مەنىڭشە, وسى ءبىر «ەگەر» ءسوزى ءبارىمىزدى ويلاندىرۋعا ءتيىس. ەگەر اداماتا حاۋانانى ماڭگى كورمەسە, نە بولار ەدى؟ ەگەر ءۇيىرجۇلدىزدىڭ ءتۇسى كوك ەمەس, باسقاشا بولعاندا, الەم قالاي وزگەرەر ەدى؟ ءتىپتى ءوزىمىز تۇرعىسىنان ويلانساق, ءاليحان, مىرجاقىپ, احمەتتەر اتىلماعاندا, ءبىزدى نە كۇتىپ تۇر ەدى؟ ەگەر, ەگەر, ەگەر...
قوش, تالاسسىز مىنا الەمدى كىتاپ پەن ونى وقىعان ادامدار وزگەرتتى. سول ءۇشىن دە بىزگە دەيىنگى وقىعاندار توبى «كىتاپ – ءبىلىمنىڭ قاينار كوزى, رۋحاني بايلىقتىڭ نەگىزى» دەگەن پاتۋاعا كەلدى. مۇنداعى ماڭىزدى ماسەلە, ونى قالاي وقۋدا جانە ونى قالاي قوعامدىق قۇبىلىسقا اينالدىرۋدا بولماق. مەيلى تەحنوكراتتىق دەڭگەيگە قادام باسسا دا, قازىر كەيبىر ەلدىڭ قوعامى كىتاپ وقۋدى ءومىر سالتىنا اينالدىرا الدى. ال كەيبىر ورتانىڭ بۇل داعدىدان الشاقتاپ بارا جاتقانى دا شىندىق. بايىپتاپ قاراساق, كىتاپ ءبىزدىڭ تاعدىرىمىز ەكەن.
ويدىڭ الىپ قازانىنان قايناپ شىققان كەيبىر كىتاپتار ادام ءومىرىن تۇبەگەيلى وزگەرتىپ جىبەرسە, كەرىسىنشە ءمالىم شىعارمالار تاريحي وقيعالارعا مۇرىندىق بولعان. سەرۆانتەستىڭ «دون كيحوت» رومانىنىڭ بىردە ادام ءومىرىن اجالدان الىپ قالعانىن ەستىپ پە ەدىڭىز؟ ءبىرىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندە فرانتسۋز جاۋىنگەرى جۇرەگىنە تيگەن وقتان اجال قۇشپاي, كەرىسىنشە, امان قالعان. وق ونىڭ قالتاسىنداعى ارەدىكتە پاراقتاپ وقىپ جۇرەتىن «دون كيحوت» كىتابىنا ءتيىپ, جۇرەگىنە جەتپەگەن. قان مايدانداعى قاھارلى سوعىستاردا مۇنداي وقيعالار كوپ بولعان شىعار. ال ازىرگە بىزگە جەتكەنى وسىنداي تام-تۇم اڭگىمەلەر عانا.
كىتاپ وقيتىن جانە وقىمايتىن قوعامنىڭ ايىرماشىلىعى وتە كوپ. ەڭ الدىمەن ولاردىڭ ءبىلىم دەڭگەيى مەن ويلاۋ قابىلەتى ءارتۇرلى بولادى. كىتاپ وقيتىن قوعامدا ادامداردىڭ ءبىلىمى اقىل مەن پاراساتتان قۇرالادى جانە سونى ازىق ەتەدى.
ادەبيەت, ونەر, عىلىم تۋرالى تەرەڭ تۇسىنىگى بار ادامدار وزدەرىنىڭ ىشكى مادەنيەتى ارقىلى ويلى قوعام قۇرۋعا ۇمتىلادى. بۇعان ءاليحان بوكەيحان, ماحاتما گاندي, نەلسون ماندەللا سياقتى تۇلعالاردىڭ ءومىرىن مىسال ەتۋگە ابدەن بولادى. ولارعا وقىمايتىن قوعام قۇرۋعا قۇلشىنعان ارناۋلى جۇيە كەسىرىن تيگىزدى. ال كىتاپ وقىمايتىن قوعامدا مادەنيەت دەڭگەيى تومەندەپ, رۋحاني قۇندىلىقتار قۇردىمعا كەتۋگە بەت الادى. مۇنداي قوعامدا اگرەسسيا, مادەني ەنجارلىق جانە تۇتىنۋشىلىق سانا تورگە شىعادى. ال ونىڭ زاردابى بارىمىزگە تۇسىنىكتى.
كىتاپ بولماسا ادامزات قوعامى قالاي كورىنەر ەدى؟ وسى سۇراققا جاۋاپ ىزدەۋدىڭ ءوزى قورقىنىشتى. كىتاپسىز قوعامدا عىلىم مەن تەحنولوگيانىڭ دامۋى باسەڭدەپ, وركەنيەتتەر اراسىندا تۇسىنبەۋشىلىك تۋىندايدى. ال وسىدان كەيىن ادامزاتتىڭ ءوزىن-ءوزى تانۋ دەڭگەيىنىڭ تومەندەۋ ماسەلەسى جارىققا شىعادى. وسىعان دەيىن كوركەم ادەبيەت, فيلوسوفيا, ءدىن جونىندە كىتاپتار ادامزاتتىڭ مورالدىق دامۋىنا ۇلكەن اسەر ەتتى. كىتاپسىز قوعامنىڭ ەتيكالىق جانە رۋحاني داعدارىسقا تاپ كەلۋى دە مۇمكىن ەكەنىن ايتقان دۇرىس.
قالاي ويلاساق تا, ءبارى كىتاپپەن بايلانىستى. «شەرلوك حولمستىڭ» ومىرگە قايتا ورالۋى دا قىزىق وقيعا بولىپتى. جازۋشى ارتۋر كونان دويل شەرلوك حولمس تۋرالى اڭگىمەلەردەن شارشاپ, ونى شىعارمادا «ولتىرگەندە», وقىرماندار نارازىلىق ءبىلدىرىپ, جازۋشىعا حات جازا باستايدى. سونىڭ ارقاسىندا اۆتور ايگىلى دەتەكتيۆتى قايتا «تىرىلتۋگە» ءماجبۇر بولادى. ال دجون تولكيننىڭ «ساقينالار ءامىرشىسى» كىتابىندا سيپاتتالعان جەرورتا تەڭىزى كارتاسى وقىرماندارعا سونشالىقتى شىنايى بولىپ كورىنگەندىكتەن, كەيبىر ادامدار ونى شىندىق دەپ قابىلداعان. ءتىپتى ارحەولوگتەر ونىڭ شىنايىلىعىن دالەلدەمەكشى بولعان دەسەدى. وسىنىڭ ءبارى اينالىپ كەلگەندە, كىتاپ وقيتىن قوعامنىڭ ءار جاڭالىققا قۇشتار بولىپ, ءار كىتاپقا نازار اۋداراتىنىن دالەلدەيدى. كىتاپتار تەك وي سالۋ عانا ەمەس, سونىمەن قاتار شىنايى ومىردە كۇتپەگەن وقيعالارعا سەبەپ بولا الاتىنىن وسى مىسالداردان كورۋگە بولادى. ەگەر ءبىز وقيتىن قوعامدا ءومىر سۇرسەك.
