كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسى تاريحىنىڭ پاراقتارىن اقتارعاندا ادامنىڭ جۇرەگىن قوزعاپ, رۋحىن سىلكيتىن ءدال وسىنداي تالاي وقيعالاردىڭ كۋاسى بولاسىز. ءتورت كۇن بويى جاۋمەن جالعىز جاعالاسقان الاشتىڭ ارىستان ۇلىنىڭ كىم ەكەنىن دەرەۋ ەسىڭىزگە تۇسىرە المايسىز. ويتكەنى ول تۋرالى كىتاپتاردا كوپ جازىلماعان. اقپارات قۇرالدارى دا ونىڭ كوزسىز ەرلىكتەرىن ۇزدىكسىز ناسيحاتتاماعان. ەكىنشى دۇنيەجۇزى سوعىسى دەگەندە ەل-جۇرت وننان اسا باتىردىڭ ەسىمىن ەسكە الادى. ال 18 جاسىندا «كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى» اتانعان جانىبەك اقات ۇلى ەلەۋسىزوۆ دەگەن وعلاننىڭ سار جەلىپ بۇ دۇنيەدەن وتكەنىن بۇگىنگى ۇرپاق بىلمەيدى دە...
1941 جىل. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس ءورتى كەڭەس وداعىنىڭ اۋماعىن شارپىعان كەز. رەسەيدىڭ التاي ايماعىنىڭ تۇرات اۋىلىندا 1925 جىلدىڭ 20 ماۋسىمىندا دۇنيەگە كەلگەن 16 جاستاعى قارشاداي قازاقتىڭ بوزبالاسى جانىبەك ەلەۋسىزوۆ ءوز ەركىمەن مايدانعا اتتانۋعا ءوتىنىش بەرەدى. بىراق جاس جىگىتتىڭ تىلەگى قاناعاتتاندىرىلماي, ارادا ەكى جىل وتكەن سوڭ, 1943 جىلدىڭ اقپان ايىندا اسكەر ساپىنا الىنىپ, بارناۋلداعى اسكەري ۋچيليششەگە وقۋعا جىبەرىلدى.
18 جاستاعى جانىبەك ەلەۋسىزوۆ بارناۋلداعى اسكەري ۋچيليششەنى ۇزدىك ءتامامداپ, 6-گۆارديالىق ديۆيزيانىڭ 25-گۆارديالىق اتقىشتار پولكىنە وتان الدىنداعى بورىشىن وتەۋگە اتتاندى. ول 1943 جىلدىڭ تامىز ايىندا اتالعان پولكتىڭ 2-اتقىشتار باتالونىندا زەڭبىرەكشى بولىپ, مايدان دالاسىنا كىردى. قول پۋلەمەت كوتەرگەن جاس جىگىت ۋكراينانىڭ سۋما وبلىسى اۋماعىن نەمىس باسقىنشىلارىنان بوساتۋعا قاتىسىپ, شوستكي قالاسى ماڭىنداعى سمولياج اۋىلىندا بولعان شايقاستا 8 جاۋ اسكەرىنىڭ كوزىن جويىپ, العاشقى «ەرلىگى ءۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتالدى.
وسى شايقاستان كەيىن «ەگەۋلى نايزا قولعا الىپ, ەڭكۋ-ەڭكۋ جەر شالىپ» ج.ەلەۋسىزوۆ قانشاما مايدان كورىپ, ءيىر-قيىر جولداردى باستى. سولاردىڭ بارىندە ماڭدايى جارقىراپ, ەرلىكپەن ورالىپ وتىردى.
1943 جىلدىڭ قىركۇيەك ايى. بۇل كەزدە قىزىل ارميانىڭ تىنىسى اشىلىپ, تىنىمسىز دنەپرگە قاراي جىلجي باستادى. جاۋ قولىندا قالعان ۋكراينا اۋىر كۇندەردى باسىنان كەشىپ جاتتى. دنەپر دەگەن – تابيعات تۇرعىزعان بەكىنىس. ەگەر قىزىل اسكەر سول بەكىنىستى السا, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستاعى جەڭىس كۇنى جاقىندارى انىق. ستراتەگيالىق ايماق سانالعان دنەپردى الۋدا ەرلىك كورسەتكەن ساربازدارعا «كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى» اتاعى بەرىلەتىنى تۋرالى ءستاليننىڭ بۇيرىعى دا شىققان. پولك, روتا, ۆزۆود كومانديرلەرى «التىن جۇلدىزدى» كەۋدەلەرگە قاداۋعا ۋادە ەتكەن ءستاليننىڭ سول بۇيرىعىمەن ساربازداردى رۋحتاندىرادى.
1943 جىلى قىركۇيەكتىڭ 22-ىنەن 23-ىنە قاراعان ءتۇنى 6-گۆارديالىق اتقىشتار ديۆيزياسىنىڭ 25-گۆارديالىق اتقىشتار پولكىنىڭ پۋلەمەتشىسى, قازاقتىڭ ارىستان جۇرەكتى باتىر ۇلى ج.ەلەۋسىزوۆ العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ دنەپردى كەسىپ ءوتىپ, وڭ جاق جاعالاۋداعى پلاتسدارمدى باسىپ الۋعا قاتىسادى. قول پۋلەمەتپەن جانتالاسىپ, جاۋ اسكەرىمەن قيان-كەسكى شايقاسقا كىرگەن باتىر ۇل قىزىل اسكەردىڭ وزەننەن كەدەرگىسىز وتۋىنە جول اشادى.
بەس پۋلەمەتتىڭ اراسىندا جالعىز ءوزى جۇگىرىپ, ءتورت كۇن بويى پلاتسدارمدى قورعاعان 18 جاستاعى جاۋىنگەرگە «كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى» اتاعىن بەرۋ تۋرالى «ماراپات قاعازىندا» جانىبەك ەلەۋسىزوۆ ەرلىگى جازىلعان (سۋرەتكە قاراڭىز. ارحيۆتىك قۇجات pamyat-naroda.ru پورتالىنان الىندى).
ول قۇجاتتا جانىبەك ەلەۋسىزوۆتىڭ 1943 جىلدىڭ قىركۇيەگىنىڭ 22-ىنەن 23-ىنە قاراعان ءتۇنى دنەپر وزەنىن الۋ شايقاسىندا وزەننىڭ وڭ جاعالاۋىنا ءبىرىنشى بولىپ ءوتىپ, پۋلەمەتپەن بەكىنىس جاساپ, ءوزىنىڭ بولىمشەسىنىڭ وزەننەن كەدەرگىسىز وتۋگە مۇمكىندىك جاساعانى, 25 قىركۇيەك كۇنى باتالوننىڭ پريپيات وزەنىنىڭ وڭ جاعالاۋىنا ءوتۋ ساتىندە دە ءومىرىن قاۋىپ-قاتەرگە تىگە وتىرىپ, جاۋدىڭ وق بوراعان بەكىنىسىن تالقانداپ, تاعى دا قىزىل اسكەرگە جول اشقانى, وسى ەرلىگى كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىن الۋعا لايىق ەكەنى جازىلعان. ماراپاتقا ۇسىنۋ قاعازىنا 1943 جىلدىڭ 1 قازانىندا 25-گۆارديالىق اتقىشتار پولكىنىڭ كومانديرى, پودپولكوۆنيك نيكولاي سميرنوۆ قول قويىپ, كسرو جوعارعى كەڭەسىنە جولدايدى.
1943 جىلدىڭ 16 قازانىندا كسرو جوعارعى كەڭەسى تورالقاسىنىڭ جارلىعىمەن جانىبەك اقات ۇلى ەلەۋىسوۆكە كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعى بەرىلىپ, لەنين وردەنى جانە «التىن جۇلدىز» مەدالىمەن ماراپاتتالدى.
وتان الدىندا بورىشىن وتەمەككە 16 جاسىندا ءوز ەركىمەن مايدانعا سۇرانىپ, 18 جاسىندا باتىر اتاعىن العان جانىبەك احات ۇلى دنەپر شايقاسىنان كەيىن دە تالاي ەرلىك جاساپ, مالين, جيتومير, نوۆوگراد-ۆولىنسكي, روۆنو قالالارىن ازات ەتۋ شايقاستارىنا قاتىستى. 1944 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا روۆنە اۋدانىنداعى دۋبنو قالاسىنداعى ۇرىستا اۋىر جارالانىپ, 1944 جىلدىڭ كۇزىندە قازان قالاسىنا وقۋعا جىبەرىلگەن. وقۋىن تامامداعان سوڭ, جيتومير اسكەري مەكتەبىنە قىزمەتكە ورنالاستى.
قازاقتىڭ باتىر ۇلى 1954 جىلى قازاقستانعا ءبىرجولا كوشىپ كەلىپ, باستاپقىدا شىعىس قازاقستان, كەيىننەن اتىراۋ وبلىسىندا ءارتۇرلى قىزمەتتەر اتقارىپ, 1996 جىلى تاراز قالاسىندا دۇنيەدەن ءوتتى.
