سۋرەتتە: ارتقى قاتارداعى سول جاقتا تۇرعان كوشەربەك جۇمانقۇل ۇلى, وڭ جاقتا ءابدىقايىم ىسقاق.
ءماجىلىس دەپۋتتاتىعىنان كەيىن پرەزيدەنت اكىمشىلىگىندە مەملەكەتتىك ينسپەكتور بولىپ تاعايىندالعانىمدا جامبىل وبلىسىنا جەتەكشى بولۋ بۇيىردى. سوندا بالا كەزدەن ارمان بولعان تالاستى كوردىم. كەرەمەت! كورگەن ادام عاشىق بولاتىن جەر ەكەن. اۋدان اكىمى, پاراساتى مول, حالىققا ەتەنە جاقىن باتىربەك قۇلەكەەۆپەن بىرگە اۋداندى ارالادىم. اقيىق اقىن نارشا قاشاعانوۆپەن اعالى-ىنىدەي ارالاستىم. تەمىرلاندا تالاستىق ونەرپازداردىڭ قاتىسۋىمەن باتىربەك قۇلەكەەۆ جانە ورداباسىنىڭ سول كەزدەگى اكىمى مۇرات ماقالوۆتىڭ كەلىسىمىنىڭ ارقاسىندا نارشا اعامىزبەن ەكەۋمىزدىڭ بىرلەسكەن شىعارماشىلىق كەشىمىز ءوتتى. ستۋدەنتتىك دوسىمىز ءۇمىت بيتەنوۆا دا, «لەنينشىل جاستا» بىرگە جۇمىس ىستەگەن جۋرناليست ەرعالي ساعات, ەكس-سەناتور شامسات يسابەكوۆ اعالارىمىز دا «تۋعان جەرىم تالاسىم» دەپ وتىراتىن. مەنىڭ بۇگىنگى اڭگىمەم تالاستىق ازامات پەن اكەمنىڭ دوستىعى تۋرالى بولماق. قازىر وسى قوس قاريانىڭ ءبىرى 90 جاستا بولسا, ەكىنشىسى 89 جاستا. بۇلاردىڭ دوستىعىنا بيىل 71 جىل.
ادال دوستىق تا كۇن سياقتى ادامعا شۋاق تا, قۋات تا بەرەدى. شىنايى دوستىق تا ادامنىڭ ومىرلىك جاسىن ۇزارتادى دەيدى الەۋمەتتانۋشىلار. اكەم ابدىقايىم مەن تالاستىق دوسى كوشەربەك جۇمانقۇل ۇلىنىڭ دوستىعىن بالا كەزدەن بىلەتىنمىن, سان مارتە ەستىگەنمىن. بىراق كىم كىممەن بىرگە وقىمادى, كىم كىممەن دوس بولمادى. ايتسە دە ارالارىندا ۇلى دوستىقتىڭ ءجىبى ۇزىلمەي ۇزاق جىلدان بەرى جالعاسىپ كەلەدى.
اكەمنىڭ دوسى كوشەربەك جۇمانقۇل ۇلى جامبىل وبلىسى, تالاس اۋدانى ويىق اۋىلىندا تۋىپ وسكەن. مۇعالىم, مەكتەپ, ۋچيليششە ديرەكتورى, اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ۇگىت-ناسيحات ءبولىمىنىڭ, اۋدان اكىمدىگى يدەولوگيا ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قىزمەتتەرىن اتقارعان. وبلىستىڭ قۇرمەتتى ارداگەرى. ەكەۋىنىڭ دوستىعى 1954 جىلى قازپي-ءدىڭ جاراتىلىستانۋ فاكۋلتەتەتىنە وقۋعا تۇسكەن كۇننەن باستالعان. ەكەۋى دە وسى فاكۋلتەتتىڭ تۇڭعىش تۇلەكتەرى. ءبىر توپتا وقىعان, جاتاقحانانىڭ ءبىر بولمەسىندە جاتقان. ادالدىقتارى – ءبىر-ءبىرىن ەشۋاقىتتا ۇياتقا قالدىرماعان, قايتا قولداپ, قورعاپ, دەمەپ جۇرگەن. ءبىر ءۇيدىڭ بالالارىنداي تاتۋلىعىنا وزگەلەر قىزىققان دا, قىزعانعان دا. ءبىر-بىرىنە ساقتاعان سىرلارى كوپ.
ء«بىر دوس بار استىڭنان تاق كەتكەنشە, ءبىر دوس بار باسىڭنان باق كەتكەنشە, ءبىر دوس بار قوراڭنان مال كەتكەنشە, ءبىر دوس بار كەۋدەڭنەن جان كەتكەنشە» دەگەن ءسوز ەل اۋزىندا ايتىلىپ ءجۇر. ءبىز جان كەتكەنشە دوسپىز! ابدىقايىمنىڭ بويىنداعى تازالىق, ادامگەرشىلىك, ادالدىق قاسيەتىنە باس يەمىن. قانداي قيىندىق كەزدە دە دوسىن ساتقان ەمەس. قايتا دەم بەرەتىن, قولداپ, قورعاپ, ءسوزىمدى سويلەيتىن. ەكەۋىمىز بىرىككەندە ۇلكەن كۇش ەدىك. 1955 جىلى ماسكەۋدەن كەلە جاتىپ, ءبورجار اۋىلىنداعى ابدىقايىمنىڭ قارا شاڭىراعىندا بولعانبىز, اتا-اناسىنىڭ قولىنان ءدام تاتقانبىز. دوسىم ەشقاشاندا دۇنيەگە قىزىققان ەمەس. ار مەن نامىسىن ساقتاعان جىگىت! قولىندا جارتى نان بولسا, ءوزى جەمەي, مەنى كۇتىپ وتىراتىن. مەنىڭ ومىرىمدە ويىپ تۇرىپ ورىن العان ازامات. بىرگە وتكىزگەن ءبىر كۇنىمىز مىڭ كۇنگە تاتيدى. ادال دوستىق ادامنىڭ جاسىن دا ۇزارتادى دەيدى. سول شىنايى سىيلاستىقتىڭ ارقاسى. قۇداي قالاسا, 90 جىلدىق مەرەيتويىنا بارام دەپ دايىندالىپ وتىرمىن» دەيدى 89 جاستاعى كوشەربەك جۇمانقۇل ۇلى.
كوشەكەڭ ءوسىپ-ونگەن جان. ۇلكەن قىزى راۋشان مەركە اۋداندىق اۋرۋحاناسىندا باس دارىگەر, تۋعان ءىنىسىنىڭ قىزى مەرۋەرت مەدەتبەكوۆا رەسپۋبليكا مۇعالىمدەرىنە ء«بىرتۇتاس» تاربيە باعدارلاماسى ارقىلى ەتەنە تانىس.
– كوشەربەك وتە ادال دوس, قاراپايىم, سابىرلى, وتە سوزگە شەشەن. ونىمەن بىرگە جۇرگەندە سەنىمىڭ ارتادى. ەكىجۇزدىلىك بولعان ەمەس. ادامي جاۋاپكەرشىلىگى وتە جوعارى. ءوز سوزىنە جاۋاپ بەرەتىن جان. ادالدىق جولىنان اداسقان ەمەس. ۇلگى-ونەگەسى مول. ءبىر ناندى, قۇرتتى ءبولىپ جەۋشى ەدىك. دوسى ءۇشىن بار نارسەگە دايىن. ەكەۋىمىزدىڭ ارامىزدا كوپ جىلدان بەرى كەلە جاتقان ەشكىمگە ايتپاعان سىرلارىمىز بار. ەلىنە سىيلى وسىنداي دوسىم بار دەپ ماقتانىش ەتەمىن, – دەيدى, رەسپۋبليكاعا تانىمال ۇستازدار اۋلەتىنىڭ جەتەكشىسى, «ەڭ ۇزدىك ەڭبەك اۋلەتى» اتتى مۇعالىمدەر كاسىپوداعى ۇيىمداستىرعان رەسپۋبليكالىق جارىستىڭ جەڭىمپازى مەنىڭ كوكەم.
ەكى دوستىڭ ءبىرى ورداباسى اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى بولسا, ەكىنشىسى تالاس اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى. ەكەۋى دە شوبەرە كورگەن اتالار. كوشەربەكتىڭ ۇلكەن قىزى مەركە اۋدانى ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى بولسا, ابدىقايىمنىڭ ۇلكەن ۇلى مەن ءبىرىنشى شاقىرىلعان پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى جانە تۇڭعىش قازاق تىلىندە جازىلعان زاڭنىڭ اۆتورى اتاندىم. كوپ جىلعى ادال ەڭبەگىمنىڭ ارقاسىندا قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى بولدىم.
بۇل جەردە ايتا كەتەرلىك دۇنيە – اكەم ابدىقايىم كەڭەستىك كەزەڭنىڭ وزىندە مۇعالىمدەر مەن وقۋشىلار اراسىندا ناۋرىز مەرەكەسىن كوكتەم مەرەكەسى رەتىندە تويلاتىپ, ناۋرىز كوجە دايىنداتاتىن. ۇلتتىق كيىم كيىلىپ, كونتسەرت بەرىلەتىن. وسىلايشا, قازاقى ءداستۇردىڭ قايماعىن بۇزباي, حالىقتىق مەرەكەنىڭ تامىرىن ۇزبەي, جالعاپ, اۋىلدان ەل ەرتەڭىنە جاۋاپتى ازاماتتاردىڭ شىعۋىنا ىقپال ەتە ءبىلدى.
قازىرگى زاماندا دوسپىز دەيتىندەر كوپ, ال شىنايى دوستىقتى تابۋ قيىن. قالتاڭدا اقشاڭ نەمەسە قىزمەتىڭ بولماسا ەشكىم دە جاقىنداي قويمايتىنى وتىرىك ەمەس. توقسان جاستاعى قاريالاردىڭ ىزگىلىكتى قاتىناسى كوڭىل سۇيسىنتەدى. ءالى كۇنگە دەيىن ءبىرىن-ءبىرى ىزدەپ تۇرادى. كوكەم «دوسىما بارام» دەپ ورتانشى ۇلى ءارى تارازدىڭ كۇيەۋ بالاسى ابدىعاليمەن نەمەسە كەنجە بالاسى نۇرداۋلەتپەن بىرگە ساپار شەگەدى. شىن دوسى كوشەربەك كوكەمىز كۇلاش اپامىزدى ەرتىپ ءبىزدىڭ اۋىل بورجارعا كەلەدى. كەزدەسكەندەگى كوڭىل كۇيلەرىن كورسەڭىز, جاڭا جولىققانداي ەرەكشە قۋانىشپەن قاۋىشادى. ءاربىر باس قوسۋى ءبىر تاريح, ۇلكەن مەرەكە. كەلەسى كەزدەسۋ اكەمىزدىڭ 90 جىلدىق مەرەيتويىندا, ءساۋىردىڭ بەسىندە شىمكەنت قالاسىندا وتپەك. ادال دوس اقساقالدار امان بولسىن.
اكىم ىسقاق,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى
