«PISA-2022» ۇلتتىق ەسەبىنىڭ قورىتىندىسىنا سۇيەنسەك, زەرتتەۋ 15 جاستاعى وقۋشىلاردىڭ داعدىلارى باعالانعان العاشقى تسيكل بولدى. ويتكەنى COVID-19 پاندەمياسىنىڭ سالدارىنان ءبىلىم ساپاسى ەىدۇ ەلدەرىندە ەداۋىر تومەندەگەنىن كورسەتەدى. «PISA» تاريحىندا ەىدۇ ەلدەرىندەگى ورتاشا بالل 4-تەن ارىعا ازايماعان. ال ەلىمىز ماتەماتيكادان – 425, وقۋ ساۋاتتىلىعى جاعىنان – 386 بالل, جاراتىلىستانۋ بويىنشا 423 بالدى قۇراپ, پاندەميانىڭ ىقپالىنا قاراماستان, 2018 جىلعى دەڭگەيدى ساقتاي وتىرىپ, 26 ۇپايمەن ايتارلىقتاي ءوسىم كورسەتكەن.
وسى ورايدا حالىقارالىق زەرتتەۋلەر, ونىڭ ىشىندە «PISA» تەستىلەۋىنىڭ ەلدەگى ءبىلىم ساپاسىن انىقتاۋعا, جاقسارتۋعا ىقپالىنا قاتىستى سۇراعىمىزعا قازاقستان پەداگوگيكالىق عىلىمدار اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى اسقاربەك قۇسايىنوۆ بىلاي دەپ جاۋاپ بەردى:
– الەمدە وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم ساپاسىن انىقتاۋدا قولدانىلاتىن «PISA» زەرتتەۋىندە ماتەماتيكا, جاراتىلىستانۋ جانە وقۋ ساۋاتتىلىعى بويىنشا 6 دەڭگەيلى تاپسىرمالار بەرىلەدى. 2022 جىلعى زەرتتەۋدە وقۋشىلارىمىزدىڭ 3-4 پايىزى عانا 5-6 دەڭگەيدەگى تاپسىرمالاردى ورىنداعان بولسا, 96-97 پايىزى ورىنداي المادى. بۇل ولاردىڭ ءبىلىم ساپاسى تومەن ەكەنىن كورسەتەدى. ءبىلىم ستاندارتتارى مەن وقۋ باعدارلامالارىنىڭ ساپاسىن كوتەرۋ ءۇشىن ورتا ءبىلىم بەرۋ مودەلىن, وقۋشىلارعا قاي سىنىپتا نە وقىتۋ جانە قالاي وقىتۋ كەرەگىن انىقتاپ الۋ كەرەك. «PISA» زەرتتەۋلەرىن سارالاي وتىرىپ, ءبىلىم ساپاسى وزىق ەلدەردە 6 + 3 + 3 مودەلى نەگىزىندە جۇمىس ىستەيتىن 12 جىلدىق ورتا مەكتەپ بار ەكەنىن انىقتادىق. ناقتى ايتقاندا, 6 جىل – باستاۋىش مەكتەپ; 3 جىل – ورتا مەكتەپ; 3 جىل – جوعارى مەكتەپ. باستاۋىش مەكتەپتە, 6-11 جاس ارالىعىندا بالا بويىندا ءارتۇرلى عىلىمداردىڭ نەگىزىن مەڭگەرۋ ءۇشىن قاجەتتى قابىلەت قالىپتاسا باستاسا, ورتا مەكتەپتە, 12–14 جاس ارالىعىندا دەربەس, ءوز بەتىمەن جۇمىس جاساۋ قابىلەتى قالىپتاسىپ, وقۋ ءىس-ارەكەتى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلەدى. ال جوعارى مەكتەپتە, 15-18 جاستا ءارتۇرلى ءبىلىمدى, سونىڭ ىشىندە, قالاعان پاندەرىن تەرەڭ مەڭگەرۋگە تالپىنىس جاسايدى. بۇل مودەل بالالاردىڭ پسيحو-فيزيولوگيالىق دامۋ ەرەكشەلىگىنە سايكەس ءارى العان ءبىلىمىن ەركىن مەڭگەرە الادى. ەلىمىزدەگى 11 جىلدىق مەكتەپ 4+5+2 مودەلى نەگىزىندە جۇمىس جاسايدى: 4 جىل – باستاۋىش مەكتەپ, 5 جىل – ورتا مەكتەپ, 2 جىل – جوعارى مەكتەپ. بۇل مودەل نەگىزىندە بالالارعا ولاردىڭ پسيحو-فيزيولوگيالىق دامۋ ەرەكشەلىگىنە سايكەس ءبىلىم بەرىلمەيدى. 10 جاستا 5-سىنىپقا كەلگەن بالالارعا ءارتۇرلى عىلىمنىڭ نەگىزىن بەرەتىن پاندەر وقىتىلعانمەن, وقۋشى بۇل پاندەردى مەڭگەرە المايدى, سالدارىنان ءبىلىم ساپاسى كۇرت تومەندەيدى. ونى تاجىريبە دالەلدەپ وتىر.
اتاپ وتكەندەي, جاپونيا, وڭتۇستىك كورەيا, فينليانديا, كانادا ەلدەرىنىڭ وقۋ جوسپارلارىنا سالىستىرمالى تۇردە تالداۋ جاساعان كەزدە 1-4 (6)-سىنىپ وقۋشىلارى ناقتى عىلىم سالالارىنا قاتىستى پاندەردى بىزدە كوپ ساعاتپەن ارتىق وقيتىنى انىقتالعان. تەحنولوگيا جانە ونەر, دەنە شىنىقتىرۋ پاندەرىن, كەرىسىنشە, از وقيدى. 7-9-سىنىپتاردا, بۇل ەلدەردە, ناقتى عىلىم سالالارىنا قاتىستى 4-6 ءپان وقيتىن بولسا, بىزدە 7-8-سىنىپتاردا – 15, ال 9-سىنىپتا 16 ءپان وقىتىلادى. وقۋشىلار وسىنشا ءپاندى تەرەڭ مەڭگەرە المايدى. 10-11-سىنىپتاردا وقىتىلاتىن پاندەردە كوپ ايىرماشىلىق جوق, جاراتىلىستانۋ-ماتەماتيكالىق جانە قوعامدىق-گۋمانيتارلىق باعىتتاردا, اتالعان ەلدەردە 10-12-سىنىپتا بولاشاقتا تاڭداعان ماماندىقتارىن ۋنيۆەرسيتەتتەردە جاقسى مەڭگەرۋلەرىنە قاجەتتى ءبىلىم بەرىلەدى.
مەكتەپ مۇعالىمدەرىمەن پىكىرلەسكەنىمىزدە حالىقارالىق زەرتتەۋلەرگە قاتىسۋدىڭ وڭ ىقپالى بار ەكەنىن ايتا كەلىپ, وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋعا اسەر ەتەتىن بىرقاتار جايتتى اتاپ ءوتتى.
ماقسات كوشەگەن, پەداگوگ-زەرتتەۋشى, م.ماقاتاەۆ اتىنداعى №140 گيمنازيانىڭ فيزيكا ءپانى مۇعالىمى:
– دامىعان ەلدەردىڭ وقۋ باعدارلاماسى نەگىزىندە دايىندالعان «PISA» حالىقارالىق زەرتتەۋلەرىنە وقۋشىلارىمىزدىڭ قاتىسۋىن قۇپتايمىن. بىراق كەز كەلگەن شەتەلدىڭ وقۋ باعدارلاماسىن كوشىرۋدىڭ ءتيىمدى بولا بەرمەيتىنىن دە ەسكەرگەن ءجون. «PISA» تاپسىرمالارى بىرىنشىدەن, وقۋشىلاردىڭ فۋنكتسيونالدىق ساۋاتتىلىعىن دامىتۋعا ىقپال ەتەدى, ياعني وقۋشى العان ءبىلىمىن ومىردە قولدانۋعا ماشىقتانادى. Z زەيىندى ۇرپاقتى اڭگىمە نەمەسە تاريحي ۋاقيعالار ارقىلى قوعامدا تۋىنداعان اقپاراتتاردى بەرۋ ارقىلى بىلىمگە باۋراي الامىز. ماقساتىمىز ەسەپ شىعارتۋ بولسا, ونى تىكەلەي ەمەس, جانامالاي, قوعامدىق ماسەلەلەردى قوزعاۋ ارقىلى شەشۋدى ۇيرەتەمىز. ەكىنشىدەن, ەسەپ شىعارۋدى قيىنسىناتىن وقۋشى دا, مۇعالىم دە بار. وسى ورايدا «PISA» تاپسىرمالارى ەسەپتى شەشۋدە جەڭىلدەتىلگەن فورما ۇسىنادى. وقۋشى ءبىر ماسەلەنى شەشۋ ارقىلى ءوزىنىڭ قوعامعا قاجەتتىلىگىن سەزىنە الادى ءارى ەسەپ شىعارۋعا قىزىعۋشىلىعى ويانادى. ال فيزيكا تاپسىرمالارىن ورىنداعان كەزدە وقۋشىلاردى ۇرەيگە ەمەس, ءبىر ماسەلەنى شەشۋگە ۇندەيمىز. ياعني ەسەپتى كۇردەلىلىكتەن بەيىمدەلىككە قاراي اۋىستىرۋعا ماشىقتاندىرۋ. ۇشىنشىدەن, وقۋشىلار كۇندەلىكتى ومىردە كۇردەلى سۇراقتارعا جاۋاپ بەرە وتىرىپ, تاريحي ماسەلەلەرگە ارالاسا وتىرىپ, ومىردە ءوزى دە ءبىر ماسەلە شەشە الاتىندىعىن سەزىنۋ. عىلىمنىڭ قيىن جول ەمەس ەكەنىن وقۋشىلاردىڭ تۇسىنىگىنە فيزيكا تاپسىرمالارىن جەڭىل شەشۋ ارقىلى جەتكىزە الامىز. ناتيجەسىندە, جاڭالىق جاراتۋعا, قوعامدىق ماسەلەلەردى جىلدام شەشۋگە, مۇمكىندىك تۋادى. قورشاعان ورتا قيىندىقتان عانا تۇرمايتىنى, جاڭالىق جاراتۋ جەڭىل ءارى جىلدام ەكەنى تۇسىنىكتى بولۋى شارت. ال ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋدا «PISA» تاپسىرمالارىن دامىتىپ وتىرۋ قاجەت.
جاسۇلان جۇماحان, جاراتىلىستانۋ عىلىمدارىنىڭ ماگيسترى, №57 مەكتەپ فيزيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى:
– ەلىمىزدەگى ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن ارتتىرۋدا حالىقارالىق تەستىلەۋلەردىڭ ءرولى ۇلكەن. اسىرەسە «PISA» زەرتتەۋى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنە, باسىم, ءالسىز تۇستارىمىزدى انىقتاۋعا ىقپال ەتەدى. زەرتتەۋگە قاتىسۋ ارقىلى وقۋشى العان ءبىلىمىن ومىردە قولدانۋعا, ساباق بارىسىندا تاجىريبە جاساۋ ارقىلى ونى ومىردە قولدانىپ ۇيرەنۋگە, ءتۇرلى حالىقارالىق دەڭگەيدەگى تەستەردى شەشۋگە بەيىمدەلەدى. نەگىزگى ءپان رەتىندە ماتەماتيكالىق ساۋاتتىلىق ارقىلى كوپتەگەن جەتىستىككە جەتەتىنىمىزدى بايقاۋعا بولادى. وسى ورايدا مەكتەپ وقۋشىلارىن دارىندى, دارىندى ەمەس, دەپ ءبولىپ جارا قاراۋ نەگىزسىز ەكەنىن ايتا كەتكىم كەلەدى. ويتكەنى ءار بالانىڭ قانداي دا ءبىر سالاعا يكەمى, قۇشتارلىعى بار. جاراتىلىستانۋ پاندەرىن جەتكىلىكتى يگەرە الماعانىمەن, گۋمانيتارلىق پاندەردەن جوعارى كورسەتكىشكە جەتىپ جۇرگەن وقۋشىلار كوپ. سوندىقتان جاس دارىنداردىڭ بويىندا سىني ويلاۋ, شىعارماشىلىق, زەرتتەۋ جانە سۇراۋ سالۋ, ءوزىن-ءوزى باسقارۋ, باستاماشىلىق جانە تاباندىلىق, اقپاراتتى پايدالانۋ, جۇيەلىك ويلاۋ, بايلانىس جانە ءاربىر ىسكە كەرى بايلانىس ارەكەتىن دامىتۋ ماڭىزدى. «PISA»-نىڭ نەگىزگى ماقساتى دا وسى. داعدىسى قالىپتاسقان وقۋشى وزدىگىنەن ءتۇسىندىرۋ, باعالاۋ, تۇجىرىمداۋ, قولدانۋ مەن پايىمداۋعا ۇيرەنەدى. حالىقارالىق تەستىلەۋلەر ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا, وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم دەڭگەيىن جاقسارتۋعا جانە ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ ساياساتىن ءتيىمدى تۇزەتۋگە ىقپال ەتەدى. باسەكەگە قابىلەتتى ۇرپاق تاربيەلەيمىز دەسەك, ءبىلىم باعدارلامالارىن قايتا قاراپ, وقۋلىقتاردى جاڭا باعدارلامالارعا ساي جازۋ قاجەت. ال بىلىكتى, كاسىبي مۇعالىمنەن ءتالىم العان وقۋشىنىڭ دا بىلىمگە قۇشتار بولاتىنىن تاجىريبە كورسەتىپ وتىر.
باقداۋلەت كارسيمانوۆ, جاراتىلىستانۋ عىلىمدارىنىڭ ماگيسترى, №49 جببم فيزيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى:
– «PISA» زەرتتەۋىنىڭ جالپى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە ىقپالى ايقىن ەكەنىن كورەمىز. تەستىلەۋ ناتيجەلەرى ەلدەگى ءبىلىم بەرۋ رەفورمالارىنىڭ قاجەتتىگىن جانە وقۋشىلاردىڭ فۋنكتسيونالدىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ ءۇشىن قوسىمشا شارالار قابىلداۋدى تالاپ ەتەدى. حالىقارالىق تەستىلەۋ ناتيجەسىنە مۇقيات تالداۋ جاساپ, سايكەسىنشە, ءتيىستى شارالار قابىلداۋ قاجەت. مۇعالىمدەردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن, وقۋ باعدارلامالارىن جاقسارتىپ, تەحنولوگيالىق رەسۋرستاردى ءتيىمدى پايدالانعاندا عانا ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋعا بولادى. حالىقارالىق زەرتتەۋ ەلدەگى ءبىلىم ساپاسىن باعالاۋعا جانە ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان. 2009 جىلى ەلىمىزدىڭ 15 جاستاعى وقۋشىلارى العاش رەت «PISA» زەرتتەۋىنە قاتىستى. سول جىلى ەلىمىز 59-ورىندا بولىپ, ورتاشا كورسەتكىشى 390 بالدى قۇراسا, 2012 جىلى 393 بالدى قۇراپ, 63-ورىنعا شىقتى. الايدا 2015 جىلى ءبىلىم ساپاسى ەداۋىر جاقسارعانىن كورەمىز. ناتيجەسىندە, 427 بالل بولدى, 52-ورىندى يەلەنۋگە مۇمكىندىك الدىق. بىراق 2018 جىلى 387 بالل جيناپ, 69-ورىنعا تومەندەسە, 2022 جىلى 386 بالمەن 61-ورىنعا تۇراقتادى. 2015 جىلعى ناتيجەلەرگە قاراپ, ءبىلىم ساپاسىنىڭ جاقسارعانىن كورسەك, كەيىنگى جىلداردا سالادا شەشىلمەگەن ماسەلە بار ەكەنىن كورەمىز. وسى تۇستا وقۋشىلاردىڭ جەكە جەتىستىكتەرىنە نازار اۋدارىپ, جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋ قاجەت. «PISA» ناتيجەلەرى – وقۋشىلاردىڭ فۋنكتسيونالدىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان رەفورمالارعا تۇرتكى. وسىعان وراي مۇعالىمدەر مەن ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى «PISA» زەرتتەۋلەرى ناتيجەلەرىنە سۇيەنە وتىرىپ, وقۋ جوسپارلارىن قايتا قاراستىرىپ, وقۋشىلاردىڭ داعدىلارىن دامىتۋعا ەرەكشە نازار اۋدارعانى ابزال.
الماتى
