سونداي جاندار كوبىنە-كوپ جاپونيانى مىسالعا كەلتىرىپ: «انەكي, ولار مۇسىلمان ەمەس, بىراق عىلىم-ءبىلىمى مەن ەكونوميكاسى قانداي!» دەپ تاڭداي قاعادى. ءيا, جاپوندار – ءبىز ءۇشىن ۇلگى الاتىن حالىق. بىراق قاي جاعىنان؟ جاپون حالقىنىڭ وزىندىك ۇلتتىق-رۋحاني قۇندىلىقتارىن قىزعىشتاي قورعاپ, كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساف قالپىندا ساقتاپ وتىرعانىن بىلەمىز. ءتىلى مەن دىنىنە, ءداستۇرى مەن مادەنيەتىنە جاپون سەكىلدى كىر جۋىتپاي ايالاپ وتىرعان ەل الەمدە جوق شىعار. ولار ۇرپاعىنا جاستايىنان ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن بويىنا ءسىڭىرىپ, ەڭ الدىمەن جاپون تىلىندە عانا وقىتادى. ۇلتىنىڭ تاريحىن بەس ساۋساعىنداي بىلۋىنە جاعداي جاسايدى. وزىندىك مادەنيەتىن بويىنا سىڭىرتەدى. جاپوننىڭ مىقتىلىعى دا وسىندا بولسا كەرەك. ويتكەنى سونىڭ ارقاسىندا ولاردا ۇلتتىق تۇتاستىق بار. ال تۇتاستىعى بۇزىلماعان ەلدىڭ ىنتىماعى مەن بىرلىگى ارتىپ, العا داميتىنى تالاسسىز شىندىق. بالكىم, ءبىز جاپونيا سياقتى بولۋ ءۇشىن, ەڭ الدىمەن جاپون حالقىنىڭ وسى قاسيەتىن ۇيرەنۋىمىز كەرەك شىعار؟
جالپى, ءبىز ايتىپ وتىرعان ۇلتتىق-رۋحاني قۇندىلىقتارعا دەگەن قۇرمەتتى الەمدەگى باسقا دا دامىعان ەلدەر ومىرىنەن كورەمىز. قىتاي مەن كورەيا, امەريكا مەن ەۋروپا, دۇنيەدەگى ەڭ باقىتتى حالىقتار سانالاتىن سكانديناۆيا ەلدەرى دە ءتىلى مەن دىنىنە, ءداستۇرى مەن مادەنيەتىنە شاڭ جۋىتپاي, بەرىك ۇستانىپ وتىر. بۇل قۇندىلىقتار ۇلتتى ۇيىستىراتىن كۇش بولعاندىقتان, وعان قۇرمەتپەن قارايتىن ەلدە بەيبىتشىلىك پەن ىنتىماق سالتانات قۇرارى ءسوزسىز.
ال ءبىزدىڭ جاعدايىمىز قانداي؟ اڭگىمەنىڭ باسىندا تىلگە تيەك ەتكەنىمىزدەي, بۇگىندە قازاقتىڭ ىشىنەن ءوز قاعىنان جەرىگەندەردىڭ پايدا بولعانى اششى دا بولسا شىندىق. سونىڭ قاتارىندا ۇلتىمىزدىڭ رۋحاني قۇندىلىقتارىنا قارسى شىعىپ جۇرگەن ءۇش توپ جايىندا ايتا كەتۋدى ءجون كوردىك. ءبىرىنشىسى – انا تىلىنەن سانالى تۇردە باس تارتىپ, ونى ۇيرەنۋگە ىقىلاس تانىتپايتىندار. ەگەر ولار ۇرپاعىن وسى باعىتتا تاربيەلەسە, مەملەكەتتىك بەرەكە-بىرلىككە, ءتىپتى ادامزاتتىق ۇيلەسىمگە قايشى.
ەكىنشى توپ – داستۇرىمىزگە قارسى شىققان تەرىس اعىم وكىلدەرى. جاس بالانىڭ ۇلتتىق دۇنيەتانىمى قالىپتاسپاي تۇرىپ شەتەلگە ءدىن وقۋىنا كەتۋى – قاۋىپتى قۇبىلىس. وسىنداي جاعداي 90-جىلدارى كوپ بولدى. وزىندىك ءداستۇرىن, ۇلتتىق, ءدىني ەرەكشەلىكتەرىن بويىنا سىڭىرمەگەن جاسوسپىرىمدەر شەتەلدىڭ كۇماندى ءدىني وقۋ ورىندارىنا ءتۇسىپ, كەيبىرى بۇلدىرگى اعىمداردىڭ تۇزاعىنا ىلىگىپ كەتتى. سولار ەلگە كەلگەن سوڭ, قازاقتىڭ سالت-ءداستۇرىن «شيرككە», «اداسۋشىلىققا», «حارامعا» شىعارعانى بەلگىلى. وكىنىشكە قاراي, مۇنداي اداسقان توپتىڭ وكىلدەرى ارامىزدا ءالى دە بارشىلىق.
ءۇشىنشى توپ – ءداستۇرلى دىنىمىزگە قارسى شىققان جالعان ۇلتشىلدار. ولاردىڭ كەيبىرى «تاڭىرشىلدىك» دەگەن جاساندى يدەولوگيانى بەتپەردە قىلىپ ءجۇر. بۇلار يسلامعا قاتىستى دۇنيەنىڭ ءبارىن «ارابقۇلدىق», ءدىن تۋرالى سويلەگەننىڭ ءبارىن «ارابقۇل» دەپ اتايتىن ايىقپاس اۋرۋعا شالدىققان. مۇنداي ءۇردىستىڭ قالىپتاسۋى تەگىن ەمەس ەكەنىن دە ءىشىمىز سەزەدى. شەتكەرى تۇرىپ الىپ شەكىسكەن تاراپتاردىڭ ورتاسىنداعى وتتى ۇرلەپ, شوعىن كوسەپ قويىپ وتىرعان ارانداتۋشىلاردىڭ بارى اقيقات. ال ءوز ىشىمىزدەن شىققان ازاماتتار سولاردىڭ قولشوقپارىنا اينالىپ كەتكەنىن وزدەرى دە بىلمەي قالعان سەكىلدى.
مىنە, وكىنىشكە قاراي, ءبىزدىڭ قوعامدا, قازاقتىڭ ءوز ىشىنەن شىعىپ, ءوزىنىڭ ۇلتتىق-رۋحاني قۇندىلىقتارىنا تاس اتىپ جۇرگەن وسىنداي ءۇش توپ پايدا بولدى. ءبىز بۇل مىسال ارقىلى «ارتتا قالعان» مۇسىلمان قازاق پەن دامىپ كەتكەن «مۇسىلمان ەمەستەردىڭ» ايىرماشىلىعىن كورسەتكىمىز كەلدى. «نەگە جاپونيا سياقتى دامىمايمىز؟» دەيمىز دە, ءبىرىمىز تىلگە, ءبىرىمىز دىنگە, ەندى ءبىرىمىز داستۇرگە قارسى شىعىپ, ەل ءىشىن الا تايداي ءبۇلدىرىپ الەكپىز. كرىلوۆتىڭ مىسالىنداعى اققۋ, شورتان ءھام شاياننىڭ ناعىز ءوزى. ءدال قازىر بىزگە تۇسىنىستىك پەن تاتۋلىق ماڭىزدى.
