ەلىمىزدىڭ باتىس شەبىندەگى قيعاش وزەنىنە تاياۋ ورنالاسقان قازىرگى بوكەيحان اۋىلىندا 1950 جىلى ومىرگە كەلگەن. قيىرداعى اۋىلدا بالالىق شاعى ءوتىپ, ەرجەتكەن ول مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ پەداگوگيكا سالاسىن تاڭدادى. ءسويتىپ, 1966 جىلى الاتاۋ بوكتەرىندەگى الماتىعا جەتىپ, اباي اتىنداعى قازاق پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ ماتەماتيكا فاكۋلتەتىنە قۇجاتىن تاپسىردى. بىلىمگە قۇشتار جاس 1971 جىلى اتالعان وقۋ ورنىن ءبىتىردى.
ەڭبەك جولىن الدىمەن بۇرىنعى گۋرەۆ پەداگوگيكا ينستيتۋتىندا باستادى. تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىندا الاش قايراتكەرى ح.دوسمۇحامەدوۆتىڭ ەسىمى بەرىلگەن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ماتەماتيكالىق اناليز كافەدراسىندا 20 جىل جۇمىس ىستەدى. كەيىن اتىراۋ مۇناي جانە گاز ينستيتۋتىنداعى جوعارى ماتەماتيكا جانە ەسەپتەۋ تەحنيكاسى كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, ۋنات ينستيتۋتى اتىراۋ فيليالىنىڭ ديرەكتورى, اتىراۋ ينجەنەرلىك-گۋمانيتارلىق ينستيتۋتىنىڭ رەكتورى قىزمەتىن اتقاردى. ەلۋ جىلدان استام مەرزىمدە مىڭداعان شاكىرتتى تاربيەلەپ, ماتەماتيكا عىلىمىنىڭ قىر-سىرىنا باۋلىدى.
اقىرىن ءجۇرىپ, انىق باساتىن قالپىنان تايماعان ەرسايىن ءۋاليتحان ۇلى ۇستازدىق كاسىبىن عىلىممەن ۇشتاستىردى. جوعارى ءبىلىم العان ينستيتۋتتاعى اسپيرانتۋرانىڭ كۇندىزگى بولىمىنە ءتۇسىپ, ديففەرەنتسيالدىق جانە ينتە- گرالدىق تەڭدەۋلەر سالاسىن تاڭدادى. عىلىمي ىزدەنىسىنىڭ ناتيجەسىندە 1990 جىلى «ديناميكالىق سيممەتريال سپۋتنيكتىڭ كونۋستىق پرەتسەسسياسىنا تۋىندايتىن پەريودتىق قوزعالىستار» تاقىرىبىندا كانديداتتىق ديسسەرتاتسياسىن ءساتتى قورعادى. ال 2005 جىلى «اسپان مەحانيكاسىنىڭ جاڭا مودەلدەرىندەگى لياپۋنوۆ بويىنشا ورنىقتىلىق ماسەلەسى» بويىنشا دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىن قورعاپ, فيزيكا-ماتەماتيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى اتاندى. 2007 جىلى عالىمعا جوعارى اتتەستاتسيالىق كوميسسيانىڭ شەشىمىمەن ماتەماتيكا پروفەسسورى عىلىمي اتاعى بەرىلدى.
«ەرسايىن ءۋاليتحان ۇلىنىڭ عىلىمي زەرتتەۋ ەڭبەگىندە اسپان مە-حانيكاسىنىڭ جاڭا مودەلى قۇراستىرىلدى. تولىق سيممەتريالى 9 جانە 10, تولىق ەمەس سيممەتريالى 10 اسپان دەنەسىنىڭ شەكتەۋلى ەسەبىنە بايلانىستى ديناميكالىق مودەلدەر ءۇشىن ديففەرەنتسيالدىق تەڭدەۋلەر جۇيەسى ەنگىزىلدى. ەۆكليدتىك جانە فازالىق گاميلتون كەڭىستىكتەرىندەگى كوورديناتالار جۇيەسىندە ساپالى ءارى ساندىق ەسەپتەۋلەر جۇرگىزىلدى. 9 جانە 10 اسپان دەنەسىنە قاتىستى شەكتەلگەن ماسەلەنى انىقتايتىن ديففەرەنتسيالدىق تەڭدەۋدىڭ ستاتسيونارلىق شەشىمىن انىقتايتىن فۋنكتسيونالدىق تەڭدەۋ قۇرىلدى. كومپيۋتەرلىك الگەبرا ادىستەرىمەن ديففەرەنتسيالدىق تەڭدەۋلەر جۇيەسىنىڭ جيىلىكتەر اراسىنداعى رەزونانستىق قاتىناستار انىقتالدى. 3 جانە 4-رەتتى جيىلىكتەر رەزونانستارى ءۇشىن لياپۋنوۆ ماعىناسىندا تەپە-تەڭدىك جاعدايداعى ورنىقتىلىق جانە ورنىقسىزدىق تۋرالى تەورەمالار دالەلدەندى», دەيدى پروفەسسور, حالىقارالىق اقپاراتتاندىرۋ اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى سەرىك وتەپقالي ۇلى. ونىڭ عالىم رەتىندەگى قالىپتاسۋ كەزەڭى م.لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى, س.وردجونيكيدزە اتىنداعى ماسكەۋ اۆياتسيالىق ينستيتۋتى جانە كسرو عىلىم اكادەمياسىنىڭ تەوريالىق استرونوميا ينستيتۋتى سەكىلدى جەتەكشى عىلىمي مەكتەپتەردە ءوتتى. ماسەلەن, كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا تاقىرىبى بويىنشا جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋ جۇمىستارىنا كسرو مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى پروفەسسور ە.گرەبەنيكوۆ, پروفەسسور ا.سوكولسكي جەتەكشىلىك ەتتى.
عالىم عىلىمي زەرتتەۋلەرىندەگى تۇجىرىمدارى تۋرالى حالىقارالىق جانە رەسپۋبليكالىق عىلىمي باسىلىمداردا 114 عىلىمي ماقالا, 3 عىلىمي مونوگرافياسىن جاريالادى. ونىڭ جەتەكشىلىگىمەن 1 دوكتورلىق جۇمىس دايىندالدى. جوعارى وقۋ ورىندارىندا 12 عىلىم ماگيسترىن دايارلادى.
ول بىرنەشە رەت وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلاندى. ۇلكەن شاھاردا تۇرماسا دا جەرگىلىكتى عالىمنىڭ جوعارى ءبىلىمدى, بىلىكتى ماماندار دايارلاۋ ىسىندەگى جانە عىلىمداعى قاجىرلى ەڭبەگى ءۇشىن لايىقتى باعاسىن الدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىمەن 2010 جىلى قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى اتاعى بەرىلىپ, 2020 جىلى «قۇرمەت» وردەنىمەن ماراپاتتالدى. ال بىلتىر عىلىمنىڭ قيا شىڭىنا ورلەگەن عالىم ەرسايىن يحسانوۆ ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى بولىپ سايلاندى.
اتىراۋ وبلىسى
