بانكتەرگە قويىلاتىن تالاپ قالاي وزگەرمەك؟

زامانا جەلى باسقالاي سوعا باستاعاندا بايىرعى زاڭنىڭ قام-ساۋ بولار ءتۇرى بايقالماسىن مەملەكەت باسشىسى دا جولداۋدا انىقتاپ ايتىپ ەدى. پرەزيدەنت سوزىنشە, جاڭا زاڭدا ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتى قولداۋ جانە فينتەح سالاسىن قارقىندى دامىتۋ سياقتى وزەكتى ماسەلەلەر قامتىلۋى كەرەك. راس, قازىر بانك پەن كليەنت قارىم-قاتىناسى مۇلدە باسقاشا ءورىلىپ جاتىر. IT تەحنولوگيالاردى پايدالانۋ ۇدەرىسى جاڭاشا ءتارتىپ پەن ەرەجەنى قاجەتسىنەدى. تاياۋدا قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى بانكتەر جانە بانك قىزمەتى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ جوباسىنا رەتتەۋشىلىك ساياساتتىڭ كونسۋلتاتيۆتىك قۇجاتىن جاريالادى. وندا بولاشاق زاڭ­دا كورىنىس تابۋى مۇمكىن باعىتتار مەن شەشىمدەر ۇسىنىلعان. سونىڭ بىرقاتارىنا توقتالىپ وتەيىك.

الداعى ۋاقىتتا بانكتەردى ليتسەنزيالاۋ ءتارتىبى وزگەرۋى ىقتيمال. اگەنت­تىك­تىڭ مالىمدەۋىنشە, وسى كۇنى بانك­تەرگە قويىلاتىن رەتتەۋشىلىك تالاپتار ولاردىڭ بيزنەس-مودەلىن, قىزمەت اۋقىمىن, وپەراتسيالاردىڭ كۇردەلىلىگىن جانە سوعان بايلانىستى تاۋەكەلدەردى ەسەپكە الماي, ءبىرىزدى نىساندا بەلگىلەنگەن. ءار بانك ءارتۇرلى – ءبىرى اۋقىمدى, ءبىرى شاعىن, سوعان سايكەس كاپيتالى دا, اكتيۆ كولەمى دە, نارىقتاعى الەۋەتى دە, اتقارار مۇمكىندىگى دە ءار الۋان. دەمەك, ولاردى ماڭىزىنا وراي ساناتتارعا بولە وتىرىپ, سارالاعان ءجون بولماق. ءسويتىپ, اگەنتتىك ليتسەنزيا ءتۇرىن امبەباپ جانە بازالىق دەپ بولگىسى كەلەتىنىن حابارلايدى.

«بانكتەر ليتسەنزياسىنىڭ تۇرلەرىن امبەباپ جانە بازالىق ليتسەنزيالارعا سارالاۋ پرۋدەنتسيالىق نورماتيۆتەر مەن ەڭ تومەنگى كاپيتالعا قويىلاتىن تالاپتاردى ايقىنداۋ كەزىندە تەپە-تەڭ رەتتەۋدى جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە, بانك سەكتورىندا باسەكەلەستىكتى ارتتىرۋعا جانە ەكونوميكا سۋبەكتىلەرىنە كرەديت بەرۋدىڭ وسۋىنە ىقپال ەتەدى», دەلىنەدى قۇجاتتا.

وسى باستامانى ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە ءتۇرلى رەتتەۋدى ەنگىزۋ ۇسىنىلادى. بىرىن­شىدەن, بازالىق ليتسەنزياسى بار بانك ءۇشىن كاپيتال مولشەرىنە قويىلاتىن تومەندەتىلگەن تالاپتار بەلگىلەنبەك. ەكىنشىدەن, بازالىق ليتسەنزياسى بار بانكتەردىڭ كەيبىر جوعارى تاۋەكەلدى بانك وپەراتسيالارىن جۇزەگە اسىرۋىنا شەكتەۋ­لەر ەنگىزۋ قاراستىرىلعان (بەيرەزيدەنتتەرمەن كەيبىر وپەراتسيالار مەن مامىلەلەر جۇرگىزۋگە تىيىم سالۋ, شەتەلدە ەنشىلەس ۇيىمدار اشۋ, قارجى قۇرالدارىمەن كۇر­دەلى مامىلەلەر جاساۋ جانە تاعى باسقا). ۇشىنشىدەن, پرۋدەنتسيالىق نورماتيۆتەردىڭ قىسقارتىلعان تىزبەسىن جانە بازالىق ليتسەنزياسى بار بانكتەر ءۇشىن قارجى ونىمدەرى بويىنشا تاۋەكەلدى باعالاۋدىڭ كۇردەلى ەمەس ءتارتىبىن قولدانۋ كوزدەلىپ وتىر. ال امبەباپ ليتسەنزياسى بار بانكتەر ءۇشىن رەتتەۋشىلىك تالاپتاردىڭ كولەمى جانە رۇقسات ەتىلگەن بانك وپەراتسيالارىنىڭ تىزبەسى وزگەرىسسىز قالدىرىلماق.

«بازالىق ليتسەنزيالار شاعىن جانە وڭىرلىك بانكتەرگە باعدارلانعان. امبەباپ ليتسەنزيالار, كەرىسىنشە, كەڭ اۋقىمدى وپەراتسيالاردى ۇسىناتىن ءىرى بانكتەرگە ارنالعان», دەپ كورسەتىلگەن قۇجاتتا.

قۇجاتتا قاراستىرىلعان تاعى ءبىر باس­تاما – امبەباپ بانكتەرگە «يسلامدىق تەرەزەلەردى» اشۋعا رۇقسات بەرۋ. سونىڭ اياسىندا بانكتەر ءوزىنىڭ قولدانىستاعى ينفراقۇرىلىمىن پايدالانا وتىرىپ, ارنايى زاڭدى تۇلعا قۇرىپ جاتپاي-اق, يسلامدىق قارجىلاندىرۋ قاعيداتتارىنا سايكەس كەلەتىن قىزمەتتەردى ۇسىنا الادى. رەتتەۋشىنىڭ مالىمدەۋىنشە, بۇل مۇمكىندىك ءداستۇرلى بانكتەگى قىزمەتتەردىڭ جاڭا باعىتىن ىسكە قوسۋعا بايلانىستى شىعىنداردى ايتارلىقتاي ازايتادى.

«بانكتەر يسلامدىق قارجى ونىمدەرىن ءوزىنىڭ ءداستۇرلى ۇسىنىستارىنا بىرىكتىرە الادى, بۇل كليەنتتەر ءۇشىن تاڭداۋدى كەڭەيتەدى. «يسلامدىق تەرەزە» قۇرۋ ليتسەنزيا مەن كەلىسىمدەردى الۋ ءۇشىن از ۋاقىت پەن رەسۋرستىق شىعىنداردى تالاپ ەتەدى, بۇل قىزمەتتەردى تەزىرەك باستاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. يسلام بانكىنە تولىعىمەن اۋىسۋعا دايىن ەمەس, بىراق يسلامدىق قارجى ونىمدەرىن پايدالانۋعا مۇددەلى كليەنتتەردى تارتۋعا جاعداي جاسايدى. بانكتىڭ قولدانىستاعى قىزمەتكەرلەرى يسلامدىق قارجىلاندىرۋ بويىنشا وقۋدان وتە الادى, بۇل قاعيداتتار مەن تاجىريبەلەردى جاقسى تۇسىنۋگە ىقپال ەتەدى», دەپ مالىمدەيدى اگەنتتىك.

رەتتەۋشى بۇل باستامانىڭ وڭ جانە تەرىس تۇستارىن دا سارالاعان. ماڭىزدى تاۋەكەلدەر قاتارىندا – بەدەلدى جوعالتۋ جانە يسلامدىق قارجى ونىمدەرىنە سۇرا­نىستىڭ بولماۋى بار. شەكتەۋلى سۇرانىس جاعدايىندا «يسلامدىق تەرەزە» ءتيىمسىز بولىپ, بانك ءۇشىن قارجىلىق شىعىندارعا اكەلۋى مۇمكىن.

جاڭا زاڭدا تولەمگە قابىلەتسىز بانك­تەردى رەتتەۋ دە ويلاستىرىلعان. ولار – پروبلەمالىق بانكتەردى انىقتاۋ بو­يىنشا قولدانىستاعى تريگگەرلەردى قايتا قاراۋ جانە ولاردى تولىقتىرۋ; تولەمگە قابىلەتسىز بانكتەردى قالپىنا كەلتىرۋ جانە رەتتەۋ جوسپارلارىنا قويىلاتىن تالاپتاردى بەلگىلەۋ; ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ بانكتىڭ ومىرشەڭدىگىن باعالاۋدى جۇرگىزۋى; ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ كرەديتتىك پورتفەلىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋعا مامان­دانعان ۇيىمنىڭ عانا پروبلەمالىق اكتيۆ­تەردى نارىقتىق قۇن بويىنشا ساتىپ الۋى; باس بانكتىڭ كۇماندى جانە ءۇمىتسىز اكتيۆتەرىن ساتىپ الاتىن بانكتەردىڭ ەنشىلەس ۇيىمدارىنا جەڭىلدىكتى شارتتار بەرۋگە قويىلاتىن تالاپتاردى الىپ تاستاۋ; «قازاقستاننىڭ دەپوزيتتەرگە كەپىلدىك بەرۋ قورىنىڭ» ءرولىن ارتتىرۋ جانە تاعى باسقا.

«Halyk Finance» ساراپشىلارىنىڭ ايتۋىنشا, قۇجاتتا ناقتىلىق از. ۇساق-تۇيەك ماسەلەلەرگە كوپ ءمان بەرىپ كەتكەن.

«بىزدىڭشە, زاڭ زاڭعا تاۋەلدى اكتىلەردى كورسەتىلۋى ءتيىس پروتسەدۋرالىق سۇراقتارعا تولى. ماسەلەن, وندا جاڭا بانكتى اشۋ ءۇشىن قانداي قۇجاتتار كەرەك, قاراۋ مەرزىمى قانشا دەگەن سياقتى ماسەلەلەر سيپاتتالادى. مۇندايدا جاڭا بانكتى اشۋعا بايلانىستى تالاپ پەن باستى ۇستانىمدار كولەڭكەدە قالىپ كەتەدى. ءبىز زاڭنىڭ ەڭ ماڭىزدى تاراۋلارىنىڭ ءبىرى – «بانكتەردىڭ قىزمەتىن رەتتەۋ» بويىنشا ارتىق جانە ەسكىرگەن نورمالار وتە كوپ دەپ سانايمىز. زاڭ بانكتەردى «رەتتەۋ» جانە «قاداعالاۋ» دەگەن ەكى ۇعىمنىڭ اراجىگىن اجىراتپايدى. «رەتتەۋ» تەرمينى ەرەجەلەردى بەكىتۋ دەگەندى بىلدىرەدى. قارجى مەكەمەلەرى سونى نەگىزگە الىپ جۇمىس ىستەيدى. «قاداعالاۋ» تەرمينى زاڭ مەن ەرەجەنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا رەتتەلەتىن قارجى مەكەمەلەرىنە مونيتورينگ پەن تەكسەرىس جۇرگىزۋدى اڭعارتادى. بانكتەر تۋرالى جاڭا زاڭدا باسى ارتىق پروتسەدۋرالىق جانە ەگجەي-تەگجەيلى كورسەتىلگەن ەرەجەلەر الىنىپ تاستالۋى ءتيىس دەپ ويلايمىز. ول جەردە تەك بانكتەردىڭ قىزمەتىن رەتتەۋ مەن قاداعالاۋدىڭ جالپى ەرەجەلەرى مەن قاعيداتتارىن, جاۋاپكەرشىلىكتى ءبولۋدى سيپاتتايتىن جوعارى دەڭگەيدەگى ەرەجەلەر عانا بولۋى كەرەك», دەپ مالىمدەيدى «Halyk Finance».

قارجىگەر راسۋل رىسمامبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, كەز كەلگەن جاڭا زاڭ 30 جىل بۇرىنعى زاڭنان مىندەتتى تۇردە جاقسى بولادى.

«جاڭا زاڭدا ليتسەنزيا بەرۋ ءتارتىبىن وزگەرتپەكشى ەكەن. بىزدە كوپتەگەن ميكرو­قارجى ۇيىمى بانككە اينالعىسى كەلەدى. ءبىر جاعىنان, ول ءۇشىن ولاردا اقشا جەتپەيدى. ەكىنشى جاعىنان, ميكروقارجى نارىعىن رەتتەۋ ءۇشىن قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى مەن مقۇ-لار اراسىندا تۇسىنىسپەۋشىلىك بار. مەنىڭشە, ليتسەنزيانىڭ بازالىق جانە امبە­باپ دەپ ءبولىنۋى سالاداعى رەتتەۋدى جاق­سارتادى. بازالىق ليتسەنزيا الاتىن ۇيىم­داردى ءۇشىنشى دەڭگەيلى بانكتەر دەپ اتاۋعا دا بولاتىن شىعار. جۇيە وسىنداي كۇردەلى ءارى ناقتى بولعان سايىن جۇمىس تا ناتيجەلى بولادى, ازاماتتاردىڭ سەنىمى دە جوعارىلايدى», دەيدى.

ەكونوميست اندرەي چەبوتارەۆتىڭ سوزىنشە, زاڭدى دايىنداۋدا اسىعىستىق بايقالادى.

«جاڭا زاڭ جوباسى وتە جىلدام دا­يىندالىپ جاتىر. كوكتەمدە اگەنتتىك ونى ماجىلىسكە ەنگىزگىسى كەلەدى. مەنىڭشە, تاعى ءبىر جىلعا سوزىپ, اسىقپاي قابىلداساق بولار ەدى. جەدەلدەتەمىز دەپ, كەي ماسەلەلەر زاڭنان تىسقارى قالىپ كەتسە, بۇل ءبىزدىڭ ۇتىلىسىمىز بولماق», دەيدى ساراپشى.

سوڭعى 10 جىلدا بانكتەر سانى 38-دەن 21 بانككە دەيىن قىسقاردى. ونىڭ 8-ءى – شەتەلدىك بانكتەردىڭ ەنشىلەس بانكى. بيزنەسكە كرەديت بەرۋدى بىرنەشە ءىرى بانك قانا جۇزەگە اسىرادى. كونسۋلتاتيۆتىك قۇجاتتى تالقىلاۋ 14 قاڭتارعا دەيىن جال­عاسادى.