سۋرەت: denetim.com
مىسالى, شەكارا قىزمەتى ۆەتەرينارلىق باقىلاۋ قىزمەتىنە ازىق-ت ۇلىك تاۋارى تيەلگەن جۇكتىڭ شەكارادان وتەتىنى تۋرالى ءاردايىم حابارلاي المايتىن كورىنەدى. ناتيجەسىندە, تەكسەرىلمەگەن, باقىلاۋسىز ءونىمنىڭ ۇلكەن لەگى شەكارادان ءوتىپ, تىكەلەي بازار مەن كوتەرمە ساۋدا ورنىنا تۇسەدى. سالالىق كاسىپوداقتاردىڭ باعالاۋىنا قاراساق, ازىق-ت ۇلىك تاۋارىنىڭ ءارتۇرلى ساناتىنداعى نارىقتىڭ 40%-عا دەيىنگى بولىگىن «سۇر» سحەما جولىمەن اكەلىنەتىن يمپورتتىق ونىمدەر الىپ وتىر.
بۇل تاۋارلاردان مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە ەشكىم سالىق تولەمەيدى. تۇتىنۋشى ءۇشىن قاۋىپسىز بە, جوق پا, ول دا بەلگىسىز. وسىلايشا, جارامدىلىق مەرزىمى ءوتىپ كەتكەن, تالاپقا ساي ساقتالماعان, مەملەكەتتىك تىلدە تاڭبالانباعان, سونداي-اق باسقا دا زاڭ بۇزۋشىلىقتارمەن شەكارا اسىپ كەلگەن كوپتەگەن ءونىم اق-ادال داستارقانىمىزعا قويىلادى.
ادەتتە تومەن سۇرىپتى جانە ساپاسى كۇمان تۋدىراتىن يمپورتتالعان بۇل ونىمدەر ەڭ تومەنگى باعامەن ساتىلادى. سوندىقتان تۇتىنۋشى بەلسەندى تۇردە ساتىپ الادى. ال بارلىق ينستانتسيامەن تەكسەرىلگەن, سالىعى تۇگەل تولەنگەن وتاندىق ساپالى ونىمدەر «باسەكەگە ساي ەمەس» كۇيىندە قالىپ وتىر. وتاندىق ازىق-ت ۇلىك وندىرۋشىلەر بۇنى يمپورتتىڭ ادىلەتسىز باسەكەلەستىگىنىڭ ايقىن فاكتىسى دەپ سانايدى. ءسويتىپ, مەملەكەتتەن وسى جاعىمسىز تاجىريبەنى وزگەرتۋدى تالاپ ەتەدى.
سالالىق وداقتار اليانسى ۇسىنىستار دايىنداپتى. اتالعان تالاپتار: ساپاسىز ءارى ب ۇلىنگەن شەتەلدىك ونىمگە توسقاۋىل قويۋعا; بارلىق يمپورتتاۋشىنى ەلەكتروندى تۇردە ەسەپكە الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن بىرگە ۇسىنىستار ولاردى ەلىمىزدە سالىق تولەۋگە جانە جەرگىلىكتى زاڭداردى, سونداي-اق تاماق قاۋىپسىزدىگى تالاپتارىن ساقتاۋعا ماجبۇرلەيدى ءارى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى دايىنداپ جاتقان «ۆەتەريناريا تۋرالى» زاڭ جوباسىندا كورىنىس تاپپاق.
«مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ شەكارادان وتەتىن بارلىق تاۋار تۋرالى مالىمەتتى قامتيتىن بىرىڭعاي ەلەكتروندىق بازاسى جوق ەكەنىن كورىپ وتىرمىز. سوندىقتان ەلگە كەلەتىن ازىق-ت ۇلىك پەن اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىنىڭ ءبىر بولىگى مەملەكەت باقىلاۋىنان تىس قالىپ, تۇتىنۋشى دەنساۋلىعىنا قاۋىپ توندىرەدى. وعان قوسا, وتاندىق ادال وندىرۋشىگە ادىلەتسىز باسەكەلەس بولادى. وسىنداي تاۋارلارعا توسقاۋىل قويۋىمىز كەرەك», دەيدى ءماجىلىس دەپۋتاتى نۇرجان اشىمبەتوۆ.
«قازاقستان ءسۇت وداعى» ديرەكتورى ۆلاديمير كوجەۆنيكوۆتىڭ ايتۋىنشا, اكەلىنەتىن تاماق ءونىمىن تىركەۋ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەدى. دەنساۋلىققا زيانىن تيگىزبەيدى. ەركىن ساۋدا قاعيداسىنا دا قايشى كەلمەيدى.
«سۇر» سحەمامەن اكەلىنگەن ازىق-ت ۇلىك تاۋارىنىڭ بارلىعى رەسمي ستاتيستيكادا ەسەپكە الىنبايدى, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قانداي دا ءبىر ەسەبىنە كىرمەيدى. ءىستىڭ ناقتى جاعدايى وسىلاي بۇرمالانادى. كوبىنە مەملەكەتتىك ورگاندار نارىقتاعى يمپورت جاعدايى تۋرالى وبەكتيۆتى اقپاراتتان تىم الىس. كونتراباندالىق جانە «سۇر» سحەمامەن اكەلىنگەن تاۋاردى ەسەپكە المايتىن ءىرى ساۋدا جەلىلەرىنىڭ دەرەگىن باسشىلىققا الادى. سوندىقتان وتاندىق ءوندىرىستىڭ ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى باسىم بولىپ كورىنەدى. ەگەر جاعدايدى تۇتاس قاراساق, كوپتەگەن بازار مەن كوتەرمە ساۋدا ورنىنداعى زاڭسىز كولەمدى قوسا العاندا, ەل نارىعىندا وتاندىق ونىمدەردەن گورى يمپورتتىق ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ كوپ ەكەنى بەلگىلى بولادى. ونىڭ كوپ بولىگى «سۇر» سحەمامەن كەلەتىنىن جاقسى بىلەمىز. دەمەك ونىمەن كۇرەستى ءالى دە جانداندىرۋ كەرەك. ارينە, سالالىق وداقتار ءوز ۇسىنىسىن «ۆەتەريناريا تۋرالى» جاڭا زاڭعا ەنگىزۋ تۋرالى شەشىمدى قۇپتايدى», دەيدى مامان.
وتاندىق وندىرۋشىلەر ءوز ۇسىنىستارى «ۆەتەريناريا تۋرالى» جاڭا زاڭدا ەسكەرىلىپ, قابىلداناتىنىنا, ازىق-تۇلىكتىڭ «سۇر» يمپورتى ءتۇپ-تامىرىمەن جويىلاتىنىنا سەنىم ارتادى.
