كوللەكتور دا كەلىسىمگە كەلەدى

تاعى دا جاڭا ەرەجە

كوللەكتورلىق اگەنتتىكتەردىڭ جۇمى­سى جاڭا ەرەجەلەرمەن جۇيە­لەنە­دى. ولاردىڭ قىزمەتىن رەتتەۋ جانە بورىش­كەرلەردىڭ قۇقىقتارىن قور­عاۋ ماقساتىندا جاڭا ەرەجەلەر ەن­گىزىلدى. 26 اقپاندا بەكىتىلگەن قاۋلى­­عا سايكەس, اگەنتتىكتەر بورىش­كەر­­لەر­­دەن تۇسكەن وتىنىشتەردى مىندەت­­­تى تۇردە تىركەپ, قاراستىرۋ ناتيجە­لەرىن قۇجاتتايدى. بۇل وزگەرىس بورىش­كەر­لەردىڭ شاعىمدارى ەلەۋسىز قالماۋىن جانە ولاردىڭ ماسەلەلەرىن زاڭ اياسىندا شەشۋگە مۇمكىندىك بەرۋىن كوزدەيدى.

سونداي-اق بىلتىرعى 1 قازاننان باستاپ كوللەكتورلىق اگەنتتىكتەر بانك نەسيەسى نەمەسە ميكروكرەديت بويىنشا قۇقىقتاردى ساتىپ العان­نان كەيىن, 30 كۇن ىشىندە بورىش­كەرگە بۇل تۋرالى حابارلاۋعا ءتيىس. بۇرىن كەي جاعدايلاردا بورىشكەر­لەر وزدەرىنىڭ بەرەشەگى باسقا ۇيىم­عا وتكەنىن بىلمەي قالاتىن. جاڭا تالاپ­تار بۇل ماسەلەنى شەشىپ, اقپاراتتىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتپەك. كوللەك­تورلار مەن بورىشكەرلەر اراسىن­داعى ءوزارا ءىس-قيمىلدى رەتتەۋ ماق­ساتىندا اتقارۋشىلىق ءوندىرىس ايا­سىندا جۇرگىزىلەتىن ءىس-شارالار دا ناق­تىلاندى. سونىمەن قا­تار بورىش­كەرلەردىڭ ءوز قۇقىعى تۋ­رالى حاباردار بولۋىن كۇشەيتۋ بو­يىنشا تالاپتار ەن­گىزىلدى. بۇل ولار­دىڭ قارجىلىق جاع­دايىن ءتۇسىنىپ, زاڭدى جولمەن شە­شىم قابىلداۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.

تاعى ءبىر ماڭىزدى جاڭالىق – ال­داعى ۋاقىتتا بۇل ۇدەرىستى اۆتومات­تاندىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. وسى­عان بايلانىستى, كوللەكتورلىق اگەنت­تىكتەردىڭ قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنە ەسەپ بەرۋ مىندەتى الىنىپ تاس­­­تالادى. بۇل رەتتەۋ شارالارىن جە­ڭىل­­دە­تىپ, اكىمشىلىك جۇكتەمەنى ازايتا­دى.

جاڭا قاۋلى العاش رەسمي جاريا­لان­عان كۇننەن باستاپ 10 كۇن وتكەن سوڭ زاڭدى كۇشىنە ەنەدى. بۇل وزگەرىستەر قارجى نارى­عىنداعى اشىقتىقتى ارتتىرىپ, كول­لەكتورلىق اگەنتتىكتەر قىز­­مە­تىنىڭ تيىم­دىلىگىن كۇشەيتۋدى جانە بورىش­­كەرلەردىڭ زاڭدى قۇقىعىن قور­عاۋ­­دى ماقسات ەتەدى.

بانك ەشتەڭە شەشپەيدى

وسى وزگەرىستەر قانداي ناتي­جە اكەلەدى؟ «پروتسەسس 24» زاڭ كومپانيا­سىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى, زاڭگەر ۆيتالي كيم وسى سۇراققا جاۋاپ بەرگەن ەدى. ايتۋىنشا, ەگەر بو­رىش­كەردىڭ قا­رىز­دى وتەۋگە مۇمكىندىگى بولماسا, ول كول­لەك­تور­لىق اگەنتتىك­پەن قارىزدى ازايتۋ تۋرالى كەلىسسوز جۇرگىزە الادى ەكەن.

– ەڭ باستى ايىرماشىلىق – بۇ­رىنعى نۇسقادا كوللەكتورلىق اگەنت­تىك بورىشكەرگە قارىزدىڭ ساتىپ الىن­عانى تۋرالى حابارلاۋى كەرەك مەر­زىم ناقتى كورسەتىلمەگەن. وسىعان بايلانىستى كوپتەگەن بورىشكەر قارىزدىڭ كوللەكتورلارعا بەرىلگەنىن بىلمەي دە قالاتىن. بىزدە قارىزىن تولەي الماعان كليەنتتەر بولدى, ولار بانككە كرەديت تۋرالى اقپارات سۇراتىپ حات جىبەرگەندە, بانك قارىزدىڭ الدەقاشان كوللەكتورلىق اگەنتتىككە بەرىلگەنىن جانە بارلىق سۇراقتى سولارعا قويۋ كەرەكتىگىن حابارلايتىن. ياعني بورىشكەر ۇزاق ۋاقىت بويى ونىڭ ءىسى كوللەكتورلاردا ەكە­نىن بىلمەيتىن. ال قازىر كوللەكتورلار قارىز پورتفەلىن بانكتەن ساتىپ العان ساتتەن باستاپ 30 كۇن ىشىندە بورىشكەرگە حابارلاۋعا مىندەتتى. ماڭىزدىسى – ءىس كوللەكتورلارعا وتكەننەن كەيىن, بانك ەشتەڭە شەشپەيدى. بارلىق شەشىمدى كوللەكتورلىق اگەنتتىك قابىلدايدى. الايدا كوپتەگەن بورىشكەر ماسەلەنى بانك ارقىلى شەشۋگە بولادى دەپ ويلاپ, ۋاقىتىن جوعالتادى, كەزەكتە تۇرىپ, قايتا قۇرىلىمداۋ تۋرالى ءوتىنىش بەرەدى, – دەيدى زاڭگەر.

30 كۇن ىشىندە...

وسى تۇرعىدا ءبىر سۇراق تۋادى. قان­داي جاعدايدا بورىشكەر كوللەكتورلاردان قارىزدى ازايتۋدى سۇراي الادى؟ سويتسە, كەز كەلگەن جەكە تۇلعا نەمەسە ونىڭ وكىلى حابارلاما العان­نان كەيىن 30 كۇن ىشىندە كوللەكتورلىق اگەنتتىككە جازباشا وتىنىشپەن جۇگىنە الادى ەكەن. بۇل وتىنىشتە بورىشتىڭ پايدا بولۋ سەبەپتەرى مەن جاعدايلارى, كىرىستەرى مەن شىعىستارى تۋرالى مالىمەتتەر, وتباسى مۇشەلەرىنىڭ سانى, تۇرعىلىقتى جەرى, مۇلكىنىڭ بو­لۋى جانە كرەديتوردىڭ ءوتىنىشتى قاراس­تىرۋى ءۇشىن قاجەتتى باسقا دا مالى­مەت­تەر كورسەتىلەدى. بۇل – بورىشكەر­دىڭ ءوز قاراجاتى جەتكىلىكتى مە, جوق پا, سونى انىقتاۋعا كومەكتەسەدى. ەگەر بورىشكەردىڭ قارىزدى وتەۋگە مۇمكىندىگى بولماسا, ول كوللەكتورلىق اگەنتتىكپەن قارىز مولشەرىن ازايتۋ تۋرا­لى كەلىسسوز جۇرگىزەدى.

– مىسال ءۇشىن قاراپايىم ەسەپ­تى الايىق.  بانكتىك قارىز نەگىزگى قارىز­دان, كرەديت بويىنشا پايىزدار­دان, بانك سىياقىسىنان جانە ايىپپۇلداردان تۇرادى. ماسەلەن, نەگىزگى قارىز 6 ملن تەڭگە, بىراق جوعارىدا اتالعان ۇستەمە­لەرمەن بىرگە ول 10 ملن تەڭگەگە دەيىن ءوستى. بۇل جاعدايدا بورىشكەر تولەم قابىلەتسىزدىگىنىڭ سەبەپتەرىن كورسەتىپ, قاجەتتى قۇجاتتاردى ۇسىنىپ, 10 ملن تەڭگەنىڭ ورنىنا 6 ملن تەڭگە تولەۋدى ۇسىنا وتىرىپ, كوللەكتورلىق اگەنتتىككە ءوتىنىش جازا الادى. سودان كەيىن كوللەكتورلىق اگەنتتىك ءوتىنىشتى قاراستىرىپ, جازباشا جاۋاپ بەرەدى. ەگەر قۇجاتتار تولىق بولماسا, كوللەكتورلار 10 جۇمىس كۇنى ىشىندە قوسىمشا مالىمەت سۇراتادى جانە ولاردى ۇسىنۋ ءۇشىن 5 جۇمىس كۇنىن بەلگىلەيدى. ەگەر قۇجاتتار ۋاقىتىندا ۇسىنىلماسا, ءوتىنىش قاراۋسىز قالدىرىلۋى مۇمكىن, – دەيدى ۆيتالي.

كوللەكتورلار قارىزدى ازايتۋعا دايىن

ال قانداي جاعدايدا اگەنتتىك قا­رىزدى ازايتۋعا كەلىسۋى مۇمكىن؟ بۇل ءار كوللەكتورلىق اگەنتتىكتىڭ وزىنە باي­لانىستى ەكەن. كەيبىرەۋى بورىشكەرگە جەڭىلدىك جاساۋعا دايىن. بانك سىياقىسىن جانە ايىپپۇلداردى الىپ تاستاساق تا, نەگىزگى قارىزدى وتەۋ كول­لەكتورلارعا ءتيىمدى. ويتكەنى ولار بانكتەن بورىشكەردىڭ قارىزىن قارىز سوماسىنىڭ جارتىسىنا ساتىپ الادى. مىسالى, 6 ملن تەڭگە قارىز – شامامەن 3 ملن تەڭگە.

– ەگەر كوللەكتورلار قارىزدى ازايتۋدان باس تارتسا, بورىشكەر نە ىستەۋى كەرەك؟ بورىشكەر ءوزى تولەي الاتىن سومانى كورسەتۋگە قۇقىلى. ەگەر قارىز 5 ملن تەڭگە بولسا, ال بورىشكەردە 3 ملن تەڭگە عانا بار بولسا, ول وتىنىشتە وسى سومانى كورسەتىپ, قاجەتتى قۇجاتتار­دى قوسا بەرۋى كەرەك. كوللەكتورلىق اگەنتتىك ءوتىنىشتى قاراستىرىپ, نە كەلى­سەدى, نە باس تارتادى. كوللەكتورلار باس تارتقان جاعدايدا, ولار دالەلدى جازباشا جاۋاپ بەرۋگە مىندەتتى. سون­داي-اق بورىشكەر وتىنىشىندە قا­رىزدى قايتا قۇرىلىمداۋدى سۇراپ, قازىرگى تابىسىنا سايكەس جاڭا تولەم كەستەسىن ۇسىنۋى مۇمكىن. ول ءۇشىن كىرىستەر تۋرا­لى انىقتاما قاجەت. مىسالى, اي سايىنعى تابىسى 500 مىڭ تەڭگە بولسا, ونىڭ كۇندەلىكتى قاجەتتىلىكتەرىن جابۋ ءۇشىن بەلگىلى ءبىر سوماسى قالۋى كەرەك. ياعني بورىشكەر قارىزدى تولەۋدەن قاشپايتىنىن, بىراق ونى ءوز مۇمكىندىگىنە قاراي قايتارۋعا دايىن ەكەنىن كورسەتەدى. شامامەن 70% جاعدايدا كوللەكتورلار قارىزدى ازايتۋعا دايىن. بىراق ولار بورىش­كەردىڭ شىن مانىندە قارىزدى تولەۋگە نيەتتى ەكەنىن تەكسەرەدى, – دەيدى ساراپ­شى.

دەمەك كوللەكتورلىق اگەنتتىك باس تارتسا, قنردا-عا («كوللەكتورلىق قىز­مەت تۋرالى» زاڭنىڭ 6-بابىنا سايكەس) نەمەسە سوتقا شاعىمدانا الادى. بۇل جاعدايدا باس تارتۋ سەبەپ­تەرى مەن ماسەلەنى شەشۋ جولدارىن كورسەتۋ قاجەت. نەگىزگى ماسەلە – كوبىنە بورىشكەردە شىنىمەن قارىزدى تولەۋگە مۇمكىندىك بولمايدى, ال كول­لەكتور­لار ولارعا قىسىم جاسايدى. سونىڭ سالدارىنان بورىشكەرلەر مۇلدەم تولەۋدەن باس تارتادى نەمەسە بانكروتتىققا جۇگىنەدى, بۇل كوللەكتورلىق اگەنتتىكتەرگە دە ءتيىمسىز.