تاريح تۇڭعيىعىنا ۇڭىلسەك, جاپپاي ساۋاتسىزدىقپەن كۇرەس ۇرانى تاستالىپ, ەلدە ءبىلىم الۋ ناۋقانى جۇرگەن 1925 جىلدىڭ وزىندە شاكىر جەكسەنباەۆ ورىنبور قالاسىنداعى (سول كەزدەگى استانامىز) قازاق اسر ورتالىق ورىنداۋشى كوميتەتى اتىنداعى «بىرىكتىرىلگەن اسكەري مەكتەبىنىڭ» وقۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى قىزمەتىن اتقارىپتى.
شاكىر جەكسەنباەۆ مەمۋارلىق كىتابىندا بىلاي دەپ جازادى: «ساناۋلى جىلداردىڭ ىشىندە حالىقتى جالپى اسكەري بىلىمگە دايىنداپ, قولباسشىلار دايارلايتىن ارنايى مەكتەپتە از ۇلت وكىلدەرى بولعانى قانداي قۋانىشتى. جوعارى اسكەري ءبىلىم العان وسى ۇلتتىڭ وكىلى رەتىندە بۇل ماعان ەرەكشە جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەدى. بارلىق العان ءبىلىم مەن تاجىريبەنى جاستارعا بەرۋىم قاجەت بولدى».
1940 جىلدىڭ شىلدەسىندە شاكىر جەكسەنباي ۇلى قىزىل اسكەردىڭ كالينين اتىنداعى حيميالىق قورعانىس اسكەري ۋچيليششەسىنىڭ حيميالىق قورعانىس باتالونىن باسقاردى. وسى جەردە كۋرسانتتارعا ساباق پەن ءتالىم-تاربيە بەرە ءجۇرىپ, ءوزى دە قىزىل اسكەر باسشىلىعىنا ارنالعان تاكتيكالىق-تەحنيكالىق كۋرستاردا بىلىگىن ارتتىردى. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس اياقتالعان سوڭ گەنەرال 1945 جىلدىڭ تامىز ايىندا ك.ە.ۆوروشيلوۆ اتىنداعى اسكەري حيميالىق قورعانىس اكادەمياسىنىڭ ءىى فاكۋلتەتىنىڭ باسشىسى بولىپ تاعايىندالدى. سول كەزدەگى حيميالىق قورعانىس اكادەمياسىنىڭ مىندەتى نەگىزىنەن كوپقىرلى اسكەري-تاكتيكالىق تاجىريبەنى تولىعىمەن مەڭگەرەتىن وقۋ ۇدەرىسىن قۇرۋ ەدى. اكادەميا جۇمىسى قارۋلى كۇشتەردىڭ ارنايى بولىمشەلەرىنىڭ جاۋىنگەرلىك جانە تەحنيكالىق قاسيەتتەرىن, سوعىس شەبەرلىگىن, تاكتيكاسىن ۇيىمداستىرۋ جانە كاپيتاليستىك مەملەكەتتەردىڭ اسكەرلەرىنىڭ جاڭا تەحنيكاسىن جەتىك بىلەتىن جوعارى بىلىكتى اسكەري ينجەنەرلەردى دايىنداۋعا باعىتتالدى.
شاكىر جەكسەنباەۆ باسشىلىق ەتكەن ينجەنەرلىك فاكۋلتەتتىڭ وقۋ-ادىستەمەلىك جوسپارى ءالى دە دۇرىس ۇيىمداستىرىلماعان ەدى. سوندىقتان جاڭا جارعى, نۇسقاۋلىقتار مەن سوعىس ۋاقىتىنداعى ۇلكەن تاجىريبەسى نەگىزىندە وقۋ باعدارلاماسى مەن جوسپارىن, كىتاپ پەن ادىستەمەلىك نۇسقاۋلىقتار شىعارۋدى قولعا الدى. سول جىلدارى كۋرسانتتار ينجەنەرلىك فاكۋلتەتتە ينجەنەر-حيميك جانە قارۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ينجەنەرى دەگەن ەكى ماماندىق بويىنشا دايىندالدى. ءبىلىم الۋشىلاردىڭ مۇنداي ماماندانۋى كەيىننەن گازسىزداندىرۋ تەحنيكاسىنىڭ, وتشاشۋ, جارىلعىش جانە ءتۇتىن تاراتۋ قارۋىنىڭ دامۋىنا, حيميالىق اسكەردى تەحنيكالىق قايتا جابدىقتاۋعا ايتارلىقتاي اسەر ەتتى. بۇل رەتتە سول كەزدەگى حيميالىق قورعانىس اكادەمياسىنىڭ نەگىزگى مىندەتى سوعىس تاجىريبەسىن جەتىك پايدالانىپ, وقۋ ۇردىسىنە قوسۋ ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون.
شاكىر جەكسەنباەۆتىڭ ومىرىندەگى ەرەكشە قۋانىشتى وقيعا 1945 جىلعى 7 قازاندا ماسكەۋ گارنيزونى اسكەرلەرىنىڭ اسكەري شەرۋىنە قاتىسۋى ەدى. گەنەرال-مايور ول كەزدە حيميالىق قورعانىس اسكەري اكادەمياسى ءىى باتالونىنىڭ شەرۋىن باستاپ شىقتى.
1946 جىلى ءساۋىر ايىندا شاكىر جەكسەنباي ۇلى قۇرلىق اسكەرلەرىنىڭ حيميالىق قارۋ-جاراقپەن قامتاماسىز ەتۋ باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى لاۋازىمىنا تاعايىندالدى. 1947 جىلدىڭ ناۋرىزىندا ك.ە.ۆوروشيلوۆ اتىنداعى جوعارى اسكەري اكادەمياسى جانىنداعى جوعارى اكادەميالىق كۋرسقا وقۋعا جىبەرىلدى. كۋرستى اياقتاعان سوڭ ول بەلومورسك اسكەري وكرۋگىنىڭ حيميالىق قورعانىس ءبولىمىنىڭ باسشىسى بولىپ تاعايىندالسا, 1949 جىلدىڭ مامىر ايىندا ۆ.ۆ.كۋيبىشەۆ اتىنداعى قىزىل تۋ اسكەري-ينجەنەرلىك اكادەمياسىنىڭ جالپى تاكتيكا جانە جەدەل دايىندىق كافەدراسىنىڭ اسكەري-حيميالىق ىستەرى بويىنشا اعا وقىتۋشى قىزمەتىنە اۋىستىرىلدى. ءبىر جىلدان كەيىن وسى اكادەميادا حيميالىق قورعانىس كافەدراسى ۇيىمداستىرىلىپ, ونىڭ مەڭگەرۋشىسى بولىپ ش.جەكسەنباەۆ تاعايىندالدى. ونى ءتورت جىل باسقارىپ, سودان كەيىن اتوم قارۋىنىڭ پايدا بولۋىنا, وقۋ ءۇردىسىنىڭ جانە وقىتۋشىلار قۇرامىنىڭ ماماندانۋىنىڭ تۇبەگەيلى قايتا قۇرىلۋىنا بايلانىستى اعا وقىتۋشىلىق قىزمەتكە اۋىستىرىلدى. 1956 جىلدىڭ اقپان ايىندا كافەدرا تاراتىلىپ, ش.جەكسەنباەۆ سول اكادەميانىڭ اعا وقىتۋشىسى بولىپ قىزمەت اتقاردى.
وسى قىزمەتتە ءجۇرىپ 1958 جىلدىڭ قازان ايىندا بەلگىلەنگەن قىزمەت مەرزىمى ءوتىلى اياقتالۋىنا بايلانىستى كەڭەس اسكەرى قاتارىنان زاپاسقا شىعارىلدى. 1958 جىلدىڭ جەلتوقسانىنان 1962 جىلدىڭ اقپانىنا دەيىن دوسااف-تاعى ماسكەۋ قالالىق اۋە قورعانىس ۋچيليششەسىندە كوماندير-نۇسقاۋشى بولىپ جۇمىس ىستەدى. 1962–1963 وقۋ جىلىندا ۆ.ۆ.كۋيبىشەۆ اتىنداعى ماسكەۋ ەڭبەك قىزىل تۋ وردەندى ينجەنەرلىك-قۇرىلىس ينستيتۋتىندا ارنايى دايىندىق كافەدراسىنىڭ ازاماتتىق قورعانىس كۋرسى بويىنشا وقىتۋشى بولدى. 1963 جىلدىڭ اقپان ايىندا ماسكەۋ اۆتومەحانيكالىق ينستيتۋتىنىڭ اسكەري كافەدراسىنا ازاماتتىق قورعانىس كۋرسىنىڭ اعا وقىتۋشىسى بولىپ قابىلداندى. 1964 جىلدىڭ قاراشاسىنان 1975 جىلدىڭ قىركۇيەگىنە دەيىن ي.ا.ليحاچەۆ اتىنداعى ماسكەۋ اۆتوموبيل زاۋىتىندا (ۆتۋز) ازاماتتىق قورعانىس بويىنشا اسكەري كافەدرادا كۋرس باسشىسى بولىپ قىزمەت ەتتى.
گەنەرال-مايور شاكىر جەكسەنباەۆتىڭ اسكەري سالادا عىلىم مەن بىلىمگە قوسقان ۇلەسى – 2020 جىلى جارىق كورگەن «قازاقستاننىڭ اسكەري عالىمدارىنىڭ 100 ەسىمى» (100 يمەن ۆوەننىح ۋچەننىح كازاحستانا) اتتى اسكەري-تاريحي جيناقتا جازىلعان.
بيىل – جەڭىستىڭ 80 جىلدىق مەرەيتويى. سوعان بايلانىستى جەڭىستى جاقىنداتۋعا ولشەۋسىز ۇلەس قوسقانداردىڭ ءبىرى, قازاقتان شىققان العاشقى گەنەرالداردىڭ ءبىرى شاكىر جەكسەنباەۆتىڭ ەسىمىن اسكەري باعىتتاعى ءبىر وقۋ ورنىنا بەرسە, لايىقتى بولار ەدى. مۇنداي ۇسىنىستى بۇعان دەيىن ماحامبەت وتەمىس ۇلى اتىنداعى باتىس قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ۇجىمى, «گەنەرالدار كەڭەسى» رقب, «ماسكەۋ قازاق ۇلتتىق-مادەني اۆتونومياسى» ايماقتىق قوعامدىق ۇيىمى, سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرلەرى, الماتى مەن اقتوبە جانە باسقا قالالاردىڭ جاستارى مەملەكەتتىك حاتشىعا, مينيسترلەرگە, ءتۇرلى كوميتەتتەردىڭ توراعالارىنا جەتكىزگەن ەدى. كورنەكتى تۇلعانىڭ ەسىمىن ۇلىقتاپ, كەيىنگى ۇرپاق جادىندا جاڭعىرتۋ – ءبىزدىڭ ورتاق پارىزىمىز.
شاكىر ايتاليەۆ,
قازان فەدەرالدىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اسپيرانتى
