ءماجىلىس دەپۋتاتى نارتاي سارسەنعاليەۆ كەيىنگى التى جىلدا تىركەلگەن انا مەن بالا ولىمىنە قاتىستى الاڭداتارلىق دەرەكتەردى ورتاعا سالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, اباي, اقتوبە, الماتى, جەتىسۋ, ۇلىتاۋ وبلىستارىندا بالا ءولىمى كوبەيگەن.
«ەلىمىزدە 2019 جىلى 3 360 ءسابي شەتىنەگەن. 2020 جىلى 3 286, 2021 جىلى 3 732 ءسابي قارا جەردىڭ قوينىنا تاپسىرىلعان. 2022 جىلى 3 154 ءسابي كوز جۇمعان, 2023 جىلى 2 998 ءسابي شەتىنەگەن, 2024 جىلى 2 598 بوپەنى قۇنداقتاۋلى كۇيىندە ءمايىتحانادان الىپ شىققان. رەسمي ورگاندار ءسابي ءولىمىنىڭ ازايعانىن العا تارتادى. بىراق كەيىنگى ءبىر جىلدىڭ وزىندە ەكى جارىم مىڭ بوپەدەن ايىرىلىپ قالۋ كوڭىل كونشىتەتىن كورسەتكىش ەمەس. كەيدە كوپشىلىك پەرزەنتحانالار مەن دارىگەرلەردى ايىپتاپ جاتادى. پەرزەنتحاناعا ءتىرى بارعان اياعى اۋىر ايەلدى تابىتپەن قايتارعاندار جاۋاپ بەرسىن دەپ تالاپ ەتەدى. كەيدە جۇرت «پەرزەنتحانادا دارىگەرگە سىياقى بەرمەسەڭ, تولعاق قىسىپ, جانىڭ كوزىڭە كورىنگەندە دە كوز قىرىن سالمايدى» دەپ شاعىمدانادى. بارلىق اق حالاتتى جانداردى ايىپتاۋ دا اعاتتىق, دەگەنمەن, سالاداعى سولقىلداقتىقتى جويۋ قاجەت. سەبەبى ىسىنە سالعىرت قاراعان كەي ادامنىڭ كەسىرىنەن ءومىرىن مەديتسيناعا ارناعان مىڭداعان بىلىكتى ماماننىڭ اتىنا كىر كەلەدى», دەدى ن.سارسەنعاليەۆ.
دەپۋتاتتىڭ پىكىرىنشە, ەلىمىزدە 2008 جىلى ددۇ ۇسىنعان ءتىرى تۋ كريتەريلەرى ەنگىزىلگەن. سونىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىزدە دەنە سالماعى 500 گرامنان باستالاتىن, جۇكتىلىكتىڭ 22 اپتاسىنداعى گەستاتسيا مەرزىمى بار بالالاردى امان الىپ قالۋ تاجىريبەسى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. ماسەلەن, 2024 جىلى سالماعى 500 گرامنان 1 كيلوعا دەيىنگى 1 281 ءسابي تۋعان. شالا تۋعان نارەستەلەردىڭ 657-ءى امان قالعان.
دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ەرجان نۇرلىباەۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, جىل سايىن انا مەن بالا ءولىمىنىڭ كورسەتكىشى ازايىپ كەلەدى. دەگەنمەن نارەستە ءولىمىنىڭ 92%-ى ستاتسيونارلاردا تىركەلەدى. ۇيدە قايتىس بولاتىنداردىڭ ۇلەسى – 8%.
«2026–2028 جىلدارى ەلىمىزدە وبلىستىق اۋرۋحانالاردى جاڭارتۋ جوباسى جۇزەگە اسىرىلادى. بۇل جوباعا پەريناتالدىق ورتالىقتار دا ەنگىزىلەدى. ويتكەنى پەريناتالدىق ورتالىقتار ءار وڭىردەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ جەتەكشى بۋىنى بولۋى كەرەك. ەڭ باستىسى – انا مەن بالانىڭ دەنساۋلىعىن, ءومىرىن ساقتاۋ. بىراق قازىر ءۇي جاعدايىنداعى نارەستە ءولىمىنىڭ دەڭگەيى ءالى دە جوعارى», دەيدى ە.نۇرلىباەۆ.
ن.سارسەنعاليەۆتىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, بىلتىر جان ءتاسىلىم ەتكەن انالاردىڭ 54%-ى قالادا تۇرعان, 46%-ى – اۋىلدىڭ تۇرعىندارى. كەيىنگى 6 جىلدىڭ دەرەگىن سالىستىرساق, 10 وبلىستا انا ءولىمى كوبەيگەن. انا ءولىمى ەڭ كوپ تىركەلگەن وبلىستار قاتارىندا جەتىسۋ, قوستاناي, ۇلىتاۋ, اقتوبە بار.
«ەلىمىزدە 2019 جىلى 55 انا بوسانۋ كەزىندە كوز جۇمعان. 2020 جىلى ءسابيىن دۇنيەگە اكەلەمىن دەگەن 156 انا باقيلىق بولعان. 2021 جىلى 200, 2022 جىلى 70, 2023 جىلى 45, 2024 جىلى 37 انا بوسانۋ ۇستىندە جان تاپسىرعانى تىركەلدى. ءبىر قورقىنىشتى ءۇردىستى ايتۋ قاجەت. ءتورت نەمەسە ودان دا كوپ بالاسى بار ايەلدەر اراسىندا ءولىم-ءجىتىم كوبەيىپ وتىر. سونىڭ سالدارىنان 97 بالا ءتىرى جەتىم بولىپ قالدى. ءسابي سۇيەمىن دەپ بارىپ, كوز جۇمعان انالاردىڭ 28%-ى – 35-39 جاس ارالىعىنداعى ايەلدەر. انالاردىڭ 38%-ى وبلىستىق پەريناتالدىق ورتالىقتاردا, 24%-ى كوپ بەيىندى ستاتسيونارلاردا باقيلىق بولعان», دەدى ن.سارسەنعاليەۆ.
ءماجىلىس دەپۋتاتىنىڭ ايتۋىنشا, ءولىم-ءجىتىمنىڭ الدىن الۋ, كورسەتكىشتەردى ازايتۋ بارىسىندا نازار اۋداراتىن ەكى ماسەلە بار. ءبىرىنشىسى – انا دەنساۋلىعى, ەكىنشىسى – انا جاۋاپكەرشىلىگى.
«جىل سايىن 350 مىڭعا جۋىق ايەل جۇكتىلىك بويىنشا ەسەپكە الىنادى ەكەن. ونىڭ ىشىندە جۇكتى ايەلدەردىڭ 99%-ى مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ باقىلاۋىندا بولادى. دەمەك جىل سايىن 3 500 جۇكتى ايەل دارىگەرلەردىڭ باقىلاۋىنان تىس قالادى. بۇل – وتە قاۋىپتى قۇبىلىس. جاۋاپكەرشىلىك ماسەلەسىنە توقتالساق, ەلىمىزدە جۇكتىلىك بويىنشا ەرتە 12 اپتاعا دەيىنگى ەسەپكە اياعى اۋىر ايەلدەردىڭ 92%-ى عانا تۇرعان. وسىنداي رەسمي دەرەككە قاراپ انالاردىڭ وزدەرى ايىپتى ما دەگەن وي دا قىلاڭ بەرۋى مۇمكىن. بىراق مەن جاتىرىنا جان بىتكەن جانداردى ايىپتاۋدان اۋلاق بولۋعا شاقىرامىن. سەبەبى بۇل جەردە اقپاراتتىق ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىنىڭ باسەڭسىپ قالعانىن دا, انالار تۇرعىلىقتى جەرىن اۋىستىرسا, جۇكتىلىگى بويىنشا تىركەۋگە تۇرۋدىڭ مۇڭ بولاتىنىن دا قاپەرگە الۋ قاجەت», دەدى ن.سارسەنعاليەۆ.
ەلىمىزدە ديسپانسەرلىك ەسەپكە شامامەن 3 ملن ايەل الىنعان. بۇل – ديسپانسەرلىك ەسەپتە تۇرعان ەرەسەك تۇرعىنداردىڭ 63%-ى. ماسەلەن, جىل سايىن تەك قانت ديابەتىمەن اۋىراتىن 4 مىڭعا جۋىق جۇكتى ايەل تىركەلەدى.
«انا مەن بالانىڭ قاجەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ باعىتىنداعى كەمشىلىكتى ايتپاسقا بولمايدى. بىرىنشىدەن, ەلىمىزدەگى پەرزەنتحانا توسەكتەرىنىڭ جالپى سانى 9 296 قۇرايدى. ونىڭ 57%-ى قالاداعى مەكەمەلەردە اشىلعان. استانا قالاسىنداعى پەرزەنتحانالاردا 550 توسەك تاپشىلىعى بار. ەكىنشىدەن, ماماندار جەتىسپەيدى. ەلىمىزدە 4 702 اكۋشەر-گينەكولوگ جۇمىس ىستەيدى. تاعى 389 مامان كەرەك. بوساندىرۋ مەكەمەلەرىندە جۇمىس ىستەيتىن اكۋشەر-گينەكولوگتەردىڭ سانى – 1 679. ونىڭ 560-ى عانا (35%) امپۋتاتسيا جاساي الادى. اكۋشەريادا وپەراتسيالىق تەحنيكانىڭ بارلىق ءتۇرىن تەك 438 دارىگەر عانا (21%) ورىنداي الادى. ۇشىنشىدەن, ەلىمىزدەگى كەي پەرزەنتحانالار حالىقارالىق تالاپتارعا سايكەس كەلمەيدى. سەبەبى ينفراقۇرىلىمى ناشار, عيماراتتار ابدەن توزعان. ماسەلەن, ورتالىقتاندىرىلعان وتتەگى جەتكىزگىشى, سىعىلعان اۋا سورۋ ۆاكۋمى, قابىلداۋ بولىمدەرى جوق. تورتىنشىدەن, 3-دەڭگەيدەگى بوساندىرۋ مەكەمەلەرىنەن ەكسپرەسس باك تاپپايسىز. فلورا مەن انتيبيوتيكتەرگە سەزىمتالدىقتى ۋاقتىلى انىقتاۋعا ارنالعان زەرتحانالار جوق. بەسىنشىدەن, وبلىس ورتالىعىنان شالعايداعى اۋىلدىق جەرلەردە, اۋدانداردا جۇكتىلىگى اۋىر ءوتىپ جاتقان ايەلدەردى الدىن الا ەمدەۋگە ارنالعان پانسيوناتتار جوق. التىنشى پروبلەما – مەديتسينالىق جابدىقتاردىڭ توزۋى, مەديتسينالىق مەكەمەلەردىڭ تومەن جاراقتاندىرىلۋى. مىسالى, بىرنەشە ورتالىقتا ۋدز, كتگ, انەستەزيا, سماد اپپاراتتارى, قست اناليزاتورلارى جوق», دەيدى دەپۋتات.
دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ە.نۇرلىباەۆ مامانداردىڭ تاپشىلىعىن جوققا شىعارا المادى, اۋداندارداعى دارىگەرلەردىڭ بىلىكتىلىگى تومەندىگى دە راس.
«تاجىريبەلى ماماندار جەتىسپەيدى. جوعارى جاۋاپكەرشىلىك پەن اۋىرتپاشىلىققا شىداماعان كادرلار پەرزەنتحاناداعى جۇمىسىنان كەتىپ جاتىر. اۋداندارداعى دارىگەرلەردىڭ تاجىريبەلىك داعدىلارى جەتكىلىكسىز, جاۋاپكەرشىلىگى تومەن. پەرزەنتحانالاردى مەديتسينالىق جابدىقتارمەن قامتۋ دەڭگەيى – 87%, جابدىقتاردىڭ ورتاشا توزۋ كورسەتكىشى – 50%», دەدى ءمينيستردىڭ ورىنباسارى.
2020–2024 جىلدارى ەلىمىزدە كامەلەت جاسىنا تولماعان 11 567 قىزدىڭ اياعى اۋىر ەكەنى انىقتالعان. ونىڭ ىشىندە 2020 جىلى – 2 834, 2021 جىلى – 2 766, 2022 جىلى – 2 643, 2023 جىلى 2 288 ءجاسوسپىرىم جۇكتىلىك دەرەگىمەن تىركەلگەن.
«بىلتىر مەكتەپ جاسىنداعى 2 136 قىز جۇكتى بولىپ قالعان. 2020–2024 جىلدارى جۇكتىلىگى انىقتالعان كامەلەتكە تولماعان قىزداردىڭ 8 378-ءى (2020 جىلى – 1 882, 2021 جىلى – 1 852, 2022 جىلى – 1 690, 2023 جىلى – 1 508, 2024 جىلى – 1 446) بوسانعان. 1 948 ءجاسوسپىرىم تۇسىك (2020 جىلى – 385, 2021 جىلى – 413, 2022 جىلى – 403, 2023 جىلى – 392, 2024 جىلى – 355) جاساتقان. بۇل – الاڭداتارلىق ستاتيستيكا. وسىعان وراي تاعى ءبىر قاتەر بار. كامەلەتكە تولماعان قىزدار جاساندى تۇسىكتى جەكە كلينيكالاردا جاساتادى. ونىڭ رەسمي ەسەبى جۇرگىزىلمەيدى. ەكىنشى پروبلەما, جۇكتىلىكتى العاشقى اپتالاردى ۇزۋگە ارنالعان پرەپاراتتار ءدارىحانالاردا رەتسەپتىسىز ساتىلادى. وسىلايشا, كامەلەتكە تولماعان قىزداردىڭ دەنساۋلىعىنا وراسان زيان كەلەدى. بۇل ماسەلە جەدەل شەشىمىن قاجەت ەتەدى», دەدى ن.سارسەنعاليەۆ.
اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى سەرىك شاپكەنوۆتىڭ دەرەگىنە قاراعاندا, بىلتىر انا ءولىمىنىڭ كورسەتكىشى كەيىنگى ءۇش جىلمەن سالىستىرعاندا, ەكى ەسەگە تومەندەگەن, ءسابي ءولىمى 15%-عا ازايعان.
«وڭىردە «اۋىلدىق دەنساۋلىق ساقتاۋدى جاڭعىرتۋ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا 15 نىساننىڭ قۇرىلىسى جوسپارلانعان ەدى. وتكەن جىلى 10 نىساننىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى. ەندى الداعى ايدىڭ سوڭىنا دەيىن 5 نىساننىڭ قۇرىلىسىن اياقتالادى. مامان تاپشىلىعىن ازايتۋ ماقساتىندا 2024 جىلى جالپى 113 گرانت (82 باكالاۆر, 31 رەزيدەنتۋرا) ءبولىندى. بىلتىر «وتباسى بانك» ارقىلى جەڭىلدەتىلگەن نەسيەمەن 43 دارىگەرگە ءۇي بەرىلدى. اتىراۋ قالاسىنىڭ مەديتسينالىق مەكەمەلەرىندە جۇمىس ىستەيتىن ماماندارعا 93 قىزمەتتىك پاتەر ساتىپ الىندى», دەدى س.شاپكەنوۆ.
اتىراۋ وبلىسى
