رۋحاني استانامىز الماتىنىڭ تورىندە ءسان قۇراعان ساۋلەتتى مۇراجايدىڭ تاريحى تەرەڭدە جاتىر. 300 مىڭعا جۋىق قۇندى جادىگەر ساقتالعان تاعىلىم ورداسى حالقىمىزدىڭ تاريحي جادىن جاڭعىرتىپ, ۇلتىمىزدىڭ مادەني بولمىسىن دارىپتەپ كەلەدى. مۋزەيدەگى قور كوللەكتسيالارىنىڭ جيناقتالۋ تاريحى ءحىح عاسىردىڭ 30-جىلدارى «ورىنبور ولكەسىنىڭ مۋزەيىنەن» باستاۋ الادى. 1921 جىلعى قاكسر باسشىلىق قاۋلىسىمەن ورتالىق قازاق ولكەتانۋ مۋزەيى قۇرىلىپ, وعان ورىنبور ولكەسى مۋزەيىندەگى كوللەكتسيالاردىڭ ءبىر بولىگى بەرىلگەن. مۋزەي 1929 جىلى قازاق اۆتونوميالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ جاڭا استاناسى – الماتىعا كوشىپ كەلىپ, ۆوزنەسەنسكي كافەدارالدى شىركەۋىنىڭ عيماراتىنا ورنالاستى. ال 1944 جىلى قازاق كسر ورتالىق مەملەكەتتىك مۋزەيى دەپ اتالدى. مۋزەيدىڭ قازىرگى ورنالاسقان عيماراتى 1985 جىلى ارحيتەكتور يۋ.راتۋشنىي, ز.مۋستافين جانە ب.رزاگاليەۆتىڭ ارنايى جوباسى بويىنشا سالىنىپ, بۇگىنگى كۇنى الماتى قالاسىنداعى كورىكتى ارحيتەكتۋرالىق عيماراتتاردىڭ ءبىرى سانالادى.
مۋزەي قابىرعاسىندا تانىمال تاريحي تۇلعالار ەڭبەك ەتتى. اتاپ ايتار بولساق, احمەت بايتۇرسىن ۇلى, الكەي مارعۇلان, ءابىلحان قاستەەۆ, ابۋساعيت جيرەنچين, الەكساندر بەرنشتام, يۋري دومبروۆسكي, ۆلاديمير دال, نيكولاي حلۋدوۆتار ءار كەزەڭدەردە مۇندا جۇمىس ىستەگەن.
بۇگىندە مۋزەي قورىندا ەجەلگى داۋىرلەردەن باستاپ تاۋەلسىز مەملەكەتتىمىزدىڭ قازىرگى تابىستارىنا دەيىنگى تاريحىنان سىر شەرتەتىن ماتەريالدىق جانە رۋحاني مادەنيەت قۇندىلىقتارى جيناقتالىپ, التى ەكسپوزيتسيالىق زال مەن كورمە گاللەرەياسى ارقىلى كورەرمەندەرگە ناسيحاتتالىپ جاتىر.
2006 جىلدان باستاپ مۋزەي عىلىمي-زەرتتەۋ مەكەمەسى ستاتۋسىن يەلەنگەن. عىلىمي جانە قور ساقتاۋ ءبولىمىنىڭ قىزمەتكەرلەرى مۋزەي قورىنداعى ماتەريالداردى زەرتتەۋ جانە دارىپتەۋگە باعىتتالعان اۋقىمدى ىستەرمەن شۇعىلدانىپ كەلەدى. بۇگىندە ارحەولوگيا, انتروپولوگيا جانە ەتنولوگيا, تاريح, مۋزەيلىك دەرەكتانۋ جانە قولجازبالاردى زەرتتەۋ بولىمدەرى جۇمىس ىستەيدى. ولار مۋزەي قورىنىڭ ماتەريالدارى مەن وزگە دە وتاندىق جانە شەتەلدىك مۋزەيلەردىڭ, مۇراعاتتاردىڭ دەرەككوزدەرى نەگىزىندە ءتۇرلى عىلىمي جوبالاردى جۇزەگە اسىرىپ جاتىر.
مەملەكەتتىك ورتالىق مۋزەي ديرەكتورىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى عاليا تەمىرتون مۋزەي ۇجىمى ۇلتتىق مارتەبە بەرۋ تۋرالى ءسۇيىنشى جاڭالىقتى قۋانىشپەن قابىلداعانىن, بۇل ءوز كەزەگىندە مەملەكەتتىڭ تاريح پەن ونەرگە, تۇتاس العاندا ۇلت مادەنيەتىنە جاساعان قامقورلىعى دەپ ەسەپتەيتىنىن جەتكىزدى.
«مەملەكەت باسشىسى 2024 جىلعى 21 مامىردا مادەنيەت جانە ونەر قىزمەتكەرلەرىن ماراپاتتاۋ راسىمىندە ەلىمىزدەگى ەكى باستى مۋزەيگە ۇلتتىق مارتەبە بەرىلەتىنىن اتاپ وتكەن ەدى. ايتقانداي-اق مۋزەيدىڭ ۇلتتىق مارتەبەسى رەسمي تۇردە بەكىپ, ەكى عاسىرلىق تاريحى بار مادەنيەت ورداسى لايىقتى تابىسقا قول جەتكىزىپ وتىر. ەڭ الدىمەن پرەزيدەنتىمىزگە, مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترىنە زور العىس ايتقىمىز كەلەدى. وتكەنگە سالاۋات ايتپاي, كەلەشەككە كەرۋەن تارتۋ مۇمكىن ەمەس. مادەنيەت پەن تاريحتى زەرتتەپ-زەردەلەۋدە, حالقىمىزدىڭ رۋحاني ومىرىندە ءبىزدىڭ مۋزەيدىڭ الاتىن ورنى ەرەك. كونەدەن قالعان قاستەرلى جادىگەرلەردى قاز-قالپىندا ساقتاپ بۇگىنگە جەتكىزگەن, نەشەلەگەن رۋحاني-تانىمدىق ءىس شارالاردىڭ ءىزاشارى بولعان ۇجىم ۋاقىت سۇرانىسىنا ساي قارقىندى قىزمەت ەتىپ كەلەدى. جىلدار جىلناماسىندا مۋزەي تەك قازاقستاننىڭ عانا ەمەس, ورتالىق ازيا ەلدەرى مۇراجايلارىنىڭ فلاگمانى بولدى دەپ ايتا الامىز. مۋزەي عىلىمي زەرتتەۋ جانە مادەني ءبىلىم باعىتتارىن قولعا الىپ, وسى كۇنگە دەيىن قىرۋار جۇمىس اتقاردى, ەلىمىزدەگى جانە شەتەلدەردەگى مادەني ءىس-شارالاردىڭ بەل ورتاسىندا بولدى. وزگە مەملەكەتتەرمەن مادەني ىنتىماقتاستىق ورناتۋ, عىلىمي تاجىريبە الماسۋ ىسىندە دە ايتۋلى تابىستارىمىز بار. وسى جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە شەتەل قورلارىندا ساقتالعان بىرقاتار تاريحي جادىگەرلەردى ەلگە قايتارۋ مۇمكىندىگى تۋدى. مۋزەيگە ۇلتتىق مارتەبە بەرىلۋى قىزمەتكەرلەرىمىزدىڭ الەۋمەتتىك ءال-اۋقاتىنا دا وڭ اسەرىن تيگىزەدى دەپ ۇمىتتەنەمىز. ۇلتتىق يگىلىگىمىزدى ساقتاۋدا مۋزەي ۇجىمىنىڭ جۇمىسى جاندانا بەرمەك», دەيدى قر مەملەكەتتىك ورتالىق مۋزەيى ديرەكتورىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى عاليا تەمىرتون.
الماتى
