۆتى ماتەريالدارمەن تولىققان وقۋلىقپەن قامتاماسىز ەتۋگە قاتىستى جۇيەلى جۇمىستار كەنجەلەپ كەلەدى», دەيدى ك.قۇدايبەرگەنوۆا.
ونىڭ سوزىنە زەر سالساق, كەيبىر وقۋلىقتىڭ ءتىلى دە, مازمۇنى دا ەسكىرگەن. ستۋدەنتتەردىڭ قابىلداۋىنا قيىندىق تۋدىرىپ, وزەكتىلىگىنىڭ ءمانى جوق ماتەريالدار كوپ كەزدەسەدى.
قازاق ۇلتتىق قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندەگى رەسپۋبليكالىق وقۋ-ادىستەمەلىك كەڭەسكە كەلىپ تۇسەتىن وقۋلىقتارعا باستاۋىش, مەكتەپكە دەيىنگى جانە الەۋمەتتىك پەداگوگيكا بويىنشا ءۇش باعىتتا ساراپتاما جاسالادى. وقۋلىقتار بىرنەشە كەزەڭنەن وتكەننەن كەيىن بارىپ, ساراپشى تالقىسىنا تۇسەدى. بىراق ەسكەرەتىن ماسەلە – ساراپشىلىق دەڭگەيگە قاتىستى تۋىنداپ وتىر. ويتكەنى الەمدەگى وزگەرىستەرگە, جاڭاشىلدىققا, تەحنولوگيالاردىڭ دامۋ ۇردىسىنە سايكەس وقۋلىق جازۋ ءۇشىن وقۋلىق اۆتورلارىنىڭ دا, ساراپشىلاردىڭ دا بىلىكتىلىگى جوعارى بولۋى قاجەت. سوندىقتان جوعارى وقۋ ورىندارىنا وقۋلىق جازاتىن اۆتورلار ۇجىمىن قالىپتاستىرىپ, كاسىبي ساراپشىلار دايارلاۋ ءىسىن قولعا العان ابزال.
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى الماگۇل قۇرمانباەۆا وقۋلىقتاعى قاتەلەر, عىلىمي نەگىزسىز اقپاراتتار مەن تىكەلەي اۋدارىلعان ماتەريالداردىڭ ماعىناسىنىڭ بۇرمالانۋى – باستى تۇيتكىلدىڭ ءبىرى ەكەنىن باياندايدى. سونداي-اق وقۋلىق اۆتورلارىن ىنتالاندىرۋدىڭ جەتكىلىكسىزدىگى بۇل ماسەلەنى كۇردەلەندىرىپ وتىر ەكەن.
«قازىرگى تاڭدا جوعارى وقۋ ورىندارىنا ارنالعان قازاق تىلىندەگى وقۋلىقتاردا مازمۇندىق قاتەلەر ءجيى كەزدەسەدى. كوپ جاعدايدا, وقۋلىقتار كۇردەلى ءارى تۇسىنىكسىز تىلدە جازىلادى. سونىمەن قاتار پاندىك وقۋلىقتاردا ستۋدەنتتەرگە قاجەتتى تاجىريبەلىك مىسالدار از. ورىس نەمەسە اعىلشىن تىلىندەگى وقۋلىقتاردى قازاقشاعا تىكەلەي اۋدارۋ ءۇردىسى كەڭىنەن تارالعان. مۇنداي اۋدارمالاردىڭ ساپاسى تومەن, سويلەم قۇرىلىمى دۇرىس ەمەس. ماعىناسى دا بۇرمالانعان. سونىڭ سالدارىنان ستۋدەنتتەر ءپاندى تولىق تۇسىنبەيدى. كوپ وقۋلىقتاردا ۆيزۋالدى اقپارات جەتكىلىكسىز نەمەسە ساپاسىز. سۋرەتتەر, دياگراممالار مەن سىزبالار مازمۇندى ناقتى اشىپ بەرە المايدى. بۇل ستۋدەنتتەردىڭ ماتەريالدى مەڭگەرۋىن قيىنداتىپ وتىر», دەيدى ول.
وقۋلىق اۆتورلارىن ىنتالاندىرۋ ماسەلەسىنىڭ وزەكتىلىگىنە توقتالعان عالىم قارجىلاي قولداۋدىڭ بولماۋى دا ساپاعا اسەر ەتەتىنىن ايتتى. ماسەلەن, وقۋلىق جازاتىن ماماندارعا لايىقتى ەڭبەكاقى تولەنبەيدى, بۇل ولاردىڭ ساپالى وقۋلىق جازۋعا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن تومەندەتەدى. ناتيجەسىندە, كوپتەگەن بىلىكتى پەداگوگتەر مەن عالىمدار وقۋلىق جازۋدان باس تارتادى. وقۋلىق جازاتىن مامانداردى كاسىبي دامىتۋ باعدارلامالارى كەمشىن. اۆتورلار ءۇشىن ارنايى وقىتۋ, تاجىريبە الماسۋ جانە حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي وقۋلىق ازىرلەۋ ادىستەرىن مەڭگەرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن باعدارلامالار جوقتىڭ قاسى.
وقۋلىقتاردى بىرنەشە رەت ساراپتامادان وتكىزۋ دە ساپانىڭ ارتۋىنا ىقپال ەتەدى. جوعارى بىلىكتى ساراپشىلاردان قۇرالعان كوميسسيالار وقۋلىقتاردىڭ مازمۇنىن مۇقيات تەكسەرىپ, تەك ساپالى ەڭبەكتەردى عانا بەكىتۋى قاجەت. وقۋلىقتار زاماناۋي عىلىمي زەرتتەۋلەرگە سۇيەنىپ جاسالعانى قاجەت. قازاق تىلىندەگى وقۋلىقتاردى دايىنداۋ كەزىندە حالىقارالىق تاجىريبەنى ەسكەرۋ ماڭىزدى. اۆتورلارعا لايىقتى ەڭبەكاقىمەن قاتار ارنايى گرانتتار ءبولۋ جانە ۇزدىك وقۋلىقتارعا سىياقى تاعايىنداۋ – ىنتاسىن ارتتىراتىن قادامدار. عالىمدار مەن وقىتۋشىلاردى وقۋلىق جازۋعا تارتۋ ءۇشىن كاسىبي دايىندىق كۋرستارىن ۇيىمداستىرىپ, جاڭا تەحنولوگيالار مەن ادىستەرگە بەيىمدەۋ ۋاقىت تالابىنان تۋىنداپ وتىر. سوندىقتان قازاق تىلىندەگى وقۋلىقتاردىڭ ساپاسى مەن اۆتورلاردى ىنتالاندىرۋدا كەشەندى شارالار قابىلدانسا يگى. بۇل وقۋلىقتاردىڭ مازمۇنىن جاقسارتۋعا, اۆتورلاردى قولداۋ مەن ساپاعا تىكەلەي اسەر ەتەدى. ەگەر وسى باعىتتا جۇيەلى جۇمىستار جۇرگىزىلسە, قازاق تىلىندەگى وقۋلىقتاردىڭ ساپاسى ارتادى.
الماتى
