ماكوش تىرىجانقىزى عىلىمعا كەلۋ جولىن ارىدەن باستادى. ونىڭ ويىنان تۇيگەنىمىز, بارلىعى اكەسىنە دەگەن شەكسىز ماحاببات پەن پەرزەنتتىك پارىزدان باستاۋ العان سەكىلدى.
«ادام تۋعاننان تالپىنىپ تۋادى. ءوز مىسالىما كەلسەم, 5 جاسىمدا اكەم باقيعا اتتاندى. مەن ءبىر كۇندە ەسەيدىم, اكەسى بار زامانداستارىمنان كوبىرەك ارەكەت ەتۋىم كەرەگىن ءتۇسىندىم. 36 جاسىندا 3 بالامەن جەسىر قالعان انام دا وتە پىسىق ادام بولاتىن, جالعىز جاردەمشىمنىڭ جەتەلەۋىمەن جەتىلدىم. مەكتەپتى وتە جاقسى ءبىتىردىم, بىرگە وقىعاندار اراسىندا جوعارى وقۋ ورنىنا تۇسكەندەرى جوق. انام باعىمدى بايلامايىن دەپ قالاعا جىبەردى. كوكشەتاۋعا قاراعاندىدان, الماتىدان جىلجىمالى قابىلداۋ كوميسسياسى كەلىپتى. تۋعان اۋىلىم اقمولا وبلىسىنىڭ ماكين اۋدانىنا قاراستى شيەلى اۋىلىنا جاقىنداۋ بولعان سوڭ, الماتىنى تاڭداماي, قاراعاندىداعى مەديتسينا ينستيتۋتىنا ءتۇستىم», دەيدى ول.
ءيا, كەيىپكەرىمىزدىڭ باعى بار ەكەن, ويتكەنى قاراعاندى مەديتسينا ينستيتۋتى ەلىمىزدەگى ەڭ مىقتى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى ەدى.
«قازان مەن لەنينگرادتان كەلگەن ەۆرەي پروفەسسورلار ساباق بەردى. ءوزىم تازا قازاق مەكتەبىن ءبىتىرىپ بارسام دا, وقۋدا قينالمادىم, ويتكەنى مەديتسينانى وقۋ ءۇشىن لاتىنشانى ۇيرەنەسىڭ. ينستيتۋتتى 6 جىل وقىپ, 45 ەمتيحاننىڭ 4-ەۋىن عانا 4-كە, قالعان 41-ءىن 5-كە تاپسىرىپ ءتامامدادىم. ءسويتىپ, ۇزدىك تۇلەك رەتىندە مەنى ينستيتۋتتا قالدىردى. الايدا انام رۇقسات بەرمەي, ماكين اۋداندىق ورتالىق اۋرۋحاناسىنا تەراپەۆت بولىپ جۇمىسقا تۇردىم. تسەلينوگرادتىڭ باس تەراپەۆى ۆالەنتينا بورودەي اۋدانعا كەلىپ, سونداعى ەڭبەگىمدى ەرەكشە باعالاپ, وزىنە شاقىردى. تسەلينوگرادقا بارسام, الماتىعا جولداما دايىنداپ قوياتىنىن ايتتى. وسىلاي الماتىعا اتتانىپ, تەراپيادان ءبىلىمىمدى جەتىلدىرىپ, سول جاقتا اۋىلداسىممەن وتباسىن قۇرىپ كەلدىك. تسەلينوگرادتاعى مەديتسينالىق ينستيتۋتتا ورديناتۋرانى ەكى جىل وقىپ تاۋىستىم دا, وسى جەردە وقىتۋشى بولىپ قالدىم ءارى ينستيتۋتتىڭ كلينيكاسىندا دارىگەر قىزمەتىن اتقاردىم. اسسيستەنت بولىپ جۇرگەندە زەرتتەۋلەرىمدى باستادىم», دەدى عالىم.
كەيىپكەرىمىز بالالارىمەن ءجۇرىپ قانت ديابەتىن زەردەلەدى. وقىتۋشىلىعى بويىنشا نوۆوسىبىرگە ءبىلىمىن جەتىلدىرۋگە بارعاندا ديابەت كافەدراسىنىڭ باسشىسى, پروفەسسور, سونداعى ەندوكرينولوگتەر مەكتەبىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى ۆالەري الەكساندروۆيچ گالەنوككە كىرىپ, عىلىمي جۇمىسى بارىن, قاراپ كورۋىن وتىنگەن. ال ول بۇل ءوتىنىشىن ءوزىنىڭ ورىنباسارىنا ايتۋىن, سول تىڭداۋعا تۇرارلىق دەسە عانا ەڭبەكپەن تانىساتىنىن ەسكەرتكەن.
«ورىنباسارىنا بارىپ, ۆالەري الەكساندروۆيچ سىزگە مەنى تىڭداسىن دەپ جاتىر دەدىم. مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ۆلاديمير بالاشوۆ دەگەن اڭقىلداعان وڭدى كىسى ەكەن, ءبىر ساعات وتىرىپ باياندادىم. سودان مەنى كافەدرا باسشىسىنا ەرتىپ بارىپ دۇرىس پىكىرىن ءبىلدىردى. بىرنەشە كۇننەن كەيىن پروفەسسوردىڭ الدىندا بايانداما جاسادىم. ءبىر مەتر جەردە وتىرعان ۆ.بالاشوۆ دۇرىس ايتىپ كەلە جاتسام, باسىن يزەيتىن, تەرىس بولسا, باسىن شايقايتىن. جاناشىرلىق قوي. ومىردە وسىنداي جاقسى ادامدارعا تاپ بولدىم. ولار ماعان قاي جەرىن تۇزەپ, قاي تۇسىن تولىقتىرۋ كەرەگىن ءتۇسىندىردى. ەلگە كەلىپ قايتا جازىپ شىققانداي بولىپ, زەرتحانالىق تاجىريبە ناتيجەلەرىن قوسقان جۇمىسىمدى الىپ نوۆوسىبىرگە ءبىر جىلدان كەيىن تاعى باردىم. ولار مەنى كەلمەيدى دەپ ويلاپتى. ال مەن گالەنوككە وزىنە جۇمىسىما جەتەكشى بولۋىن سۇرادىم. ونىڭ تالابىمەن جىلىنا 3-4 رەتتەن قاتىناپ ءجۇرىپ ديسسەرتاتسيامدى دايىنداپ, جەتى جىل دەگەندە قورعاۋعا شىقتىم», دەپ ەسكە الدى م.تىرىجانقىزى. ناتيجەسىندە, ول ءوز ەڭبەگىندە قانت ديابەتىمەن اۋىراتىن ءبىرىنشى تيپتەگى جاس ناۋقاستاردىڭ جۇرەك-قان تامىر جۇيەسىنىڭ قالاي وزگەرەتىنىن جانە بۇعان قوسىمشا قانداي ءدارى-دارمەكتەر اسەر ەتەتىنىن انىقتادى.
ديسسەرتاتسيانى قورعاپ بولعان سوڭ, ءسوز سويلەگەن جەتەكشىسى «العاش ماعان كەلىپ جوباسىن ايتقاندا ەرتەگى دەپ قابىلداعانمىن. تاباندىلىعىنا ءتانتى بولدىم, دىتتەگەنىنە جەتتى», دەپتى. راسىمەن دە, م.تىرىجانقىزى – العا قويعان ماقساتىنا جەتپەي تىنبايتىن جان. سول قاسيەتىمەن ستۋدەنتتەر ىزدەپ ءجۇرىپ لەكتسياسىنا قاتىساتىن وقىتۋشى اتاندى. تسەلينوگراد مەديتسينالىق ينستيتۋتىندا (قازىرگى استانا مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتى) دارىگەرلەردى دايارلايتىن توپتاردىڭ قازاق بولىمدەرىن اشۋدىڭ باسى-قاسىندا ءجۇردى. وقىتۋعا قاجەتتى قۇرالداردىڭ قازاق تىلىندە جازىلۋىنا مۇرىندىق بولدى, ءوز سالاسى بويىنشا «قانت ديابەتى», «ەندوكرينولوگيا» سەكىلدى 5 ادىستەمەلىك-وقۋ قۇرالىن جازدى, الىس-جاقىن شەتەلدەردەگى مەديتسينالىق باسىلىمدارعا 50-دەن اسا عىلىمي ماقالا جاريالادى. وسىعان قوسا قوعامدىق, ماڭىزدى مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى دە ابىرويمەن اتقاردى. اتاپ ايتقاندا, 1992–1997 جانە 2003–2008 جىلدارى استانا قالاسى دەنساۋلىق باسقارماسىنىڭ شتاتتان تىس باس ەندوكرينولوگى بولىپ, يسپانيا, يتاليا, نيدەرلاند ەلدەرىندە, ماسكەۋدە عىلىمي كونفەرەنتسيالاردا بايانداما جاسادى, قالاداعى ەندوكرينولوگتەردىڭ ءبىلىمىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان عىلىمي سەمينارلاردى ۇيىمداستىردى. قازاقستانداعى ەندوكرينولوگتەر قاۋىمداستىعىنىڭ استانا فيليالىن باسقاردى. وسى ەڭبەكتەرى ەلەنىپ, 1997 جىلى «دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ۇزدىگى», 2000 جىلى ء«بىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى» توسبەلگىسى بەرىلگەن.
«عىلىمنىڭ شىڭىنا شىقتىم دەي المايمىن. بىراق ءار ىسىمنەن ءلاززات الدىم, جولىمدا كەزدەسكەن ءار ادامنان ومىرلىك تاجىريبە جينادىم. عىلىممەن شۇعىلدانۋىما جۇبايىمنىڭ تۇسىنىستىك تانىتۋى كومەك بولدى. ايەل ادامنىڭ باستى باقىتى – وتباسى. وتباسىندا باقىتتى ايەل كاسىبي جاعىنان دا جەتىلىپ, ءوزىن دالەلدەي الادى. ال كاسىپتە شىڭعا شىعا ءبىلۋ ءۇشىن ەڭبەك, ادالدىق كەرەك», دەيدى م.تىرىجانقىزى.
