سۋرەتتى تۇسىرگەن – ۆالەري بۋگاەۆ
ەرتىس-بايان وڭىرىندەگى ءۇش قالادا – پاۆلودار, ەكىباستۇز, اقسۋدا جىلۋ جەلىلەرى مەيلىنشە توزىپ تۇر. قازىنا قاراجاتى ەسەبىنەن جىل سايىن تام-تۇمداپ جوندەۋ جۇرگىزىلگەنىمەن, جەكە فيرمالار مەن تۇلعالار جۇيەنىڭ جاعدايىنا اسا الاڭدامايدى. توزۋدىڭ جىل سايىن ۇلعايۋىنا بۇل دا ۇلكەن سەبەپكەر. كەيىنگى ءۇش جىلدا پاۆلودار قالاسىنداعى كەڭ اۋقىمدى جاڭارتۋ جۇمىسىنا قاراماستان, مۇنداعى توزۋ كورسەتكىشى نەبارى 7%-عا عانا جاقسارعان (2022 جىلى – 89%). ايماقتاعى جىلۋمەن جابدىقتاۋ جەلىلەرىنىڭ ۇزىندىعى 1438 كيلومەتردى قۇراسا, باسىم بولىگى پاۆلودار قالاسىنا تيەسىلى – 828,1 كم.
وڭىرلىك ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, ەڭ كۇردەلى ماسەلە ەكىباستۇز قالاسىندا, جىلۋمەن جابدىقتاۋ جەلىلەرىنىڭ جالپى توزۋى – 79,7%. پاۆلودار قالاسىندا بۇل كورسەتكىش 81,8% بولسا, اقسۋدا 54,5%-دى قۇراپ وتىر. Cۋ جەتكىزەتىن قۇبىرلاردىڭ توزۋى – 47,1%. بۇل رەتتە جاڭارتۋدى ەڭ كوپ قاجەت ەتەتىنى – وبلىس ورتالىعى, مۇنداعى سۋ قۇبىرلارىنىڭ 70,2%-ى كونەرگەن.
– بيىل جالپى ۇزىندىعى 30 كم جىلۋمەن جابدىقتاۋ جەلىلەرىن قايتا جاڭارتۋ, سالۋ بويىنشا 8 جوباعا جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاما, ونىڭ ىشىندە پاۆلودار قالاسى بويىنشا 15,1 ملرد تەڭگە سوماسىنا جىلۋمەن جابدىقتاۋ جەلىلەرىن (12 كم) سالۋ, قايتا جاڭارتۋ بويىنشا 3 جوبا, ەكىباستۇز بويىنشا 11,3 ملرد تەڭگەگە 3 جوبا (5,5 كم), اقسۋ بويىنشا 5,5 ملرد تەڭگە سوماسىنا 2 جوبا (12,5 كم) ازىرلەنگەن. سونداي-اق سۋمەن جابدىقتاۋ بويىنشا 4,5 ملرد تەڭگە سوماسىنا 2,4 كم جەلىنى قايتا جاڭارتۋعا قاتىستى 5 جوباعا جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاما دايىن, – دەيدى وڭىرلىك ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق باسقارماسىنىڭ باسشىسى ەرجان يمانزايىپوۆ.
ەسكە سالا كەتەلىك, 2022 جىلدىڭ سوڭىندا ارقادا ساقىلداعان سارى اياز تابانداپ تۇرىپ الىپ, 27 قاراشا كۇنى ەكىباستۇز جەو-دا ۇلكەن اپات بولدى. قالا تۇرعىندارى جىلۋسىز قالدى. قىستى كومىرلى قالانىڭ جۇرتى پاتەرلەرىندە بۇرسەڭ قاعىپ وتكىزدى. كەيىنگى ەكى جىلدا قازىنادان ميللياردتاپ قاراجات ءبولىنىپ, قاۋساپ تۇرعان جىلۋ جەلىلەرى جوندەلدى, جەرگىلىكتى جەو-نىڭ جابدىقتارى جاڭاردى. بىلتىر جىل ورتاسىندا وليگارحتار كلەبانوۆ پەن كان ەكىباستۇز جىلۋ ورتالىعىن قالا بيلىگىنە وتكىزدى. جالپى, قۇنى 3,7 ملرد تەڭگە تۇراتىن م ۇلىكتەردى ەكىباستۇز قالاسى اكىمدىگى ءوز بالانسىنا قابىلداپ العانىمەن, كەيىن ورتالىقتى «سامۇرىق-ەنەرگوعا» سەنىمگەرلىك باسقارۋعا بەردى. اكتسيونەرلىك قوعام ستانسانى «Energy Solution Center» جشس ەنشىلەس كومپانياسى ارقىلى باسقارىپ وتىر. بيىلعى قىس ەكىباستۇز قالاسىنىڭ تۇرعىندارى ءۇشىن الاڭسىز ءوتىپ جاتىر.
وكىنىشكە قاراي, 50 مىڭنان استام ادام تۇراتىن اقسۋ قالاسىنداعى جىلۋ-ەنەرگيا ورتالىعى ءجيى سىر بەرىپ تۇر. جەرگىلىكتى فەرروقورىتپا زاۋىتىنىڭ اۋماعىندا ورنالاسقان ەسكى ورتالىقتىڭ جەلىلىك سورعىلارى 2024 جىلعى جەلتوقسان ايىندا ەكى مارتە توقتاپ قالدى. 2019 جىلى جاڭادان سالىنىپ, ءالى كۇنگە قاڭتارىلىپ تۇرعان جاڭا قازاندىقتىڭ قاشان ىسكە قوسىلارى ازىرگە بەلگىسىز. كەيىنگى جىلدارى اقسۋدا جاڭادان تۇرعىن ۇيلەر مەن الەۋمەتتىك نىساندار كوپتەپ سالىنىپ جاتقانى سەبەپتى, جىلۋ تاپشىلىعى ايقىن سەزىلە باستادى. ەسكى قازاندىقتىڭ قۋاتى شاھاردى جىلىتۋعا ارەڭ جەتىپ وتىر. الداعى ءساۋىر ايىندا جاڭا قازاندىقتا سىناق جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. ەگەر بارلىعى ءساتتى شىقسا, كوميسسيا نىساندى قابىلداۋى ىقتيمال. بىراق بۇل جەردە تاعى ءبىر كىلتيپاننىڭ باسى قىلتيىپ تۇر. جاڭا قازاندىقتان شىعاتىن جىلۋدىڭ باعاسى ءۇش ەسەگە جۋىق قىمباتتاپ كەتۋى مۇمكىن.
– اقسۋ قالاسىن جىلىتۋعا ارنالعان جاڭا قازاندىقتىڭ قۇرىلىسىندا ءاۋ باستا ينجەنەرلىك قاتەلىك كەتكەنىن بۇعان دەيىن دە ايتقانبىز. قازاندىقتان شىعاتىن جىلۋدىڭ تەمپەراتۋراسى 110 گرادۋس, قىسىمى شارشى سانتيمەترىنە 9,5 كگ بولۋى كەرەك. العاشقى سىناقتاردا بۇل نورمانى باعىندىرۋ قيىنعا ءتۇسىپ, كەمشىلىكتەردى جويۋ ۇزاققا سوزىلدى. ەندىگى جەردە ودان شىعاتىن جىلۋدىڭ تىم قىمباتقا تۇسەتىنى بەلگىلى بولىپ وتىر. ەگەر بيىل قازاندىق ىسكە قوسىلار بولسا, قالاداعى جىلۋ ءتاريفى بىردەن 2,5 ەسە ءوسىپ شىعا كەلەتىن ەدى. بۇل جاعدايدى بولدىرماس ءۇشىن بيۋدجەتتىك مەكەمەلەرگە ارنالعان ءتاريفتى 5 ەسە, جەكە تۇتىنۋشىلارعا 20% ارتتىرۋدى ۇسىنىپ وتىرمىز. تەك وسىلايشا عانا قالا تۇرعىندارىنا اۋىرتپالىق تۇسىرمەيمىز, – دەيدى ءوڭىر باسشىسى اسايىن بايحانوۆ.
وبلىس اكىمدىگىنىڭ دەرەگىنشە, قازىرگى قارقىنمەن بارلىق جىلۋ قۇبىرلارىن جاڭالاپ شىعۋعا 17 جىلداي ۋاقىت كەتەدى. جىلۋ جۇيەسىنىڭ ماماندارى قاراجاتتى كوبىرەك ءبولىپ, جاڭارتىلاتىن قۇبىرلاردىڭ سانىن ەسەلەپ ارتتىرۋ كەرەك دەيدى. ايتپەسە جەلىلەردى توزۋ كورسەتكىشىن رەتتەۋ قول جەتپەس ارمانداي بولىپ قالا بەرمەكشى.
پاۆلودار وبلىسى
