– سەرىكزات اعا, ەردىڭ جاسىنا كەلىپسىز. وتكەندى پارىقتايتىن, بولاشاقتى باعامدايتىن بايىپتى جاس. قانداي سەزىمدەسىز؟
– مۇزبالاق مۇقاعالي جىرلاعان «باياعىداي, ءبارى دە باياعىداي, باياعىداي قۇشاعىن جايادى ماي» دەگەن سەزىم ەكەن. قۇدايعا شۇكىر, ءالى دە شاپقىلاپ ءجۇرمىز. سامايدىڭ ەپتەپ اعارعانى بولماسا, كوڭىل سول قالپىندا. بىراق بۇرىنعىعا قاراعاندا كوبىرەك ءارى تەرەڭىرەك ويلاناتىنىڭ اقيقات. ءجۇرىپ وتكەن جولىڭا كوز تاستايسىڭ. مەنى مازالايتىن ء«ومىر جولىمدا ەلۋ جاسقا دەيىن ەلەۋلى ءىز قالدىردىم با؟» دەگەن سۇراق. جيىرما مەن وتىز جاسىمدا جاساعان دۇنيەلەرگە مالدانىپ قالماسام ەكەن دەيمىن. كەيىنگى ەكى جىلدىڭ بەدەرىندە وتباسىمىز وتە قيىن جاعدايدى باستان وتكەردى. ءومىر مەنى شىڭعا ەمەس, شىڭىراۋعا تارتىپ اكەتكەن كەزدەردى باستان كەشتىم. ونداي ساتتەردە قايعى-مۇڭىمدى ولەڭگە اقتاردىم. جەڭىلدەدىم. حالىق سونىڭ ءبارىنىڭ شىعارماشىلىعىمدا قالاي كورىنىس تاپقانىن كۇتەدى. ەلدىڭ بارلىعى بولماسا دا, مەنىڭ تىلەۋىمدى تىلەيتىن, جاقسى كورەتىن ادامدار بار. ونى بىلەمىن, سول سەبەپتى ءوزىمدى ولارعا ءاردايىم قارىزدار سەزىنەمىن. جالپى مەن عانا ەمەس, بۇكىل ونەر ادامىنىڭ بولمىسىندا وسى سيپات بار دەپ ويلايمىن.
جالپى, ونەردە بولسىن, ومىردە بولسىن ەتكەن ەڭبەگىمە كوڭىلىم ءالى دە تولمايدى. ەندىگى باعىندىرار بيىگىمىز ءالى دە الدا مۇنارتىپ تۇرعان سياقتى كورىنەدى. كەمەل باقىت, تولىمدى كوڭىلگە بىرنەشە عانا قادام قالعانداي بولادى دا تۇرادى. ورايلى تۇستا ەسەنقۇل جاقىپبەكتىڭ ولەڭى ويىما ورالادى:
الدىمىزدان جالت-جۇلت ەتىپ وت-شىراق,
انە-مىنە باق قونارداي بوپ تۇراد, – دەيدى ەمەس پە اعامىز. سول ايتقانداي كوك تۇمان كۇننىڭ وزىندە الىستان ارباعان ءۇمىتتى ساۋلە ەتىپ كەلەمىز. قازىرگى جاسىمدا وزىمنەن وسىنداي كوڭىل اۋانىن كورەمىن.
– ۇلىڭىز ءاليحاننىڭ قازاسىنا اۋلەتىڭىزبەن بىرگە تەگىس قازاق حالقى قايعىردى. البەتتە, تاس تۇسكەن جەرىنە اۋىر. تاعدىردىڭ ماڭدايعا جازعانىن قابىلداپ, قۇدايدىڭ سىناعىنان قالاي سىنباي ءوتتىڭىز؟ ەڭسەسىڭىزدى قالاي تىكتەدىڭىز؟
– بالاسىنان ايىرىلۋ – دۇنيەدەگى ەڭ اۋىر قايعى شىعار مەن بىلسەم. ۇلىم ومىردەن وتكەندە مەن دە ارتىنان كەتىپ قالارمىن-اۋ دەپ ويلادىم. بىراق قۇدىرەتتى قۇداي كوڭىلىمىزگە سابىر ايلاپ, امان ساقتاپ قالدى. جانعا دەمەۋ بولعان نارسە – وتكەننەن قالعان ونەگە. وتىز ۇلىنان بىردەي ايىرىلعان ءداۋىت پايعامبار دا, وعلانى وپات بولعان مۇحاممەد پايعامبار دا قايعىعا جۇتىلىپ كەتپەي, ءوزىن دە, قاۋىمىن دا العا جەتەلەگەن. مۇنداي قايعى قازاق تۇلعالارىنىڭ دا وزەگىن ورتەدى ەمەس پە؟ باسىندا تۇرعان اباي اتامىز. ماعجان, ساكەن, قاسىم, مۇقاعالي بەرىدەگى اعالارىمىز ءاسانالى ءاشىموۆ, يران-عايىپ ورازباەۆ بالاپاندارىن ءوز قولدارىمەن جەرلەگەن ازاماتتار. ارقايسىسىنىڭ تاعدىر تاۋقىمەتىن كورىپ ويلاندىم. ويلاندىم دا ءبىر توقتامعا كەلدىم.
ءبىز, ءبىز دەپ وتىرعانىم ونەر ادامدارى ماقساتىن باسقا بيىككە قوياتىن جاندارمىز عوي. بۇل قۇدايدىڭ ەرەكشە بەرگەن تارتۋى دەپ ەسەپتەيمىن. ءبىز تەك ۇرپاعىمىزبەن عانا ەمەس, ونەرىمىزبەن سوڭىمىزدا ءىز قالدىرا الاتىن قاسيەتكە يە جاندارمىز. بالامنىڭ اۋىر قازاسىنىڭ كەزىندە مەن دە قۇلاپ كەتسەم, قانداي اقىن بولعانىم دەپ ويلادىم. بورداي ەزىلىپ جوق بولىپ كەتسەم, ەلگە قانداي ۇلگى كورسەتكەنىم؟ جوعارىدا اتىن ايتقان اعالارىم قايتادان ەڭسەسىن تىكتەپ, ەل الدىنا شىقتى. مىقتىلىعىنان. مەن دە سويتەمىن دەپ بەل بايلادىم, ءوزىمدى-ءوزىم جيناپ الدىم. «قايعى كەلسە قارسى تۇر, قۇلاي بەرمە» دەيدى عوي حاكىم اباي.
بىراق ول دا وڭاي بولعان جوق. قازادان كەيىنگى ءبىر جىل ماعان وتە اۋىر ءتيدى. قۇسالىقتان قۇلا دۇزدە جالعىز قالعان جان سەكىلدى جول تاپپاي داعداردىم. ەستەلىكتەر كوز الدىما قايتا-قايتا كەلە بەردى. راسىندا, ءاليحان وتە دارىندى بالا بولدى عوي. «ولەر بالا وزگەشە بولادى» دەگەن ءسوز بار ەمەس پە قازاقتا؟ باستاۋىش سىنىپتان باستاپ عىلىمي جوبالارعا قاتىسا باستادى. بارلىق شارشى توپتان جارىپ شىعاتىن. كوزىندە وت تا, وي دا بولدى. سونىڭ ارقاسىندا كوشباسشىلىق قاسيەتى دە جاقسى دامىدى. ونى ماعان بالامنىڭ سىنىپتاستارى اقتارىلا ايتقان ەدى. ارمانى و باستان اسقاق. «مەن نيكولا تەسلا سەكىلدى جاڭالىق اشىپ, قازاق عىلىمىن ورگە سۇيرەيمىن» دەگەن كۇندەلىكتەگى جازباسى مەنى قاتتى تەبىرەنتتى. وتكەندى زەردەلەپ وتىرسام, مەن ءاليحاننىڭ جاسىندا مۇنداي ءىرى اۋقىمدا ارمانداي الدىم با, ناتيجە شىعارا الدىم با دەپ ويلانامىن. جوق, ءاليحان مەنەن وتە تۋعان بالا ەكەن. شىركىن-اي, قۇداي تاعالا جوعارى وقۋ ورنىن ءتامامداپ, شىن عىلىممەن تولىقتاي اينالىسا الاتىن عۇمىر بەرگەندە تالاي ناتيجەگە قول جەتكىزەر ەدى عوي ق ۇلىنىم دەپ ارمانداپ قويامىن. بىراق تاعدىردىڭ جازعانى سول بولعاننان كەيىن, امال نەشىك؟
سونىمەن جانىمنان ءبىر ەلى تاستامايتىن ءۇمىت كۇتكەن ۇكىلى بالامنىڭ ءدال قازىر قاسىمدا جوقتىعى جانىما قاتتى باتتى. سونداي ساتتەردىڭ بىرىندە شەشەم ءساجيدا ماعان قاتتى ۇرىستى. «بالام, جەتەر ەندى. ساعان ەل ازاماتتارىنان باستاپ مەملەكەت باسشىسىنا دەيىن تىلەۋلەستىك ءبىلدىرىپ جاتىر. ولار سەنەن قايتادان باسىڭدى كوتەرىپ, حالىقتىڭ الدىنا شىققانىڭدى قالايدى. ەندى نەگە رۋحىڭدى ءتۇسىرۋىڭ كەرەك», دەدى انام. بۇل سوزدەر ۇلكەن دەمەۋ بولدى. بىراق وسى سوزدەردى ايتقاننان كەيىن, ىلە-شالا انام دا ومىردەن ءوتىپ كەتتى.
سول ساتتە بالام كەتتى, شەشەم دە كەتتى, ەندى ماعان السىزدىك تانىتۋعا بولمايدى دەپ بەكىدىم. قايعىدان قان جۇتىپ, قامىعىپ وتىرا بەرسەم نە بولادى؟ ارتىمدا اۋلەتىم مەن حالقىم بار. ەندى مەن ولاردىڭ كوڭىلىن تۇسىرە بەرمەۋىم كەرەك دەپ شەشتىم. الەۋمەتتىك پاراقشامدا قيىن كەزدە قولداۋ بىلدىرگەن تىلەۋلەستەرىمە العىس ايتىپ, قازاقتىڭ داستۇرىمەن ءبىر جىل جوقتاعانىمدى, ەندى وسىمەن توقتايتىنىمدى جەتكىزدىم. وتباسىمدى دا سوعان باعىتتادىم, ىشتەي دايىندادىم.
ءيا, ءاليحان ەندى بىزبەن بىرگە رۋحاني ءومىرىن جالعاستىرا بەرەدى. ونىڭ قۇرمەتىنە روبوتتەحنيكادان وليمپيادا وتكىزدىك, دەرەكتى فيلم تۇسىردىك, اتىمەن اتالاتىن ارناۋلى سىنىپ اشتىق. وسىلايشا, وتباسىمىزبەن بالامىزدىڭ جارق ەتكەن ساۋلەدەي عۇمىرىن ەسكە الا وتىرىپ, قوعامعا پايدالى جۇمىستى بىرگە اتقارىپ جاتىرمىز. قايعىنىڭ قۇرساۋىنان شىعارعان ءوزىمنىڭ بارلىق كۇش-جىگەرىمدى, ەموتسيونالدىق الەۋەتىمدى جۇمساعان وسى شىعارماشىلىق ەڭبەك دەپ ەسەپتەيمىن.
– الايدا قۇداي سىزگە كۇيىنىشتەن كەيىن, جۇباتۋشى ءسۇيىنىشىن دە جىبەردى. ۇزىلگەن بەسىك جىرى قايتا جالعاندى. ءاليحانىڭىزدىڭ جالعاسى كىشكەنتاي ءالىمحان دۇنيەگە كەلدى. تاعدىردىڭ بۇل تارتۋىن قالاي قابىلدادىڭىز؟
– مەن نەگىزى اناۋ-مىناۋ نارسەگە جىلامايتىن اداممىن. اكەمىز ءبىزدى سولاي قايسارلىققا تاربيەلەدى. بىراق ءالىمحان دۇنيەگە كەلەتىنىن بىلگەن ساتتە ءوزىمدى ءوزىم ۇستاي المادىم. سول كۇنى قىزىمدى مەكتەپتەن الۋعا بارا جاتقانمىن. كولىكتىڭ ىشىندە سەمەيدەگى گۇلشات دەگەن اپكەمە حابارلاستىم. و كىسىگە تەلەفون شالعانىمدا, سوزىممەن بىرگە كوزىمنىڭ جاسى سەل بولىپ اقتى. «نەگە جىلاپ تۇرسىڭ؟», دەيدى اپكەم. «اللانىڭ قۇدىرەتىنە, مەنى ەسىركەگەنىنە جىلاپ تۇرمىن», دەيمىن مەن وعان. قىزعالداق قىزدارىم بار عوي, شۇكىر. ۇلدارىمنان ۇرپاعىم اليحانىممەن توقتاعان شىعار دەپ ويلاپ ەدىم. جوق, ءبىزدىڭ جوسپارىمىزدا بولماعانمەن, قۇدايدىڭ جوسپارىندا بار ەكەن بۇل بالا. ءالىمحان – بىزگە عايىپتان تارتۋ بولىپ كەلگەن پەرزەنت.
البەتتە, قۋانىشىمدا شەك بولمادى. كوڭىلىمە قايتادان كوكتەم ورنادى. جاناشىر قاۋىم بارلىق يگى تىلەگىن جاۋدىردى. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى جارىسا جازىپ, كۇللى قازاق ەلىنەن ءسۇيىنشى سۇرادى. حالىقتىڭ اق باتاسىنان دۇنيەگە كەلگەن بالا عوي.
قازىر ءبىر جاستان استى. قولدى-اياققا تۇرماي شاپقىلاپ ءجۇر. كىشكەنتاي بولسا دا, كوپ نارسەگە ويلى كوزبەن قارايدى. اعاسىنىڭ ءىزىن باسادى دەپ ۇمىتتەنەمىز. اناسى ەكەۋمىز ءار قىلىعىن قىزىقتاپ وتىرامىز.
– ءالىمحان كىمگە ۇقسايدى ەكەن؟
– اينىمايتىن مەن. جۇرت سولاي دەيدى. ءجۇرىسى دە, بەت بەينەسى دە ءوزىمنىڭ اۋزىمنان ءتۇسىپ قالعانداي. كوپ ادامعا كورسەتپەيمىز. ءتىل-كوزدەن قورعاعىمىز كەلەدى. ونىڭ دا تالانتى بار سەكىلدى. ۇيدەگى دومبىرا مەن گيتاراعا قۇمار. مەنىمەن بىرگە ايعايلاپ ولەڭ ايتادى.
– ەندى قوعامدىق ومىرىڭىزگە ويىسايىقشى. وتە بەلسەندى ادامسىز. وقىتۋ سالاسى, باسقارما جۇيەسى, ۇيىمداستىرۋ شارالارىنىڭ بارىنە قالاي ۇلگەرەسىز؟
– جالپى, ادامنىڭ ءومىرى ۇزاق ەمەس. بەسىك پەن كوردىڭ اراسى ەسىك پەن توردەي عانا ارالىق. سوندىقتان مىناۋ زىمىراعان ۋاقىتتا بارىنشا كوپ جۇمىستى قامتۋعا تىرىسامىن. ويتكەنى قوعامنىڭ قاجەتتىلىگىن وتەۋ كەرەك. قازىر ول رۋحاني اش جاعدايدا. سول سەبەپتى قولىمنان جاقسى كەلەتىن ىسكە بىلەك سىبانا كىرىسەمىن. ويتكەنى ونىڭ ارتىندا ۇلتتىڭ مۇددەسى تۇر. ماعان وسى نارسە شابىت بەرەدى, كۇش-قۋات سىيلايدى.
البەتتە, بارلىق سالانى تەڭدەي الىپ ءجۇرۋ مۇمكىن ەمەس. ۋاقىتتىڭ تاپشىلىعىنان ءتيىستى كوڭىل بولە الماي جاتقان سالالارىم دا جوق ەمەس. ول مەنىڭ پوەزيام دەپ ايتار ەدىم. قوعامدىق جۇمىستارعا بەلسەنە ارالاسىپ, شىعارماشىلىعىمدى كىدىرتىپ الدىم. ەڭ كەيىنگى ولەڭدەرىمنىڭ جازىلىپ قويعانىنا ەكى-ءۇش ايدىڭ بەدەرى ءوتىپ كەتكەن ەكەن. بۇيىرسا, ونىڭ دا ورنى تولادى دەپ سەنەمىن.
– بيىلعى جىلدان نە كۇتەسىز جانە قانداي جوسپارىڭىز بار؟
– ەسىگىمىزدەن ەنگەن جىلدان كۇتەر ءۇمىتىمىز كوپ. بىلتىر كوپتەگەن ويدا جۇرگەن جوبانى ىسكە اسىردىق. اتاپ ايتساق, وقۋشىلار اراسىندا وتەتىن رەسپۋبليكالىق «قولا دومبىرا» ايتىسىن جوعارى دەڭگەيدە وتكىزدىك. ءار وبلىستان كەلگەن بالا اقىندار استاناعا جيىلىپ, ونىڭ رۋحاني-مادەني تىنىس-تىرشىلىگىمەن ءجىتى تانىسىپ, ساحنادا ەلدىكتىڭ جىرىن جىرلادى. بۇل – مەكتەپ باعدارلاماسىنا ءداستۇرلى ونەردى ءپان رەتىندە ەنگىزۋ جوباسىنىڭ العاشقى ناتيجەسى. تەك قانا ايتىس ەمەس, قازاقتىڭ ءانى, كۇيى, قولدانبالى ونەرى بالدىرعاندارىمىزدىڭ ساناسىنا ءسىڭۋى قاجەت. الداعى جىلى وسى وقىتۋ ۇدەرىسى ءبىر جولعا قويىلىپ, ۇلتتىق تاربيە-ونەگەمىز ۇرپاق ساناسىندا قايتا جاڭعىرعانىن قالايمىن.
ودان كەيىن جىل سايىن ءوتىپ كەلە جاتقان ءاليحان ماقسۇت اتىنداعى روبوتتەحنيكا فەستيۆالىن بيىل حالىقارالىق دەڭگەيگە كوتەرۋدى ماقسات ەتىپ وتىرمىز. دارىندى وقۋشىلارىمىزدىڭ عىلىمي داعدىسىن الەمدىك الەۋەتتە ايگىلەيتىن الاڭعا اينالدىرعىم كەلەدى. سونداي-اق جاس اقىنداردىڭ دا شىعارماشىلىعىن قولداۋ ماقساتىندا بىرنەشە جوبانى دايىنداۋ كەرەك.
– وتكەن ۋاقىت سىزگە نە ۇيرەتتى؟
– جالعان بولسا دا ءومىردىڭ جارىق دۇنيە ەكەندىگىن قايتادان سەزدىردى. كۇش-قۋاتىڭدى دۇرىس ارناعا باعىتتاي الساڭ, جانىڭنىڭ جارىعى ەكى ەسە ۇلعاياتىنىن ۇقتىم. ادام ءومىرى ۇرپاعىمەن ماڭگى ەكەنىنە تاعى ءبىر كوز جەتكىزدىم. ءاليحانىم ومىردەن ءوتىپ قۇلازىپ جۇرگەنىمدە, دۇنيەگە ءالىمحان كەلىپ كوڭىلىمنىڭ تولماي تۇرعان بولشەگىن تولتىردى. سول ساتتە مەن كۇل-پارشا بولىپ جانىپ, قايتا تىرىلەتىن فەنيكس قۇسىنداي تۇلەدىم. ءومىردىڭ جاڭا ديدارى كورىندى مەن ءۇشىن. ەندى وسى پەرزەنتىمنىڭ جانە ونىڭ قۇرداستارىنىڭ زامانى تىنىش بولعانىن تىلەيمىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
ابزال ماقاش,
«Egemen Qazaqstan»
