سۋرەتتەردى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «ەQ»
ماماندىقتار ماڭىزى
شىنىندا, ەڭبەك نارىعىن جۇمىسشى ماماندىقتارسىز ەلەستەتۋ ءتىپتى دە مۇمكىن ەمەس. ونىڭ ىشىندە تەمىرجولشىلاردىڭ ورنى ەرەكشە. ەل ەكونوميكاسىنىڭ كۇرەتامىرى سانالاتىن وسى تەمىرجول سالاسىنا بىلىكتى ماماندار قالاي دايارلانادى؟ جاستاردىڭ جۇمىسشى ماماندىقتارعا دەگەن كوزقاراسى قانداي؟ وسى ساۋالدارعا جاۋاپ ىزدەپ, استانا قالاسىنداعى جوعارى كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا كوللەدجىنە ارنايى ات باسىن بۇرعان ەدىك.
تەمىرجول دەسە كوز الدىمىزعا ەكى يىعىنان دەم العان الىپ تەپلوۆوز, ۆوكزال ماڭى, سوسىن ۆاگوندارداعى جولسەرىكتەر ەلەستەيدى. كوبىمىز ونىمەن تەك جولاۋشى رەتىندە تانىسپىز. ال قىستىڭ قارا سۋىعىندا, جازدىڭ اپتاپ ىستىعىندا ميداي دالادا اساي-مۇسەيىن سۇيرەپ, جول جاماپ جۇرگەن جولشىلار جۇمىسىنىڭ اۋىرلىعى مەن ازابىن كىم ءبىلىپتى؟ سول سەكىلدى ۆاگون قاراۋشىلار, ستانسا كەزەكشىلەرى, ۆاگون قۇراستىرۋشىلار, ماشينيستەر جۇك جانە جولاۋشىلار تاسىمالىنىڭ قاۋىپسىزدىك قوزعالىسىن قاداعالاپ, تاۋلىك بويى تىنىمسىز تەر توگىپ جۇرگەن جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەگى ەرەسەن.
وسىنداي قۇرىش بىلەك مامانداردى دايارلايتىن جوعارى كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا كوللەدجى 1945 جىلدىڭ مامىر ايىندا قۇرىلعان. تالاي تەمىرجولشى تۇلەپ ۇشقان, 80 جىلدىق تاريحى بار وقۋ ورداسىنىڭ اۋماعىنا ەنگەن ساتتە ءبىزدى ديرەكتوردىڭ وقۋ-ادىستەمەلىك جۇمىسى بويىنشا ورىنباسارى گۇلناز سۇلتانعازىقىزى قارسى الدى. ورىنباسار حانىم ويىمىزدى وقىپ قويعانداي, وسىنداعى زەرتحانالار مەن كابينەتتەردى ارالاتىپ, ماماندىقتاردى تانىستىرا باستادى.
– ءبىزدىڭ كوللەدجدە جاستار 14 ماماندىق بويىنشا ءبىلىم الادى. سونىڭ بەسەۋىنە دۋالدى وقىتۋ جۇيەسى ەنگىزىلگەن. ياعني ساباقتىڭ 60 پايىزى كاسىپورىندا, 40 پايىزى وقۋ ورنىندا وتەدى. 18 جاسقا تولعان ستۋدەنتتەر 3-كۋرستان باستاپ وندىرىستىك تاجىريبەدە ءبىلىمىن شىڭداپ, 290 000 تەڭگەگە دەيىن جالاقى الۋعا مۇمكىندىگى بار. ياعني مۇنداعى بارلىق ماماندىققا سۇرانىس جوعارى. ءتىپتى كوپتەگەن كومپانيا ۇزدىك ستۋدەنتتەردى تاڭداپ, بىردەن جۇمىسقا شاقىرادى. كەيبىر ماماندىقتاردا بۇكىل ءبىر توپتى تولىعىمەن جۇمىسقا قابىلدايتىن جاعداي بار. ناقتىلاي ايتاتىن بولساق, 2022 جىلى – 78%, 2023 جىلى – 80%, 2024 جىلى 83,5% تۇلەگىمىز جۇمىسقا ورنالاستى, – دەپ گ.سۇلتانعازىقىزى ستاتيستيكانى تىزبەلەي بەرگەندە, دۋالدى وقىتۋ جۇيەسى ناقتى قانداي ماماندىقتارعا ەنگىزىلگەنىن سۇرادىق.
– اتاپ ايتار بولساق, «تەمىرجولدىڭ جىلجىمالى تارتقىش قۇرامىن پايدالانۋ, جوندەۋ جانە تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ», «اۆتوموبيل جولدارى مەن اەرودرومدار قۇرىلىسى», «تەمىرجول قۇرىلىسى جانە جول شارۋاشىلىعى», «تەمىرجول كولىگىندەگى تاسىمالداۋدى ۇيىمداستىرۋ جانە قوزعالىستى باسقارۋ», سونداي-اق «ەلەكترمەن قامتاماسىز ەتۋ» ماماندىقتارىنىڭ ستۋدەنتتەرى تاجىريبەلىك بىلىمدەرىن وندىرىستە شىڭدايدى. تاعى ءبىر استىن سىزىپ ايتار دەرەك بار. «تەمىرجول كولىگىنىڭ كوتەرگىش-كولىك, قۇرىلىس-جول ماشينالارى مەن مەحانيزمدەرىن تەحنيكالىق پايدالانۋ» دەپ اتالاتىن ماماندىق ەلىمىز بويىنشا ءبىزدىڭ كوللەدجدە عانا وقىتىلادى. سول سەكىلدى, «تەمىرجول قۇرىلىسى, جول جانە جول شارۋاشىلىعى» ماماندىعى ەلىمىزدە تەك ەكى كوللەدجدە بار. ەرەكشەلىگى, بۇل – تەمىرجول سالاتىن ماماندىق. وسى سالاعا سۇرانىس وتە جوعارى بولعانىمەن قىزىعاتىن بالالار شامالى. قارجىسى كوپ بولسا دا, قارا جۇمىس دەپ قاشقاقتايدى عوي كوبىسى, – دەدى ول.
كوللەدجدە تەك 3 جىل وقيتىن ماماندىقتار دا بار ەكەن. بۇلار – «اۆتوموبيل كولىگىندە تاسىمالداۋدى ۇيىمداستىرۋ جانە قوزعالىستى باسقارۋ», «جول قوزعالىسىن ۇيىمداستىرۋ», «باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋ», «لوگيستيكا» جانە «مەنەدجمەنت» ماماندىقتارى. مىنەكەي, ايتا بەرسەك, كوللەدجدىڭ وسىنداي ەرەكشەلىكتەرى بارشىلىق. ديرەكتوردىڭ وقۋ-ادىستەمەلىك جۇمىسى بويىنشا ورىنباسارى تەمىرجولشى دەگەن ماماندىقتىڭ سان-قىرلى ەكەنىن تانىستىرا كەلىپ, ءبىزدى «ەلەكترونيكا جانە ەلەكترلىك ماشينالار» زەرتحاناسىنا باستاپ اپاردى.
كورپوراتيۆتىك قوردىڭ كومەگى وراسان
بولمەگە كىرگەن ساتتە الدىمىزدان پانەلدەرگە جالعانعان سىمدار, قۋات تاراتقىشتار, باسقارۋ جۇيەلەرى, ترانسفورماتورلار مەن قوزعالتقىشتار كورىندى. مۇندا ستۋدەنتتەر لوكوموتيۆتەر مەن ۆاگونداردىڭ ەلەكتر جۇيەسىن جوندەۋ, بايلانىس قۇرالدارىن باسقارۋ, سيگنال بەرۋ جۇيەلەرىن باقىلاۋ جۇمىستارىن ۇيرەنىپ جاتىر ەكەن. وسى ساتتە وقىتۋشىدان وقشاۋلانىپ, ستۋدەنتتەردى سوزگە تارتتىق.
– اي سايىن مەملەكەتتىك ستيپەنديا الامىز. 5-كە وقىساق, 43 000 تەڭگە, 4-كە وقىساق, 41 000 تەڭگە شوتىمىزعا ءتۇسىپ تۇرادى. كوللەدجدىڭ 213 ورىندىق جاتاقحاناسى بار. ۇلدار جانە قىزدار جاتاقحاناسى بولەك ورنالاسقان. وقۋ ورنىنان قاشىق ەمەس. اي سايىنعى تولەم – 10 000 تەڭگە. ورىن تاپشىلىعى جوق, كەيدە بوس ورىندار ارتىلىپ قالادى. ويتكەنى كوپ ستۋدەنت وندىرىستە بولادى, – دەيدى 3-كۋرس ستۋدەنتى جەكسەن بەكارىس.
وسى ساتتە تاعى ءبىر ستۋدەنت «ال ءبىز 80 000 تەڭگە شاكىرتاقى الامىز» دەپ ساڭق ەتتى. ءبارىمىز اڭتارىلا قاراپ قالدىق. كوزىمىزدەگى سۇراقتى ۇققان سوڭ قاعىلەز قارا بالا ءسوزىن جالعادى.
– اتى-ءجونىم بۇركىت ەراسىل. وسى كوللەدجگە «جارقىن بولاشاق» باعدارلاماسىمەن ءتۇستىم. بۇل جوبا جاڭاوزەن قالاسىنىڭ وقۋشىلارىنا ارنالعان. ياعني ءبىز ءۇش جىل وقيمىز. اي سايىن 80 000 تەڭگە شاكىرتاقى الامىز. جاتاقحانا دا تەگىن. جول شىعىنىن دا جىبەرۋشى تاراپ كوتەرەدى», دەدى ستۋدەنت اعىنان جارىلا.
كەيىن باسشىلىقتان سۇراپ بىلدىك. اتالعان باعدارلاما 2022 جىلدان بەرى جوعارى كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا كوللەدجىندە جۇزەگە اسىپ كەلەدى ەكەن. جوبا العاش باستالعان جىلى نەبارى 5 ستۋدەنت قابىلدانسا, قازىرگى تاڭدا بۇل كورسەتكىش 83 وقۋشىعا جەتكەن. باعدارلامانىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى «Bilim Foundation» كورپوراتيۆتىك قورىنىڭ قارجىلاندىرۋىمەن جۇرگىزىلىپ كەلەدى. ول تەك وقۋشىلاردى ساپالى بىلىممەن قامتاماسىز ەتۋمەن شەكتەلمەي, نارىقتا سۇرانىسقا يە ماماندىقتاردى قامتىپ, وندىرىستىك مەكەمەلەرمەن تىعىز بايلانىس ورناتۋ ارقىلى تۇلەكتەردى جۇمىسپەن قامتۋعا ەرەكشە كوڭىل بولەدى.
تەوريا تاجىريبەگە ۇشتاسادى
ەندىگى باعىتىمىز – ەلەكتر جابدىقتارىنىڭ ينتەراكتيۆتى باعدارلامالىق-اقپاراتتىق كەشەنى. بۇل اتاۋى كۇردەلى كابينەتتىڭ ىشىنە كىرگەن بويدا-اق ونىڭ ءمانىن تۇسىنە باستادىق. كەڭ ءارى جارىق بولمەدە ينتەراكتيۆتى تاقتالار, ەلەكتر سحەمالارى, زاماناۋي باسقارۋ پانەلدەرى, ءتۇرلى قۇرىلعىنىڭ ماكەتتەرى ورنالاسقان. مۇندا ستۋدەنتتەر لوكوموتيۆتەردىڭ, تەمىرجول ستانسالارىنداعى ەلەكتر جابدىقتارىنىڭ, تەمىرجول ينفراقۇرىلىمىنداعى قۋات كوزدەرىنىڭ جۇمىس ىستەۋ قاعيداتتارىن زەرتتەيدى.
– بۇل كابينەت – ءبىزدىڭ ستۋدەنتتەر ءۇشىن تەوريا مەن تاجىريبەنى ۇشتاستىراتىن بىرەگەي زەرتحانا. مۇندا بولاشاق تەمىرجولشىلار ەلەكتر تىزبەكتەرىن جيناپ, ترانسفورماتورلار مەن قوزعالتقىشتاردىڭ جۇمىسىن مودەلدەيدى. بارلىق ۇدەرىس ينتەراكتيۆتى تۇردە جۇرگىزىلەدى, ياعني ستۋدەنتتەر باعدارلامالىق ورتادا سحەمالاردى قۇراستىرىپ, ولاردىڭ ناقتى جۇمىس ىستەۋىن باقىلاي الادى. قازىرگى زامانعى تەمىرجول سالاسىندا تسيفرلىق تەحنولوگيالار مەن اۆتوماتتاندىرۋ ۇلكەن ءرول اتقارادى. سوندىقتان بۇل كابينەتتەگى ءبىلىم مەن داعدىلار – بولاشاقتا جۇمىسقا ورنالاسقان كەزدە ستۋدەنتتەردىڭ نەگىزگى قارۋى بولماق, – دەيدى زەرتحانا مەڭگەرۋشىسى جاميليا ەسەنتاەۆا.
ءبىز كابينەتتى ارالاپ, ستۋدەنتتەردىڭ جۇمىسىنا كوز جۇگىرتىپ جۇرگەندە, ينتەراكتيۆتى ەكراندا كۇردەلى ەلەكتر سىزبالارى مەن تەمىرجول جابدىقتارىنىڭ جۇمىس ۇدەرىسى كورسەتىلىپ جاتتى. ءبىر قاراعاندا, مۇنىڭ بارلىعى تەك ينجەنەرلەردىڭ عانا قولىنان كەلەتىندەي كورىنەدى. بىراق وسىندا ءبىلىم الىپ جاتقان ستۋدەنتتەر بۇل جۇيەنى تولىق مەڭگەرىپ, وزدەرىن ناعىز كاسىبي مامان رەتىندە سەزىنىپ جۇرگەنى بايقالدى.
وسىلايشا, بىزگە زاماناۋي تەمىرجول جۇيەسىندە ەلەكتر جانە اۆتوماتتاندىرۋ سالاسىنىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنى ايقىن بولا ءتۇستى. تەك پويىز جۇرگىزۋ ەمەس, ونىڭ ەلەكتر جۇيەسىن رەتتەۋ, توق جۇيەلەرىن باقىلاۋ جانە اۆتوماتتاندىرىلعان باسقارۋدى يگەرۋ بولاشاق تەمىرجولشىلار ءۇشىن اسا ماڭىزدى داعدىلار ەكەنى ءسوزسىز.
زەرتحانادان شىققان سوڭ ءبىزدى باستاپ جۇرگەن ديرەكتوردىڭ وقۋ-ادىستەمەلىك جۇمىسى بويىنشا ورىنباسارىنا سۇراق قويدىم.
– جاستاردىڭ جۇمىسشى ماماندىقتارعا دەگەن كوزقاراسى قانداي؟ جىل سايىن قانشا ستۋدەنت قابىلدايسىزدار؟ وقۋ ۇدەرىسى قالاي جۇرگىزىلەدى؟
– كوللەدجگە جىل سايىن 550 ستۋدەنت كولەمىندە قابىلدانادى. ناقتىراق ايتساق, 2023 جىلى – 554 ستۋدەنت, 2024 جىلى 559 ستۋدەنت قابىلدانعان. جاسىراتىنى جوق, ستۋدەنتتەردىڭ كوبىسى الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن وتباسىلاردان شىققان, سول سەبەپتى جۇمىسقا ەرتە ارالاسۋعا ۇمتىلادى. وقۋعا تۇسكەن كوپتەگەن جاس تەمىرجولشى بولعىسى كەلەدى, بىراق ناقتى ماماندىقتاردى بىلمەگەندىكتەن, ۆاگون جولسەرىگى بولۋعا ۇمتىلادى. الايدا جولسەرىك ماماندىعى كوللەدجدە وقىتىلمايدى, بۇل تەك قوسىمشا بىلىكتىلىك كۋرسى رەتىندە بەرىلەدى. قىزىعى, تەمىرجول سالاسىنا تۇسكەن ستۋدەنتتەردىڭ ءبىر بولىگى – وسى سالادا جۇمىس ىستەيتىن اكە-شەشەسىنىڭ نەمەسە تۋىستارىنىڭ جولىن جالعاستىرۋشى جاستار. ولار بۇل ماماندىقتىڭ قىر-سىرىن جاقسى بىلەدى, سانالى تۇردە تاڭدايدى, – دەيدى ول.
وقۋ ۇدەرىسىنە كەلسەك, ءبىرىنشى كۋرستا ستۋدەنتتەر نەگىزىنەن مەكتەپ باعدارلاماسىنداعى پاندەردى وقىپ, ەكىنشى سەمەستردەن باستاپ ماماندىققا كىرىسپە جۇرگىزىلەدى ەكەن. وسى كەزەڭدە ولار, قانداي مەكەمەلەردە جۇمىس ىستەي الاتىنىن بىلەدى, ماماندىقتىڭ ەرەكشەلىكتەرىمەن تانىسادى. ال ەكىنشى كۋرستا ولار وقۋ تاجىريبەسى كەزىندە مەكەمەلەردەگى قاعاز جۇمىستارىمەن, كومپيۋتەردە جاسالاتىن ەسەپتەرمەن تانىسادى. ءۇشىنشى كۋرستا ستۋدەنتتەردىڭ كوبى 18 جاسقا تولعاننان كەيىن ناقتى وندىرىستىك تاجىريبەدەن وتە باستايدى. مىسالى, 3-كۋرستاعى 11 ستۋدەنت استانا جول ديستانتسياسىندا تاجىريبەدەن ءوتىپ ءارى ناقتى جۇمىسقا ورنالاسقان. ولار تاجىريبەدە ءجۇرىپ, العاشقى ايدا 150 000 تەڭگە, كەلەسى ايدا 290 000 تەڭگەگە دەيىن جالاقى العان. قازىر بۇل ستۋدەنتتەردىڭ جالپى تابىسى 400 000 تەڭگەگە دەيىن جەتىپ وتىر (جالاقى + ستيپەنديا). بۇل جاستار ءۇشىن ۇلكەن مۇمكىندىك, ويتكەنى ولار كوللەدجدە وقىپ ءجۇرىپ-اق تۇراقتى جالاقى الىپ, ءوز ماماندىعى بويىنشا جۇمىسقا ورنالاسادى. جۇمىس ىستەيتىن ستۋدەنتتەر تەوريالىق ساباقتارعا قاتىسۋى ءۇشىن ارنايى وقۋ دەمالىسى بەرىلەدى.
بىلىكتىلىكتى كوتەرۋدەگى كەدەرگىلەر
جۇمىسقا ورنالاسۋ كەزىندە ءبىرشاما قيىندىقتار دا كەزدەسەتىن كورىنەدى. كەيبىر مەكەمەلەر «كوللەدجدەن كەلدىڭ» دەپ ءمان بەرمەي, تۇلەكتەردىڭ ناقتى قانداي دەڭگەيدە ءبىلىم العانىن ەسكەرمەيدى ەكەن. «كوللەدج تۇلەكتەرى قولدانبالى باكالاۆريات باعدارلاماسى ارقىلى ۋنيۆەرسيتەتتە ءبىلىمىن جالعاستىرا الادى», دەپ ايتىلعانىمەن, ناقتى تەتىكتەر تولىق ىسكە اسپاعان. مىسالى, ستۋدەنت كوللەدجدەن كەيىن ۋنيۆەرسيتەتكە تۇسكەندە, ونىڭ وقۋ مەرزىمى قىسقارتىلۋعا ءتيىس.
– ول قايتادان ءبىرىنشى كۋرستان باستاسا دا, مەكتەپتەن كەيىن كەلگەن ستۋدەنتتەر سياقتى تاڭنان كەشكە دەيىن وقۋى شارت ەمەس. سەبەبى ءبىلىم الۋشى كوللەدجدە فيلوسوفيا, پسيحولوگيا سىندى كەيبىر جالپى پاندەردى وقىعان. سوندىقتان ولاردى قايتا وقۋ – بەكەرگە ۋاقىت جوعالتۋ ەمەس پە؟ سونىڭ سالدارىنان كوللەدج تۇلەكتەرى رەسەي ۋنيۆەرسيتەتتەرىن تاڭداپ جاتىر, – دەدى ديرەكتوردىڭ وقۋ-ادىستەمەلىك جۇمىسى بويىنشا ورىنباسارى گ.سۇلتانعازىقىزى.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى تاڭدا وندىرىستەن كەلەتىن ارنايى ءپان وقىتۋشىلارىن ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىندا تۇراقتى ۇستاۋ قيىن. سەبەبى ولاردىڭ جالاقىسى وندىرىستەگى جالاقىمەن سالىستىرعاندا تومەندەۋ. تەمىرجول سالاسىنداعى مامانداردى شاقىرۋ كۇردەلى ماسەلە. سەبەبى ول سالادا قىزمەت ەتەتىن ماماندار 45–55 جاس ارالىعىندا زەينەتكە شىعادى. كوللەدج باسشىلىعى تاجىريبەلى مامانداردى وقىتۋشىلىق قىزمەتكە تارتۋعا تىرىسادى. بىراق ولاردىڭ كوپشىلىگى وقىتۋشىلىققا ەمەس, وندىرىستەگى جۇمىسقا ورالۋعا بەيىم. كەيبىر ماماندار تاجىريبەلى, ءوز ءىسىنىڭ شەبەرى بولۋى مۇمكىن, الايدا ءوز ءبىلىمىن ستۋدەنتتەرگە تۇسىنىكتى تۇردە جەتكىزە المايدى. ساباق بەرۋ, ءتۇسىندىرۋ جانە ۇيرەتۋ بولەك داعدىنى تالاپ ەتەدى. وسىعان بايلانىستى كوللەدجدە كەيدە وتە بىلىكتى وندىرىستىك مامان وقىتۋشىلىققا كەلگەنىمەن, ساباق بەرۋ ادىستەمەسىن مەڭگەرە الماي جاتاتىن جاعداي كەزدەسەتىن كورىنەدى. قىسقاسى, ارنايى ءپان وقىتۋشىلارىن كوللەدجدە تۇراقتى جۇمىس ىستەۋگە ىنتالاندىرۋ ءۇشىن جالاقىنى كوتەرۋ, وقىتۋ ادىستەرىن ۇيرەتۋ جانە وندىرىستەن كادر تارتۋدىڭ ءتيىمدى جولدارىن قاراستىرۋ قاجەت. بۇل ماسەلە شەشىمىن تاپسا, وندىرىستىك تاجىريبەسى مول, ساپالى مامانداردى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە ۇستاپ قالۋ وڭايىراق بولار ەدى.
– ايتپاي كەتۋگە بولمايتىن تاعى ءبىر ماسەلە «WorldSkills»-كە قاتىستى. بۇل – جۇمىسشى ماماندىقتارىنىڭ بىلىكتىلىگىن انىقتاۋعا ارنالعان جارىس. تەمىرجول سالاسى بويىنشا رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە «WorldSkills» جارىسى ۇيىمداستىرىلمايدى. الايدا ءبىز ايماقتىق دەڭگەيدە ءوزىمىزدىڭ بەيىمدەلگەن جارىسىمىزدى وتكىزەمىز. ايماقتىق جارىستاردا جەڭىمپاز ستۋدەنتتەرگە 50 000 – 100 000 تەڭگە كولەمىندە سىياقى بەرىلەدى. مۇنداي قولداۋ بالالاردىڭ ىنتاسىن ارتتىرىپ, ءوز ماماندىعىنا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن وياتادى. ەگەر بۇل باعىت رەسمي تۇردە رەسپۋبليكالىق دەڭگەيگە كوتەرىلىپ, حالىقارالىق ستاندارتتارعا بەيىمدەلسە, ستۋدەنتتەر وزدەرىنىڭ بىلىكتىلىگىن حالىقارالىق دەڭگەيدە سىناۋعا مۇمكىندىك الار ەدى, – دەدى ديرەكتوردىڭ وقۋ-ادىستەمەلىك جۇمىسى بويىنشا ورىنباسارى.
توبىقتاي ءتۇيىن:
تەمىرجول ماماندىعى – تۇراقتى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىلەتىن, جوعارى جالاقىسى بار سالانىڭ ءبىرى. سول سەبەپتى جۇمىسشى ماماندىقتارىن جاستار اراسىندا تانىمال ەتۋ – باستى مىندەت. ەگەر دۇرىس ناسيحات جۇمىسى جۇرگىزىلسە, بۇل سالاعا دەگەن كوزقاراس تا وزگەرەدى, ال جاستار جوعارى جالاقى الاتىن, تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاسۋ مۇمكىندىگى بار ماماندىقتاردى تاڭداي باستايتىنى ءسوزسىز.
