اتىراۋدا اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ قاجەت

5 جوبانىڭ قۇنى – 27,5 ملرد تەڭگە

اتىراۋ وبلىستىق اۋىل شارۋاشى­لىعى جانە جەر قاتى­ناستارى باسقارما­سى­نىڭ دەرەگىنشە, سالادا 2 349 شارۋا­شى­­لىق قۇرىلىمى تىر­كەلگەن. ونىڭ ىشىن­دە 2 323 شارۋا قوجالىعى, 17 جشس, 9 اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەرا­تيۆى بار. باسىم­دىق نەگىزىنەن مال شا­ر­ۋا­­شىلىعىنا بەرىلىپ وتىر. قازىر شا­رۋا­شىلىق قۇرى­لىمدارىندا 225 369 ءمۇيىزدى ءىرى قارا, 442 338 قوي, 109 228 ەشكى, 143 505 جىلقى, 41 739 تۇيە بار. كوكونىس جانە باقشا داقىلدارىن وسىرۋمەن اينالىساتىن شارۋاشىلىق كوپ ەمەس. ءدان ەگىپ, ماڭداي تەرىمەن تاپقان تابىسى مەن نەسىبەسىن مو­لايتۋعا 350 شارۋا قوجالىعى بەت بۇرعان.

سالالىق باسقارمانىڭ ءبولىم باسشىسى ازات قاپانوۆ­تىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, بىلتىر 10 825 گەكتار القاپقا ەگىن ەگۋ جوسپارلانعان. الايدا كوكتەمگى تاسقىن سالدارىنان ەگىن القابىنىڭ 5 564,3 گەكتارى سۋ استىندا قالعان. ءسويتىپ, ەگىستىك كولەمى 5 260,7 گەكتارعا قىسقارعان. 

«بىلتىر توتەنشە جاع­دايعا قاراماس­تان, شارۋا­لار 600,1 گەكتاردان كارتوپ, 1 542,1 گەكتاردان كوكونىس, 937,3 گەكتاردان باقشا ءونىمى مەن 2 181,2 گەكتاردان مال ازى­عىن جينادى. تۇراقتاندىرۋ قورىنا 5 690 توننا ءونىم بەرىلدى», دەيدى ا.قاپانوۆ.

سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «ەQ»

وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ما­رات مۋرزيەۆتىڭ مالىمەتىنشە, بيىل اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا 5 ينۆەستي­تسيا­لىق جوبا ىسكە اسىرىلادى. بۇل جوبالار­دىڭ قۇنى – 27,5 ملرد تەڭگە. ونىڭ ىشىندە 5 مىڭ توننا قۇس ەتىن ءوندىرۋ فابريكاسى, 21 500 توننا كوكونىس ساقتايتىن قوس قويما, 5,6 گەكتار اۋماقتى قۇرايتىن جىلىجاي كەشەنى مەن جەم دايىندايتىن زاۋىت بار.

«بيىل ەگىستىك القابىنىڭ كولەمىن 20%-عا ۇلعايتۋ, سۋدى ۇنەمدەۋگە كومەكتەسەتىن تەحنولوگيالاردى كوبىرەك پايدالانۋ, اتىراۋ قالاسىندا جىلىنا 500 دانا جاڭبىرلاتقىش قۇرىلعى شىعاراتىن زاۋىتتى ىسكە قوسۋ جوسپارلاندى. اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تابىسىن ارتتىرۋ ءۇشىن «اۋىل اماناتى» باع­دارلاماسىنا 1 ملرد تەڭگە قا­راس­تىرىلىپ وتىر. جوسپارعا ساي­­­كەس 61 اۋىلدىق وكرۋگتە 12 كوو­­­­پە­راتيۆ پەن 148 نەسيە الۋشى قام­­­تى­لادى. جاڭادان 161 جۇمىس ور­نى اشىلادى», دەيدى اكىمنىڭ ورىنباسارى.

ايتۋىنشا, 9 600 گەكتار القاپقا, ونىڭ ىشىندە 640 گەكتارعا كارتوپ, 3 070 گەكتارعا كوكونىس, 1 415 گەكتارعا باقشا ونىمدەرى ەگىلەدى. سونداي-اق 4 530 گەكتارعا مال ازىقتىق داقىلدارى وسىرىلەدى. وسى كەزگە دەيىن ەگىستىك القابىنىڭ 96%-ى جىرتىلعان. ال 200 گەكتارى كوكتەمگى ەگىن ناۋقانىنا دەيىن دايىن بولماق.

قانت زاۋىتىنا قىزىلشا تابىلا ما؟

مۇنايلى وڭىردەگى قات تاۋاردىڭ ءبىرى – قانت. وبلىس اكىمى سەرىك شاپكەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, قانتتىڭ 90%-ى وزگە ەلدەردەن تاسىمالدانادى. وسى ماسەلەنى وڭ شەشۋ ءۇشىن «گولدبريدج حالىقارالىق كومپانياسى» جشس قانت زاۋىتىن سالۋدى قولعا الماق. كومپانيا باسشىسى لينا تايكەننىڭ دەرەگىنشە, زاۋىتتىڭ قۋاتى – جىلىنا 144 مىڭ توننا قانت شىعارۋ. جوبانىڭ قۇنى – 58 ملرد تەڭگە. جەر تەلىمىن ءبولۋ, قۇرىلىسىن باستاۋ ماسەلەسى شەشىمىن تاپسا, جاڭا زاۋىتتا 200 جۇمىس ورنى اشىلادى. الايدا جىلىنا 144 مىڭ توننا قانت شىعارۋ ءۇشىن شامامەن 900 مىڭ توننا قانت قىزىلشاسى نەمەسە قانت قۇراعى قاجەت. وڭىردە قانت قىزىلشاسىن وسىرۋگە ماماندانعان شارۋاشىلىق جوق. دەگەنمەن 2022–2023 جىلدارى ماحامبەت اۋدانىنداعى «داستان» شارۋا قوجالىعىندا قانت قىزىلشاسى تاجىريبە رەتىندە وسىرىلگەن.

«قانت قىزىلشاسى تاجىريبە رەتىندە ءوسىرىلىپ, 1 گەكتاردان 80–100 توننا ءونىم الىندى. قانتتىلىعى 22–23% بولعان. بۇل تاجىريبە ءوڭىردىڭ اتالعان داقىلدى وسىرۋگە قولايلى ەكەنىن دالەلدەيدى. ازىرگە قانت قىزىلشاسىن ءوسىرۋ جوسپارى جوق. بىراق وتكەن جىلداردىڭ تاجريبەسىنە سۇيەنىپ, قانت قىزىلشاسىن وسىرۋگە بولادى», دەپ مالىمدەدى باسقارما.

«داستان» شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەك­شىسى قونىس ەرمانوۆ قانت قىزىلشا­سىن وسىرگەنىن جوققا شىعارمادى. بىراق ونى ەشكىم قاجەت ەتپەگەن.

«شارۋاشىلىعىمىزدا 6 گەكتارعا قى­زىلشا ەگىپ ءجۇرمىز. بۇل – كادىمگى كۇندە­لىكتى تاعام رەتىندە قولدانىلاتىن قىزىل­شا. ءبىر جىلدا شامامەن 60 توننا ءونىم الىپ, تۇتىنۋشىعا ۇسىنامىز. ساتۋعا جارا­­مايتىنىن مالعا بەرەمىز. ال قانت قىزىلشاسىن وسىرۋگە اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ بۇرىنعى جەتەكشى مامانى ۇسىنىس جاسادى. «قانت قىزىلشاسىن ءوسىرىپ كورىڭىز. شىعا ما ەكەن, كورەيىك» دەگەن سوڭ, ىسكە كىرىستىم. ءونىم شىقتى, الايدا كەيىن ونى ەشقايدا وتكىزە المادىق. وسىرۋگە ۇسىنىس ايتقان مامان حا­بارسىز كەتتى. دالادا قالماسىن دەپ مال­عا بەرىپ ەدىك, كادىمگى قىزىلشا سەكىل­دى جە­مەدى. امالسىزدان جىرا قازىپ, كومىپ تاستاۋعا ءماجبۇر بولدىق», دەيدى ق.ەرمانوۆ.

سۋبسيديا نەگە بەرىلمەگەن؟

بىلتىر ءوڭىر شارۋالارىنا قىسقى مال ازىعىن دايىنداعانىنا سۋبسيديا قارجىسى بەرىلگەن جوق. اۋىل شارۋا­شىلىعى جانە جەر قاتىناستارى باسقار­ماسىنىڭ باسشىسى امانگەلدى سالامات­تىڭ مالىمەتىنشە, بۇل سالادا سۋبسيديا بەرىلەتىن بىرنەشە باسىم باعىت بار.

ء«ىرى ساباقتى مال ازىعىن دايىنداۋعا جۇمسالعان شىعىن ءۇشىن بەرىلەتىن سۋبسيديا ماسەلەسى جەرگىلىكتى بيۋدجەتتىڭ مۇمكىندىگىنە بايلانىستى بولىپ وتىر. ماسەلەن, 2023 جىلى مال ازىعىن دايىن­داعانى ءۇشىن 768 شارۋاشىلىققا قارجى بەرىلدى. 2020–2023 جىلدارى شارۋا­شى­لىقتارعا ءىرى ساباقتى مال ازىعى دايىن­داۋعا بەرىلگەن سۋبسيديا كولەمى 5,8 ملرد تەڭگەنى قۇرادى», دەيدى ا.سالامات.

ال بىلتىر ءىرى ساباقتى مال ازىعى ءۇشىن شارۋاشىلىقتارعا سۋبسيديا بەرىل­­مەۋىنە سۋ تاسقىنى اسەر ەتىپتى. ويت­كەنى وتكەن جىلعى كوكتەمدەگى سۋ تاس­قى­نى­نان ءبىراز شارۋاشىلىق زارداپ شەكتى. بيۋد­جەت ەسەبىنەن شىعىنعا باتقان شا­رۋا­شىلىقتارعا وتەماقى قارجىسى ءالى تولىق بەرىلىپ بولعان جوق.

«قازاقستان فەرمەرلەرى قاۋىمداس­تىعى» قوعامدىق بىرلەستىگى اتىراۋ فيليالىنىڭ توراعاسى مۇرات سارمانوۆ­تىڭ ايتۋىنشا, اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترىنىڭ 2019 جىلعى 15 ناۋرىزداعى № 108 بۇيرىعىمەن اسىل تۇقىمدى مال شارۋا­شىلىعىن دامىتۋدى, مال شارۋا­شى­­لى­عى ونىمدەرىنىڭ ونىمدىلىگىن جانە ساپاسىن ارتتىرۋدى سۋبسيديالاۋ قاعيداسى بەكىتىل­گەن. كەيىن بۇل قاعيداعا وزگەرىس ەنگىزىلگەن.

«سوعان سايكەس ءتورت ت ۇلىكتىڭ ءىرى ساباقتى مال ازىعىنا جۇمسالعان شىعىندار باعىتىن سۋبسيديالاۋ تالابى وزگەردى. ەندى سۋبسيديا گيدرومەتەورولوگيالىق قىزمەت راستاعان, وڭىردە مال ازىعىن دايىنداۋعا تەرىس اسەر ەتكەندە, توتەنشە جاعداي جاريالانعان نەمەسە قالىپتان تىس اۋا رايى جاعدايىندا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ شەشىمىمەن اۋدارىلادى دەلىنگەن. بۇعان قوسىمشا «بۇل تالاپ اتىراۋ, ماڭعىستاۋ جانە قىزىلوردا وبلىستارىنىڭ قۇرعاق وڭىرلەرىندە ورنالاسقان تاۋارلى ءسۇت فەرمالارىنىڭ مال باسىنا قولدانىلمايدى» دەگەن تالاپپەن تولىقتىرىلدى», دەيدى م.سارمانوۆ.

اتىراۋ – جارتىلاي شولەيتتى ءوڭىر. جەر قورىنىڭ 58,7%-ى (5,2 ملن گەكتارعا جۋىق) اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنا پايدالانۋعا قولايسىز, 1,6 ملن گەكتارى – سور, 166,4 مىڭ گەكتارى – قۇم, 2 573,5 ملن گەكتارى – قىرات. قىستا قار, كوكتەم مەن جازدا جاڭبىر از جاۋادى. الا جازداي شاڭ بوراپ, شابىندىققا ءشوپ شىقپايدى. سالدارىنان قۋاڭشىلىق ءجيى بولادى.

ء«بىز سۋبسيديا بەرۋ قاعي­داتىنا ەنگىزىل­گەن وزگەرىسپەن كەلىسپەگەن ەدىك. بىراق امال قانشا, بىلتىر سۋبسيديالاۋ قاعيداسىنا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەن ءىرى ساباقتى ازىق دا­يىندايتىن شارۋاشىلىقتار سۋبسيديا­سىز قالدى», دەيدى م.سارمانوۆ.

بۇرىن اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارما­سىن باسقارعان جانكەلدى راحمەتقاليەۆتىڭ پىكىرىنشە, ءىرى ساباقتى مال ازىعى دا­يىندالا­تىن شابىندىق جەردىڭ كولەمى – 50,5 مىڭ گەكتار. قار مەن جاڭبىردىڭ سيرەك جاۋىنان جايىلىم القابىنداعى ءشوپتىڭ بيىكتىگى 2–6 سانتيمەتردەن اسپايدى. جاۋىن-شاشىن ادەتتەگىدەن مول تۇسكەندە ءشوپ 10–12 سانتيمەترگە كوتەرىلەدى. «مۇنداي جاعدايدا ءىرى ساباقتى مال ازىعىن جەتكىلىكتى كولەمدە دايىنداۋ مۇمكىن ەمەس. بولاشاقتا ءىرى ساباقتى مال ازىعىن دايىنداۋعا سۋبسيديا بەرىلمەسە, ءتورت ت ۇلىكتەن الىناتىن ەت, ءسۇت ونىمدەرىنىڭ باعاسى ءوسىپ كەتۋى مۇمكىن», دەيدى ول.

اتىراۋ وبلىسى