بيىل ءبىرتۋار تۇلعانىڭ تۋعانىنا 135 جىل تولادى. وسى ايتۋلى وقيعا اياسىندا وتكەن ءىس-شارانىڭ مازمۇنى ەرەكشە. بار سانالى عۇمىرىن تۇركى الەمىنىڭ بىرلىگىنە ارناعان الاش ارداقتىسىنىڭ ءومىرى كۇرەسكە تولى بولدى. تۇركىستاننىڭ تۇتاستىعى مەن ازاتتىعى جولىندا بارلىق كۇش-جىگەرىن سارپ ەتتى. ەشتەڭەدەن ايانبادى. جاڭا وكىمەت بيلىگىن قابىلدامادى. اقىرى, شەتەلگە كەتۋگە تۋرا كەلدى. وندا دا كەڭەس وداعى قۇرامىنداعى تۇركى حالىقتارىنىڭ بوستاندىعى جولىنداعى كۇرەسىن توقتاتقان جوق.
تاعىلىمدى ءىس-شارا مۇستافا شوقايدىڭ ءوز داۋىسىمەن اشىلدى. قىرانداي ساڭقىلداعان قايراتكەردىڭ داۋىسى بۇگىنگى جاس ۇرپاقتى وتاندى شىنايى سۇيۋگە ۇندەپ تۇرعانداي ەستىلدى.
جيىن تىزگىنىن ۇستاعان پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى, اكادەميك, مۇستافاتانۋشى دارحان قىدىرالى تۇركىستاننىڭ تاۋەلسىزدىگى جولىندا باسىن بايگەگە تىككەن مۇستافا شوقايدىڭ «جاس تۇركىستان» جۋرنالىنا قىسقاشا توقتالدى.
«بۇل جۋرنال 1929 جىلى اقپاننان باستاپ, فاشيستەر 1940 جىلى ءپاريجدى باسىپ العانعا دەيىن, ياعني 11 جىل بويى ۇزدىكسىز جارىق كوردى. «جاس تۇركىستان» جۋرنالى وتاندىق ءباسپاسوز تاريحى ءۇشىن دە, تۇركىستان تاريحى ءۇشىن دە, جالپى ساياسي-قۋعىن سۇرگىن تاقىرىبى ءۇشىن دە وتە ماڭىزدى», دەي كەلىپ, وسى 12 تومدىقتىڭ جارىق كورۋىنە مۇرىندىق بولعان قازاقستاننىڭ گەرمانياداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى نۇرلان ونجانوۆقا ريزاشىلىعىن جەتكىزدى.
مۇستافا شوقاي شىعارعان «جاس تۇركىستان» جۋرنالى تۇركىستاننىڭ تۇتاستىعى مەن تاۋەلسىزدىك يدەياسىن ناسيحاتتادى. ۇلت قايراتكەرىنىڭ ءوزى بۇركەنشىك ەسىممەن باسىلىمدا بىرنەشە ماقالاسىن جاريالادى. سونداي-اق جۋرنالعا سول جىلدارى گەرمانيادا وقىعان قازاق جاستارى دا بەلسەنە اتسالىستى. وسىنداي قانشاما تاريحتىڭ جۇگىن ارتقان جيناقتىڭ وقىرمانعا جول تارتۋىنا قازاقستاننىڭ گەرمانياداعى ەلشىلىگى قولداۋ كورسەتتى.
ءىس-شارا بارىسىندا جيىنعا ونلاين قوسىلعان قازاقستاننىڭ گەرمانياداعى ەلشىسىنىڭ كەڭەسشىسى قادىر قاسابولاتوۆ توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشى نۇرلان ونجانوۆتىڭ قاتىسۋشىلارعا جولداعان ىستىق سالەمىن جەتكىزدى. سونداي-اق وسى قۇندى ەڭبەكتىڭ تاريحىنا توقتالدى.
«وتكەن جىلدىڭ باسىندا ءبىزدىڭ ەلشىلىككە گەرمانيادا تۇراتىن ىدىرىس قاريا بالاسى ەكەۋى حابارلاسقان ەدى. اقساقال قولىنداعى وسى جيناقتى بىزگە ەلىمىزدەگى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحاناسىنا تاپسىرۋدى ءوتىندى. ىدىرىس قارت بۇل كىتاپتاردى 1995 جىلى ايگىلى بايمىرزا حايتتان العان. قازىر ىدىرىس قاريانىڭ جاسى – 93-تە. ءسويتىپ, ءبىز بۇل جيناقتاردى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنە جەتكىزىپ بەردىك. وسى ءساتتى پايدالانىپ, مۇستافا شوقايدىڭ مۇراسىن كوزىنىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ تاپسىرعان ىدىرىس اقساقالعا شەكسىز ريزاشىلىعىمىزدى بىلدىرەمىز», دەدى ول.
قادىر قاسابولاتوۆتىڭ ايتۋىنشا, بەرليندە تۇراتىن قازاقتار قاۋىمداستىعىنىڭ باستاماسىمەن ەرىكتى تۇردە قارجى جينالىپ, سونداعى مۇستافا شوقاي زيراتىنا جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن. سونىمەن بىرگە گەرمانياداعى نەمىس-قازاق قوعامىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن بەرليندە 2023 جىلى «مۇستافا شوقاي – ۇلتتىڭ بوستاندىعى, ۇلتتىق رۋحتىڭ ناتيجەسى» اتتى نەمىس تىلىندە كىتاپ جارىق كورگەن. قورقىت اتا اتىنداعى قىزىلوردا ۋنيۆەرسيتەتىندەگى م.شوقاي ورتالىعىنا دا اتالعان ەلشىلىك ۇلت زيالىسى تۋرالى تىڭ دەرەكتەر بەرىپ, وعان قولداۋ كورسەتكەن.
ودان كەيىن وتە باعالى جيناقتىڭ لەنتاسى قيىلدى. بۇل سالتاناتتى ءراسىمدى اتقارۋ قۇرمەتى قوعام قايراتكەرى, مۇستافاتانۋشى ابدىجالەل باكىر, بەلگىلى زاڭگەر, قوعام قايراتكەرى سابىر قاسىموۆ, جازۋشىلار وداعى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, اقىن قاسىمحان بەگمانوۆ جانە قىرعىزستاننىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى داستان ديۋشەكەەۆكە بەرىلدى. ون ەكى تومدىق جيناق ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحاناسىنا تابىستالدى.
الاش ارداقتىسىنىڭ ساياسي قىزمەتى مەن مۇراسى جايىندا قاسىمحان بەگمانوۆ, ۇلتتىق مۋزەيدىڭ ديرەكتورى بەرىك ابدىعالي ۇلى, «قازاق گازەتتەرى» سەرىكتەستىگىنىڭ باس ديرەكتورى, اكادەميك ديحان قامزابەك ۇلى, استانا ءارحيۆىنىڭ قىزمەتكەرى عازيزا يساحان, مەملەكەت تاريحى ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى بۇركىتباي اياعان, ەۇۋ «الاش» عزي ديرەكتورى سۇلتانحان اققۇل ۇلى جانە باسقالار ءسوز الىپ, پاراساتتى وي ءوربىتتى.
