شەرتپە كۇي ونەرىنىڭ اتاسى

قۇرىلتايدا تالقىلانعان وزەكتى ماسەلەلەر اراعا كوپ ۋاقىت سال­ماي, پارلامەنتتىڭ كۇن تارتى­بىن­دە قارالىپ جاتقانىنا كوزىقاراقتى كوپشىلىك كۋا. سوندىقتان جاڭا قازاقستان جاريالانعالى ءوتىپ جاتقان قۇرىلتايلاردى وتكەن زاماندارداعى مارتەبەلى باسقوسۋ­لار­دىڭ ترانسفورماتسيالانعان تۇرىندەگى زاڭدى جالعاسى نەمەسە ادىلەتتى قازاق­ستان­نىڭ مادەني-رۋحاني, ساياسي قايتا جاڭ­عىرۋى دەپ باعالاۋعا بولادى. سوعان سايكەس قۇرىلتايلاردا حالقىمىز قوعام­دى تولعاندىرىپ كەلگەن ۇلتتىق قۇندى­لىق­تاردىڭ باستى ۇستىندارى سانالاتىن: وتانشىلدىق قاسيەتتى نىعايتۋ, ءتىل, جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىن قۇرۋ, رۋحانيات, مادەنيەت, باسقا دا سالالارعا قاتىستى تولعاقتى ماسەلەلەردىڭ وڭ شەشىلگەنىن قالايدى, تالاپ ەتەدى.

وسى ورايدا مادەنيەتىمىز بەن رۋحا­نياتىمىزدىڭ التىن دىڭگەگى بولىپ سانالاتىن قازاقتىڭ كۇي ونەرى جونىندەگى وي-تولعامىمدى وقىرمان نازارىنا ۇسىنعىم كەلىپ وتىر. ءداستۇرلى اسپاپتىق مۋزىكانىڭ اسقار شىڭى – قاسيەتتى ونەرىمىزدىڭ باسىندا تۇرعان توكپە كۇي مەكتەبىنىڭ اتاسى قۇرمانعازى مەن شەرتپە كۇي ونەرىنىڭ نەگىزدەۋشىسى تاتتىمبەت – ەلىمىزدىڭ الەم­دىك وركەنيەتكە قوسقان ەسىمدەرى, ۇلت ماقتانىشتارى.

ءاربىر ۇلت الەمدىك وركەنيەتكە ءوزىنىڭ ۇلەسىن قوسۋعا ءتيىس. قازاقتىڭ شەرت­پە كۇي مەكتەبىنىڭ نەگىزىن سالۋشى تات­تىم­بەت قازانعاپ ۇلى (1815-1860) – قازاق ور­كە­نيەتىندە ايرىقشا ءىز قالدىرعان ۇلى كۇيشى-كومپوزيتور, الەمدىك دەڭگەيدە ۇلىقتاۋعا ابدەن لايىق كەمەڭگەر. قازاق مۋزىكا ونەرىنىڭ عىلىمي نەگىزىن قالاعان اكادەميك احمەت جۇبانوۆ: «تاتتىمبەت تۆورچەستۆوسى قازاق تاريحىندا ەرەكشە ورىن الادى. قانشا ۋاقىت وتسە دە, قانشا عاسىرلار ارتتا قالسا دا ونىڭ اسەم كۇيلەرى تالاي بۋىننىڭ رۋحاني ازىعى بولادى», دەپ تۇجىرىم جاساعان.

1815 جىلى قاراعاندى وبلىسى, قار­قارالى اۋدانىنداعى مىرجىق تاۋىنىڭ ىشىندەگى مالىباي بۇلاعى دەگەن جەردە دۇنيەگە كەلگەن تاتتىمبەت قازانعاپ ۇلىنا كۇيشىلىك اتا-باباسىنان دارىعان. باباسى شانشاردىڭ ۇلى بەرتىس, ونىڭ ۇرپاعى بەكتەمىر, ونىڭ ۇلى موشەكە, ونىڭ ۇلدارى قازانعاپ پەن ءالى ايگىلى دومبىراشىلار ەكەن. ۇرپاقتارى جەتكىزگەن اڭگىمە جەلىسى بويىنشا, تاتتىمبەتتىڭ العاشقى ۇستازى – اكەسىنىڭ ءىنىسى ءالى كۇيشى. مىرجىق تاۋىنىڭ ىشىندە ء«الى تارتقان» دەگەن جەر اتاۋى بار. تاتتىمبەتتىڭ اناسى اقبوپە دە اسا ونەرلى ادام بولىپتى. ءوز بالالارى مەن ۇرپاقتارى كۇي شىعارماسا دا شەبەر دومبىراشى, ەل بيلىگىنە ارالاسقان, ورتاسىنا سىيلى, پاراساتتى جاندار قاتارىنان.

تاتتىمبەتتىڭ اكەسى قازانعاپ موشەكە­ ۇلى (1774-1845) «جەتى جار­عىنىڭ», دالا زاڭ­دارىنىڭ جيىنتىعىن ادات پەن شاريعاتتى جەتىك مەڭگەرگەن دانا, كورەگەن, بي, شەشەن. سون­دىقتان كۇيشى تەك ونەر يەسى عانا ەمەس, ەلگە ەلەۋلى ساياسي قايراتكەر رەتىندە دە بوي تۇزەدى.

كۇيشىنىڭ بايبىشەسى اقبوپەدەن مۇسا­تاي, قيساتاي, يساتاي دەگەن ءۇش ۇل دۇنيەگە كەلەدى. سوڭعىسى جيىرما بەس جاسىندا ناي­زاعايدان قازا تاپتى. اقبوپە دە ەرتە دۇنيە سالىپ, تاتەكەڭ ءبىر جىلدان كەيىن باۋىر-بوشان رۋىنىڭ ەسىم اتتى ون جەتى جاسار قىزىنا ۇيلەنەدى. ەسىم انالىق نازىك سەزىمگە يە بولدى. تاتتىمبەتتىڭ ءوزى ونى بايبىشە دەپ اتاعان. ول ساۋلە ەسىمدى قىز­دى دۇنيەگە اكەلدى, بىراق وعان ۇزاق ءومىر ءسۇرۋ جازىلماعان ەدى, ون ەكى جاسىندا قاي­تىس بولدى. قازىر ەگىندىبۇلاق وڭىرىندە, دوس­تار تاۋىنىڭ ەتەگىندە, قاراسور كولىنىڭ جاعا­سىندا ەسىمنىڭ قۇرمەتىنە «مازار-بايبىشە» دەپ اتالعان جەر بار. مۇندا كوم­پوزيتوردىڭ ءۇش ۇلى مەن قىزى ساۋلە جەرلەنگەن.

وتىز ءبىر جاسىندا تاتتىمبەت نۇربيكە-شانشار رۋى بولىسىنىڭ تورە بيلەۋشىسى بولىپ, ەل ءىشىنىڭ كۇردەلى ماسەلەلەرىن شە­شىپ جاتتى. بۇل كەزەڭدە پاتشالىق رەسەي­دىڭ وتارشىلدىعىنا تويتارىس بەرگەن حال­قىمىزدىڭ باتىرلارى: كەنەسارى, ناۋرىزباي, ەسەنگەلدى, سارجان, بوپايدىڭ باسشىلىعىمەن قازاق حالقىنىڭ ۇلت-ازاتتىق سەرپىنىنىڭ ەكپىنى بولدى. ولار ەرلىكپەن شايقاستى, بىراق وتارشىل اسكەردىڭ تەحنيكالىق كۇشى باسىم ەدى. وسى تۇستا تاتتىمبەتتىڭ تاعى ءبىر تاريحي ميسسياسى – كەنەسارى حانعا ساپارى. پاتشا وتارشىلدىق اكىمشىلىگى قازاقتىڭ سوڭعى حانى قارسىلىق كورسەتۋدى توقتاتىپ, باعىنۋدى ۇسىنسا, تاتتىمبەت قۇپيا تۇردە كەنەسارىعا قىرعىزستان ارقىلى قىتايعا كەتۋدى ۇسىنادى. الايدا كەنەسارى قىرعىز ماناپتارى سالعان تۇزاققا ءتۇستى.

باتىس-ءسىبىر (ومبى) گەنەرال-گۋبەرناتورى گەنەرال-مايور فون فريدريحس كۇيشى-كومپوزيتور تۋرالى ارنايى جيناعان مالىمەتىندە مىناداي دەرەك كەلتىرەدى: «تاتتىمبەت اقسۇيەكتەر اۋلەتىنەن, بىراق كوپەستەر گيلدياسىنا تىركەلمەگەن. قارقارالى وكرۋگىندەگى نۇربيكە-شانشار بولىسىندا 1842 جىلدىڭ 20 قاڭتارىنان 1854 جىلدىڭ 25 قاڭتارىنا دەيىن بولىس بولعان. بۇل جۇمىستان ءوز ارىزى بويىنشا 1854 جىلدىڭ 29 شىلدەسىندەگى بۇيرىقتىڭ نەگىزىندە بوساتىلادى, قىلمىس جاساماعان, تەرگەۋدە, سوتتا بولماعان».

كۇيشى رەسەي پاتشاسى ءىى الەكساندردىڭ 1856 جىلى 7 قىركۇيەكتە وتكەن تاققا وتىرۋ سالتاناتىنا قاتىسقان. وسى سانكت-پەتەربۋرگ ساپارىندا تامىلجىتا تارتقان كۇيلەرىمەن يمپەريا استاناسىنداعى ونەر سۇيەر قاۋىمنىڭ نازارىن اۋدارىپ, كۇمىس مەدالعا يە بولادى.

تاتتىمبەتتىڭ كەيىنگى جىلدارى انىقتال­عان تاعى ءبىر قىرى – ءوز ورتاسىنا ءبىلىم تاراتۋى, تالاپتى بالالاردى وقىتۋ ءۇشىن مەكتەپ اشۋى. ونىڭ مىرجىق تاۋلارىنىڭ باۋىرىنداعى مايلىقارا قونىسىندا سالدىرعان مەكتەپ ءۇيىنىڭ قابىرعالارى ءالى قۇلاماي تۇر. بۇل قونىس ءوز زامانىندا قارقارالى مەن سەمەي قالالارىنىڭ اراسىندا بەكەت قىزمەتىن اتقارعان. مايلىقارا قىستاعىنداعى مەكتەپ 1850 جىلى بوي كوتەرىپ, سودان قوعامدىق فورماتسيالار وزگەرگەنىنە قاراماستان, وسى توپىراقتا تۋىپ-وسكەن جاس ۇرپاققا كوزايىم بوپ, 1953 جىلعا دەيىن تۇرعان.

تاتتىمبەت مال وسىرۋمەن عانا شۇعىل­دانباي, كەن ءوندىرۋ ىسىمەن دە اينالىسقان. توم گۋبەرنياسىنان شىققان كاسىپكەر-ساۋ­داگەر س.ي.پوپوۆ 1844 جىلى تۇندىك وزەنى­نىڭ وڭ جاعالاۋىنان, ەگىندىبۇلاق اۋلىنان 24 شاقىرىم جەردە قۋ قورعاسىن-كۇمىس-مىس ءوندىرۋ كومبيناتىن سالعان.

تاتتىمبەتتىڭ ءوندىرىس سالاسىنداعى ەڭبەگى جايلى ماعلۇماتتار بۇگىنگى كۇنگە دەيىن ءارتۇرلى ورىنداردا ساقتالعان. ومبى وبلىستىق مۇراعاتىندا «قارقارالى وكرۋگى, نۇربيكە-شانشار بولىسىنىڭ ءبيى, ءجۇزباسى تاتتىمبەت قازانعاپوۆتىڭ ءسىبىر قىرعىزدارى جەرىندە التىن كەندەرىن بارلاۋ جانە وندىرۋگە ءوتىنىشى» كەزدەسەدى. جۇقا قاعاز بۋماسىندا ءارتۇرلى توعىز قۇجاتقا بايلا­نىستى 11 پاراق بار. كوپتەگەن زەرتتەۋشىلەر­گە بەلگىسىز بۇل بەتتەر سازگەردىڭ تاۋ-كەن ىسىنە قىزىعۋشىلىعىن راستايدى.

1857 جىلدىڭ 28 اقپانىندا التاي تاۋ-كەن زاۋىتتارىنىڭ باسشىسى تاتتىم­بەت قازانعاپوۆقا التىن وندىرۋگە رۇقسات بەرە­تىن 89-ءنومىرلى كۋالىك بەرۋگە شەشىم قابىلدايدى. وسى جىلدىڭ 11 ناۋرىزىندا ت.قازانعاپوۆقا قاتىستى قوزعالعان ءىس جابىلادى جانە 1860 جىلدىڭ 25 قازانىندا مۇراعاتقا تاپسىرىلادى. شاماسى, تاتتىم­بەتتىڭ تاۋ-كەن ىسىنە قىزىعۋشىلىعى توم گۋبەرنياسىنان كەلگەن كوپەس-كاسىپكەر ستەپان يۆانوۆيچ پوپوۆپەن تانىسۋ بارىسىندا پايدا بولعان. ءتۇرلى ۋاقىتتا پو­پوۆتارعا 6 زاۋىت, 42 مىس كەنىشى, 27 كو­مىر كەن ورنى, پوليمەتاللداردىڭ 121 مالىم­دەلگەن كەنىشتەرى تيەسىلى بولدى. جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ جول سىلتەۋىمەن ەجەلگى كەنىش­تەردى زەرتتەگەن پوپوۆتار دالانىڭ باي ەكەن­دىگىنە كوز جەتكىزدى.

ت.قازانعاپ ۇلىنىڭ باسقارۋشىلىق قولتاڭباسى قالعان بلاگودات-ستەپانوۆ زاۋىتى اتانعان كەن ورنى جۇمىس ىستەگەن 17 جىلدىڭ ىشىندە 1294,8 توننا قورعاسىن, 45 توننا قارا مىس, 23,2 توننا شاقپاق مىس, 575 كيلو التىن ارالاسقان كۇمىس بالقىتىپتى. تاتتىمبەت اۋىر ناۋقاسقا شالدىققاننان كەيىن زاۋىت جۇمىسىن جۇرگىزە المايدى. كاسىپورىن 1861 جىلى جابىلىپ, 1865 جىلى ورتەنىپ كەتىپتى.

ت.قازانعاپ ۇلى ولكەنىڭ الەۋمەتتىك-ەكو­نو­ميكالىق دامۋىنا دا ەرەكشە ۇلەس قوس­قان. قارقارالىدان وڭتۇستىككە قاراي قارا­سور كولى مەن تۇندىق وزەنىنىڭ ارالىعىندا 1848 جىلى تاتتىمبەت پەن ءسىبىر كوپەسى ۆارناۆا بو­توۆ قوياندى جارمەڭكەسىنىڭ نەگىزىن قالادى.

ءوز زامانىنىڭ وزىق ويلى وكىلى تاتتىم­بەت شوقان ءۋاليحانوۆ, گريگوري پو­تا­نين, ادولف يانۋشكەۆيچ سياقتى عا­لىم­دارمەن, الشىنباي, قۇنانباي, ءۋالي­حان­نىڭ شىڭعىسى, بوكەي ۇرپاقتارى قۇس­بەك پەن تۇرسىن, شورماننىڭ مۇساسى, جا­يىقبايدىڭ ىبىرايى, كىشكەنتايدىڭ اق­قوشقارى, ساندىبايدىڭ ەردەنى سياق­تى دالا شونجارلارىمەن, جاناق, قال­دىباي, شوجە, كەمپىرباي, ءبىرجان سال, جاياۋ مۇسا, ورىنباي سياقتى ءانشى-اقىن­دار­مەن, ىقىلاس, يتاياق, شاشاق سياقتى كۇي­شىلەرمەن قادىرلەس-سىيلاس جۇرگەن. بۇلار تاتتىمبەتتىڭ كوكىرەگىنەن كۇمبىرلەپ توگىلگەن اسەم كۇيلەردىڭ تۇساۋىن كەسكەن العاشقى تىڭدارماندارى, تالعامپاز ساراپشىلارى ەدى. ءبىرجان سال جەتىسۋدىڭ بۇلب ۇلى, اقىن سارامەن ايتىسقاندا:

«تاتتىمبەت – ارداگەرىم ارعىن اسقان,

قىرىق ءتۇرلى كۇي اينالعان بارماعىنا», – دەپ سۇيسىنەدى, ماقتان ەتەدى.

تاتتىمبەت تالاي-تالاي دودالى كۇي ايتىستارىنا ءتۇسىپ, قارسىلاسىن قاپى قالدىرۋ ءۇشىن دومبىرادا قالىس, شالىس, تەرىس, قوساق بۇراۋلارىن كوپ قولدانعان. «تاتتىمبەت دومبىرادا وڭ بۇراۋ, تەرىس بۇراۋ, شالىس بۇراۋ, قالىس بۇراۋ, قوساق بۇراۋ, (بۇل بۇراۋدى ەل ىشىندە «تەل بۇراۋ» دەپ تە اتايدى) كۇيلەرىن شىعارعان. قازاق اراسىندا دومبىرا تارتۋدىڭ قاعىپ تارتۋ, شەرتىپ تارتۋ جانە ءىلىپ تارتۋ دەگەن ءۇش ءتۇرى بولسا, تاتتىمبەت ءوزىنىڭ كۇيلەرىندە وسى ۇشەۋىنىڭ دە مۇمكىندىگىن جەرىنە جەتكىزىپ پايدالانا بىلگەن. ونىڭ «سارىجايلاۋ», «بىلقىلداق», «سىلقىلداق» سياقتى كۇيلەرىندە قاعىپ تارتۋدىڭ كەزەك قاعۋ, قوساق سەرپۋ, سىڭار قوساق, سۇيرەتە قاعۋ سياقتى تاسىلدەرى, سونداي-اق شەرتىپ تارتۋدىڭ دارا شەرتىس, قىمتاپ شەرتىس سياقتى تاسىلدەرى ءجيى قولدانىلادى. ال «كوكەيكەستى» سياقتى كۇيلەرىندە ءىلىپ تارتۋ ءتۇرىنىڭ ىشىندەگى ىلمە, ساناما ىلمە, تابانداتۋ سياقتى تاسىلدەرى تىڭداۋشىسىن ايرىقشا اسەرگە بولەيدى» دەپ جازادى بەلگىلى ونەر زەرتتەۋشىسى, جازۋشى, عالىم اقسەلەۋ سەيدىمبەك ءوزىنىڭ «قازاقتىڭ كۇي ونەرى» اتتى ەڭبەگىندە.

تاتتىمبەت – ليريكالىق كومپوزيتور. كۇيلەرى فيلوسوفيالىق تۇيىندەرمەن استاسىپ جاتادى, مۋزىكاسىنىڭ ءتىلى كوڭىلگە قونىمدى, تەز جاتتالعانىمەن, ورىندالۋى وتە كۇردەلى. ليريكالىق سارىندار, اۋەن تولقىندارى قازاقتىڭ كەڭ دالاسى مەن ونىڭ سۇلۋ تابيعاتىن سۋرەتتەيدى. كۇيلەرىنىڭ ارقاۋى ءوزى ءومىر سۇرگەن زامان, عۇمىر كەشكەن ورتاسى, اتا-باباسىنىڭ تاريحىنا قۇرىلعان. ءحىح عاسىرداعى ۇلت مادەنيەتىنىڭ قايتا ورلەۋ كەزەڭىندە تاتتىمبەتتى ەڭ جارىق جۇلدىزدارىمىزدىڭ ءبىرى ەتىپ كورسەتەتىن قاسيەتى وسىندا.

كۇيشى شىعارماشىلىعىنىڭ ەڭ بيىك شىڭى – «كوكەيكەستى» كۇيى. كۇيدى ول ءومىرىنىڭ سوڭعى كەزەڭىندە شىعارعان ءتارىزدى. اقسەلەۋ اعا جوعارىداعى مونوگرافياسىندا بۇل شىعارمانى يتجەككەندەگى ايداۋدان ەلگە قاشىپ كەلە جاتقان قۇرمانعازى جول ۇستىندە تاتتىمبەتكە سوعىپ, تىنىس الىپ, مۇنداعى ىقىلاسقا ريزاشىلىق رەتىندە «سارىارقا» كۇيىن تارتقان ەكەن, وسى اق پەيىلدىڭ قايتارىمى دەپ تاتتىمبەت «كوكەيكەستىنى» شەرتىپتى. ەكى الىپتىڭ كەزدەسۋىنەن دۇنيەگە وسىنداي عاجاپ شىعار­مالار كەلدى دەپ تولعايدى.

تاتتىمبەتتىڭ بۇگىنگى كۇنگە جەتكەن ەلۋدەن استام كۇيى بار: «ازاماتقوجا», «ازىنا», «الشاعىر», «بالبىراۋىن», «بەستورە», «بوزايعىر», «بوزتورعاي», «بىلقىلداق», «بالقانتاۋ», «ەركە اتان», «ەركە بۇلان», «جەلقارا», «جەتىم قىز», «كەركيىك», «كوكەيكەستى», «كوش جاناعان», «قارا جورعا», «قاشقان قالماق», «قورامجان», «قوسباسار» (بىرنەشە ءتۇرى), «قوياندى», «نارشوككەن», «نوعاي-قازاق», «سالقوڭىر», «سارىجايلاۋ», «سارىقامىس», «سارىوزەن», «سۇلۋ اعاش», «سۇلاما», «سىلقىلداق», «تاس بۇلاق», «تەپەڭكوك», «تەرىسقاقپاي», «شايىرقالدى», ت.ب.

تاتتىمبەت كۇيلەرىن ناسيحاتتاعان ءىنىسى جاقسىمبەت, بالالارى مۇساتاي, قىساتاي (ەرتە قايتىس بولىپتى), يساتاي جانە ونىڭ كۇيشىلىك مەكتەبىنەن ءنار العان ارقا كۇيشىلەرى سايماق, توقا, ىقىلاس, داي­راباي, قىزداربەك, باۋبەك, ءابدى, سەمبەك, يتاياق, اقمولدا, بەگىمسال, ماقاش, اققىز, ماناربەك, اپيكە, تاعى باسقا دومبىراشىلار كۇيشىنىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتەرىن ساقتاپ, كۇي مەكتەبىن بايىتا ءتۇستى. كەڭەس داۋىرىندە تاتتىمبەت كۇيلەرىن ابىكەن حاسەنوۆ, ماعاۋيا حامزين, ءۋالي بەكەنوۆ, سونداي-اق مۇحامەدجان تىلەۋحانوۆ, احات بايبوسىنوۆ, جەكسەنبەك نۇرجاۋوۆ, ءبىلال ىسقاقوۆ, كومپوزيتوردىڭ كىندىك قانى تامعان قۋ وڭىرىندە نۇركە شىنتەمىروۆ, عابباس ايتباەۆ, ساقيا قوراباەۆا, عابدىلقۇمار (قۇنان) كارىپبەكوۆ, تۇرىسبەك تۇسىپبەكوۆ, باسقا دا دومبىراشىلار ورىنداپ, ناسيحاتتادى. تاتتىمبەتتىڭ كۇيلەرى قۇرمانعازى اتىنداعى (الماتى), ونىڭ ءوز اتىنداعى (قاراعاندى) اكادەميالىق, باسقا وبلىس ورتا­لىقتارىنداعى حالىق اسپاپتارى ور­كەسترلەرى مەن سيمفونيالىق وركەسترلەردىڭ رەپەرتۋارلارىنا مولىنان ەنگەن.

بيىل – ۇلى كومپوزيتور تاتتىمبەت قازان­عاپ ۇلىنىڭ 210 جىلدىعى. وسى ورايدا ونىڭ ۇلى ەسىمىن تاعى ءبىر جاڭعىرتساق, ۇلتتىق رۋحا­نياتىمىز بەن قۇندىلىقتارىمىزدى ساق­تاۋعا, زەردەلەۋگە جول اشادى. مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆ ۇلتتىق دومبىرا كۇنىنە ارنالعان سالتاناتتا: «قازاق پەن دومبىرا – ەگىز ۇعىم. كۇمبىرلەگەن دومبىرا­نىڭ ءۇنى باتىرلارىمىزعا رۋح, اقىندارىمىز­­عا شابىت بەرگەن. دومبىرا ءاربىر قازاق­تىڭ رۋحىن كوككە كوتەرەتىن قۇندى قازىنامىز بولۋعا ءتيىس», دەپ اتاپ كورسەتتى. ءسوز جوق, دومبىرا, كۇي ونەرى – قايتالانباس اسىل مۇرامىز. وسى تۇرعىدا, بيىل ايتۋلى ونەر ورداسى­نىڭ بىرىنە نەمەسە مۋزىكالىق جوعارى وقۋ ­ورنىنا حالقىمىزدىڭ ءبىر­تۋار تۇلعاسى, كومپوزيتور تاتتىمبەت قازان­عاپ ۇلىنىڭ ەسىمىن بەرسە, قۇبا-قۇپ. بۇل ۇلتىمىزدىڭ بىرەگەي بولمىسىن مار­قايتقان ماقتانىشتى, تاعىلىمدى قۇبى­لىس بولىپ تاڭبالانار ەدى.

نۇرلان دۋلاتبەكوۆ,

ۇعا اكادەميگى,

ۇلتتىق قۇرىلتاي مۇشەسى