كوشپەلىلەر ويىندارى - سپورت پەن سالت-ءداستۇردىڭ جارقىن ۇيلەسىمى بولدى

2010 جىلدان تۇراقتى وتكىزىلىپ كەلە جاتقان ەتنوسپورت سايىستارىن وتكىزۋ مارتەبەسىن قازاقستان ابىرويمەن اتقاردى. 

ولاي دەيتىنىمىز قازاق دالاسىن اپتا بويى الامانعا بولەگەن ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىنە بۇل جولى ەۋروپا, اقش سپورتشىلارى دا اسقان قىزىعۋشىلىق تانىتىپ, سايىس الاڭىندا باق سىنادى. جەر-جاھاننىڭ 89 مەملەكەتىنەن جالپى جيىنى 2500-گە تارتا سپورتشى ەلورداعا تابان تىرەدى. ساداق اتىپ, قۇس سالىپ, بوزكىلەمدە ايقاسىپ, توعىزقۇمالاقتا تارتىسقان, سەركە تارتىپ, كىر تاسىن كوتەرگەن الىپتار 21 سپورت تۇرىنەن 97 مەدال جيىنتىعىن ساراپقا سالدى. ەلىمىزدىڭ نامىسىن كوشپەلىلەر ويىندارىندا ابىرويمەن كوتەرگەن ۇلتتىق سپورتتىڭ ۇلاندارى كوش باستادى. ساڭلاقتار 43 التىن, 34 كۇمىس, 37 قولا مەدال ەنشىلىپ, ەلىمىزدە ۇلتتىق سپورتتىڭ تاسى ورگە دومالاپ تۇرعانىن انىق اڭعارتتى. قىرعىزستان قۇراماسى 18 التىن, 21 كۇمىس, 25 (64) قولا مەدال جەڭىپ  الىپ, ەكىنشى ورىنعا جايعاسسا, ءۇشىنشى ورىندى وزبەكستان قۇراماسى يەلەندى. ولاردىڭ ەنشىسىندە 11 التىن, 12 كۇمىس, 11 (34) قولا مەدال بار. ءتورتىنشى ورىن 11 التىن, 10 كۇمىس, 25 قولا مەدال جەڭىپ العان رەسەي قۇراماسىنا بۇيىردى. ۇزدىك بەستىكتى 2 التىن, 2 كۇمىس, 2 قولا مەدالمەن تۇركيا قۇراماسى تۇيىندەدى. 

استانادا وتكەن كوشپەلىلەر ويىنىنىڭ مەدالى الەمنىڭ 30-دان اسا مەملەكەتىنە جول تارتتى. ونىڭ ىشىندە ايتۋ­لى الامانداعى باعدارلامانىڭ نەگىزىن قۇراعان كوش­پەلىلەر وركەنيەتىنىڭ وكىلدەرىنەن بولەك, فرانتسيا, يتاليا, اۋستراليا, ماجارستان, پولشا, رۋمىنيا سەكىلدى مەملەكەتتەر دە التىن مەدال ولجالادى. جۇلدە العان مەملەكەتتەر قاتارىندا مۇحيت اسىپ كەلگەن كانادا, مەكسيكا سپورتشىلارى دا بار ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون. 

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن قازاق توپىراعىندا ۇيىمداستىرىلعان كوشپەلىلەر ويىندارىنا قازاقستاندى ەسەپكە الماعاندا قىرعىزستان قۇراماسى 172 سپورتشىسىن دۇبىرگە قوستى.  

تاعى ءبىر ەرەكشە ەسكە الاتىن جايت التى كۇنگى الامانعا قاتىسقان ەڭ جاس سپورتشى - حامزا امانگەلدى. الامان بايگەدە باق سىناعان حامزا نەبارى 10 جاستا. ال, ەڭ ەگدە سپورتشى - 80 جاستاعى ءداستۇرلى ساداق اتۋ سايىسىندا ونەر كورسەتكەن يسپانيالىق سولەداد حيمەنەس كارريون بولدى. جاس پەن جاسامىستىڭ تىلەگىن توعىستىرعان شارانىڭ جوعارى دەڭەيدە وتۋىنە 1600 ەرىكتى جۇدىرىقتاي جۇمىلدى. ونىڭ ىشىندە 20 شەتەلدىك ەرىكتى كەلۋشىلەرگە قىزمەت كورسەتتى. 

الەمنىڭ سان تاراپىنىڭ نازارى اۋعان ەتنوسپورت بايگەلەرىن كەلىپ تاماشالاۋشىلار لەگى كوپ بولدى. ال رەكوردتىق كورسەتكىش قازاقستان-قىرعىزستان قۇرامالارى اراسىندا وتكەن كوكبورى, كوكپار تارتىسىندا تىركەلدى. وسى سايىستى «قازانات» اتشابارىندا ارقايسىسى 10 مىڭنان, 20 مىڭ ادام كورىپ, شاباندوزدارعا قولداۋ كورسەتتى. 

ۇلتتىق سپورت سىندارىندا جۇلدەگەر تۇعىرىنان تابىلۋ ءۇشىن سپورتشى مەن تۇلپاردىڭ, قۇستىڭ بابى قاتار كەلىپ, باعى جانۋى كەرەك. سوندىقتان دوداعا 499 جىلقى مەن 41 قۇس قاتىستى. ۇيىمداستىرۋشى تاراپ رەتىندە قازاقستان 400 جىلقىنى باپتادى. ونىڭ 100-ءى ۇلتتىق قۇراماعا تيەسىلى بولدى, قالعان جۇيرىكتەردى ۇيىمداستىرۋ ديرەكتسياسى وزگە ەلدەردىڭ قاتىسۋشىلارى ءۇشىن باپتادى. كورشىلەس قىرعىز رەسپۋبليكاسى – 91, وزبەكستان رەسپۋبليكاسى – 8 جىلقىنى استاناعا الىپ كەلدى.

سونىمەن قاتار جارىستارعا 41 قۇس قاتىسقان. ونىڭ ىشىندە 9 - ۇلتتىق قۇراماعا, 8 - قىرعىز رەسپۋبليكاسىنا تيەسىلى. 24 قۇستى وزگە ەلدەر ءۇشىن قۇسبەگىلىك فەدەراتسياسى ۇسىنعان.

كوپتى تاڭداندىرعان - كوشپەلىلەر الەمى 

الەم نازارىن اۋدارعان ۇلى دالا ويىندارى ۇلتتىق سالت-سانانىڭ كەلبەتىن كورسەتتى. ۇلتىمىزعا ءتان تاريح قازىناسى مەن مادەنيەت مايەگى اشىلۋ سالتاناتىنان باستاپ, جابىلۋ شاراسىنا دەيىنگى اپتا ارالىعىندا سالتانات قۇردى. كوشپەلىلەر ويىندارىنىڭ تۇڭلىگىن تۇرگەن شاراعا  مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ, وزبەكستان پرەزيدەنتى شاۆكات مير­زيوەۆ, قىرعىزستان پرەزي­دەنتى سادىر جاپاروۆ, تۇرىك­مەنستان حالك ماسلا­حاتىنىڭ تور­اعاسى گۋربانگ­ۋلى بەردى­مۇحامەدوۆ, تاتارستان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ رايسى رۋستام ميننيحانوۆ, ساحا رەسپۋب­ليكاسى­نىڭ باسشىسى ايسەن نيكولاەۆ, موڭعوليانىڭ بۇ­رىنعى پرەزيدەنتى ەنحبايار نامبارىن, دۇنيەجۇزىلىك ەتنوسپورت كونفەدەراتسيا­سى­نىڭ پرەزيدەنتى ءبىلال ەر­دو­عان, سونداي-اق يۋنەسكو, اوسشك, بۇۇ دۇنيە­جۇزىلىك تۋريزم ۇيى­مى, تۇركى مەم­لەكەت­تەرى ۇيىمى, تۇركسوي, تۇركى ينۆەستي­تسيالىق قورى, تۇركى مەم­لەكەتتەرىنىڭ پار­­لامەنت­تىك اسسامبلەيا­سى, يسلام سپورت قاۋىم­داس­تى­عى, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىز­دىگى جو­نىندەگى يسلام ۇيىمى­نىڭ باسشىلارى, ەۋروپا وداعىنىڭ ورتالىق ازيا­داعى ارنايى وكىلى جانە باسقا دا رەسمي تۇلعالار قاتىستى.

قازاق ەلى ەجەل­دەن قوناقجاي حالىق ەكەنىن, جاڭا­لىققا جانى قۇمار, ءتۇرلى مادەنيەتكە اشىق جۇرت ەكەنىن وسى ءدۇبىرلى دودادا تاعى ءبىر رەت دالەلدەدى. وسى اۋقىمدى ءىس-شارا اياسىندا «قازانات» يپپودرومىنىڭ جانىندا 10 گەكتار اۋماقتا «كوشپەلىلەر الەمى» ەتنواۋىلى اشىلدى. ەتنواۋىل ورتالىق الاڭ, ۇلتتىق ويىندارعا ارنالعان بالالار ويىن الاڭى, حالىق مۋزىكاسىنا ارنالعان شاتىر, اشىق اسپان استىنداعى كوشپەلى وركەنيەتتەر مۇراجايى, سپورتتىق ءىس-شارالار, ۇلتتىق تاعامدار, باستى ساحنا, ايماقتاردىڭ ەتنو-قونىستارى, قولونەرشىلەر جانە شىعىس بازارى بار ارنايى قالا بولىپ بىرنەشە بولىككە ءبولىندى. سونداي-اق ەتنواۋىل اۋماعىندا كوپتەگەن كادەسىيلار تابۋعا بولاتىن شىعىس بازارى ۇيىمداستىرىلدى. كونەنىڭ كەلبەتىن اينىتپاي الدىمىزعا اكەلگەن اۋىلدا ەلىمىزدىڭ ءار قيىرىنان 200-دەن استام قولونەرشىلەر ءوز ونىمدەرىن ۇسىندى. الاڭعا ەلىمىزدىڭ 20 وڭىرىنەن ارنايى كيىز ءۇي دە تىگىلدى. تۇتاس تۇركى جۇرتىنا قاستەرلى تايقازان ەتنواۋىلدىڭ باستى نىشانى مەن كوركى بولدى. بەرەكە مەن بىرلىكتىڭ سيمۆولى رەتىندە تايقازانعا وڭىرلەردىڭ قاسيەتتى بۇلاعىنان جەتكەن سۋ قۇيىلدى. 

كوشپەلىلەر ەتنواۋىلىندا شەتەلدىك تۋريستەردى كوپ كەزدەستىردىك. ولارمەن ارنايى تىلدەسكەندە العاش بولىپ قازاق جۇرتىنىڭ قوناقجايلىلىعىن تامسانا ءسوز ەتتى. ەتنواۋىلداعى ەلىمىزدىڭ باي مادەني, تاريحي مۇراسىنان سىر شەرتىپ تۇرعان بۇيىمدارعا تامساناتىنىن ءارى ارۋ قالا استاناعا قايتا ورالعىسى كەلەتىنىن تىلگە تيەك ەتتى. وسىدان-اق كوشپەلىلەر ويىندارىنىڭ كوكەيدە قالقىپ تۇرعان ەلگە تۋريست تارتۋ, ءتۋريزمدى تۇلەتۋ سىندى تىلەگىنە جەتكەنىن اڭعارۋعا بولادى. 

ەتنواۋىل ءان-كۇي مەن ءبيدىڭ, توي-دۋماننىڭ ورتالىعىنا اينالدى. ۇلى ويىندار وتكەن كەزدە كۇن سايىن ءار ءوڭىر وكىلدەرى ونەرىن ورتاعا سالدى. باستى ەتنواۋىلدان بولەك ەلوردانىڭ 4 ورنىندا كوشپەلىلەر اۋماعى كەلۋشىلەردىڭ كوڭىلىن اۋلادى. 

استانا تورىندەگى ويىنداردان كەيىن الەمدە ەتنوسپورتقا دەگەن قىزىعۋشىلىق ودان ءارى ارتا ءتۇستى. دۇنيەجۇزىلىك V كوشپەلىلەر ويىندارى اياسىندا سپورتتان بولەك, مادەني جانە عىلىمي باعدارلاماعا دا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. مۇنداي الەمدىك اۋقىمداعى وقيعادان عىلىمي ءىز قالعانى ماڭىزدى باستاما بولدى. 

سپورتتىق سايىستاردا جالپى ەسەپتە توپ جارىپ, تاريحىمىزدى تۇلەتىپ, وتاندىق ءتۋريزمنىڭ تارتىمدىلىعىن ارتتىرعان شارا سوڭىندا سايىس سيمۆولى تورسىق قىرعىزستان رەسپۋبليكاسىنا تابىستالدى.