س.مالاەۆ بۇرىنعى كوكشەتاۋ وبلىسىنىڭ ەڭبەكشىلدەر اۋىلىندا دۇنيەگە كەلىپ, قازاق مەكتەبىن بىتىرگەن. ورتا مەكتەپتەن سوڭ ومبىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىنا ءتۇسىپ, ونى ينجەنەر-مەحانيك ماماندىعى بويىنشا ويداعىداي ءتامامدايدى. «قازاق مەكتەبىنەن كەيىن بىزگە ورىسشا وقۋ وڭاي بولعان جوق. بىراق «ەردى نامىس, قوياندى قامىس ولتىرەدى» دەمەكشى باسقالاردان قالماۋ كەرەك دەگەن نامىس العا سۇيرەپ, ماماندىقتى يگەرۋگە دەگەن تالپىنىس العا جەتەلەپ, ينستيتۋتتى جاقسى ءبىتىرىپ شىقتىق», دەيدى اعامىز. ەڭبەك جولىن «ايسارى» شارۋاشىلىعىنىڭ متم-دا ينجەنەر-باقىلاۋشى بولىپ باستاعان ول ۇجىمعا بىردەن ءسىڭىپ كەتەدى. وسىندا قىزمەت ىستەگەن التى جىل ىشىندە پايدالانۋ ينجەنەرىنەن, سوۆحوزدىڭ باس ينجەنەرىنە دەيىن كوتەرىلەدى.
س.مالاەۆتىڭ مىنەزى جۇمساق, حالىقپەن جۇمىس ىستەي الاتىنىن بايقاعان جەرگىلىكتى بيلىك ونى «كوكشەتاۋ مەملەكەتتىك تاجىريبە ستانساسى» كەڭشار-تەحنيكۋمىنا ۇستازدىق قىزمەتكە جىبەرەدى. بۇل جەردەگى قىزمەتى دە ساتىلاپ ءوسىپ, اقىر سوڭىندا زەرەندى اۋدانى, قازاقستاننىڭ 40 جىلدىعى اتىنداعى كەڭشاردىڭ پارتكوم حاتشىسى قىزمەتىنە كوتەرىلەدى. 1987 جىلى «كوۆىلنوە» كەڭشارىنا ديرەكتور بولىپ تاعايىندالادى. جەرى تەگىس, جەلكىلدەگەن اقسەلەۋ باسقان بۇل اۋىلدا قازاقتان گورى نەمىس پەن ورىس جۇرتى كوپ ەدى. بىراق سەرىك اعامىز ادىلدىگىمەن, ەڭبەكقورلىعىمەن, شارۋاشىلىقتى بەس ساۋساعىنداي بىلەتىن شەبەرلىگىمەن جەرگىلىكتى تۇرعىندارعا جاعىپ, ابىروي-بەدەلگە يە بولىپ, مىنە 37 جىلدان بەرى ونى تابان اۋدارماي باسقارىپ كەلەدى. 90-جىلدارداعى قيىندىقتاردىڭ سالقىنىمەن كوپتەگەن شارۋاشىلىق تاراپ, حالقى كوشىپ جاتقاندا, كوۆىلنوە اۋىلىنىڭ مۇرتى بۇزىلمادى. استىق القابى 15 مىڭ گەكتاردان اساتىن قۇنارلى جەردى قامتىپ قالۋعا تىرىسىپ, كوز الارتقان تالاي وليگارحتارعا قارسى تۇردى. ولاردىڭ جەلىكتىرگەن وتىرىك جارناماسىنا سەنگەندەر, ەرگەندەر 2-3 جىلداڭ سوڭ شاشىلىپ قالدى, ال كوۆىلنىيلىقتار سەرىك مالاەۆتىڭ ماڭىنا بەرىك توپتاسىپ, مىزعىمادى. 1999 جىلى شارۋاشىلىقتىڭ ورنىنا «اقسەلەۋ» جشس تىركەلدى.
قازىر اۋىلدا جۇزدەن ارتىق اۋلا بار, ءبارىنىڭ ۇيىنە 100% اۋىزسۋ تارتىلعان, 75%-دا سانۋزەلدەر ورناتىلعان, 53%-ى ورتالىقتاندىرىلعان جىلۋعا قوسىلعان. تاراز, تۇركىستان وڭىرلەرىنەن كوشىپ كەلگەن قونىس اۋدارۋشىلاردىڭ ەسەبىنەن 80 شاقتى ادامى بار 13 وتباسى دا ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. بىراق مەكتەپ ورىسشا, قونىس اۋدارۋشىلاردىڭ وزدەرى ورىسشا وقۋدى قالاعان ەكەن. قازاقشا وقىتاتىن ءبىرىنشى سىنىپ بيىل عانا اشىلدى. 12 جىلدان بەرى «الكوگولسىز اۋىل» سانالادى. سونىڭ ناتيجەسىندە, ەڭبەك ونىمدىلىگى جوعارى, قوعامدىق ءتارتىپ جاقسى جولعا قويىلعان. بۇعان دا ونىڭ جەكە باستاماسىمەن قول جەتكىزىلگەن.
«بيىل 15 مىڭ گەكتارعا ءداندى, ءداندى-بۇرشاق داقىلدارىن, جارتىسىنا جۋىق جەرگە مايلى داقىلدار ەكتىك. ءداندى داقىلداردىڭ گەكتار بەرەكەلىگى 20 تسەنتنەردەن اينالدى. الايدا اۋا رايىنىڭ قولايسىزدىعىنان استىقتىڭ ساپاسى جوعارى بولمادى, ءبىر تونناسىنىڭ وزىندىك قۇنى 70 مىڭ بولسا دا, ءبىز ونى 55 مىڭنان عانا ساتا الدىق. ەسەسىنە مايلى داقىلدار, اسىرەسە جاسىمىقتىڭ ەسەبىنەن شىعىنىمىزدى جاۋىپ تۇرمىز», دەيدى س.مالاەۆ.
شارۋاشىلىقتىڭ 5 مىڭ توننا بيداي ساقتاي الاتىن ەلەۆاتورى بار. 1996 جىلدان بەرى بۇرشاق مايىن سىعاتىن تسەحى, 1998 جىلدان بەرى ديىرمەنى جۇمىس ىستەيدى. سەرىك ءتاتتىباي ۇلى ءومىر, زامان تالابىنان قالماۋعا تىرىسادى, شارۋاشىلىققا جوعارى تەحنيكالار مەن تەحنولوگيالار ەنگىزۋگە وتە قۇشتار. سونىڭ ىشىندە جۇمىستى جوسپارلاۋ, جاڭعىرتۋ, ساراپتاۋ, باسقارۋ جونىندەگى كەشەندى اقپاراتتىق جۇيە بولىپ سانالاتىن «Agrostream» باعدارلاماسىن دا ەنگىزگەن. كومباين, تراكتورلارىنىڭ ءبارى دە جوعارى ساپالى «ماس Dوn», «Jonn Deere», «Chەllenger» سىندى شەتەلدىك تەحنيكالار. 2020 جىلى سۇيىق كاس تىڭايتقىشىن شىعاراتىن كەشەن دە تۇرعىزعان. شارۋاشىلىق ديسپەتچەرلەرى بارلىق جۇمىستاردى كەشەندى تۇردە «Wialon» سپۋتنيكتىك مونيتورينگتىك جۇيەسى ارقىلى باسقارادى.
«اقسەلەۋ» جشس قازىر اسىل تۇقىمدى مال وندىرەتىن جشس مارتەبەسىنە قول جەتكىزگەن. ونىڭ «گەرەفورد» تۇقىمداس ەتتى بۇقاشىقتارى 12-14 ايدا 450 كگ, ۇرعاشىلارى 305 كگ دەيىن ەت بەرەدى. ولار جاز كۇندەرى جايلاۋدا باعىلىپ, سۋدى جەل ناسوسى ارقىلى شىڭىراۋ قۇدىقتان تارتىپ بەرەدى. قورادا تۇرعان ۋاقىتتان باستاپ سۋدى جىلىتىپ بەرەتىن «MIRAKO» امەريكالىق قوندىرعىلارىمەن سۋارىلادى. سونىمەن بىرگە بيە ساۋىلىپ, قىمىزدى دا ارناۋلى ماماندار اشىتادى. «اقسەلەۋدىڭ» 12-14 ايلىق اسىل تۇقىمدى بۇقاشىقتارى مەن قاشارلارىن باتىس قازاقستان, اقتوبە, قاراعاندى وبلىستارىنان كەلىپ الادى. ولاردىڭ قانىنىڭ تازا ەكەنى, جاسى قۇلاعىنداعى چيپتەردە انىق كورسەتىلەدى.
«اقسەلەۋ» جشس ەڭبەككەرلەرىنىڭ جالاقىسى جوعارى, بيىلعى وراقتا كەيبىر كومباينەرلەر 1 ملن 800 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ەڭبەكاقى العان. جالپى, جىلىنا 5-6 ملن تەڭگەدەن تابىس تاباتىندار كوپ. تۇرعىندارعا جاردەم رەتىندە شارۋاشىلىق ءشوبىن, وتىنىن دا جەتكىزىپ بەرەدى. جاستاردىڭ, بارشانىڭ سپورتپەن, فيتنەسپەن اينالىساتىن زالى دا بار. ەندى شارۋاشىلىق مادەنيەت ءۇيىن سالۋدى جوسپارلاپ وتىر. مەكتەپكە كومەك ۇزبەي جاسالىپ تۇرادى. بالالاردىڭ ءبىر مەزگىلدىك ىستىق اسى دا شارۋاشىلىق موينىندا.
سەرىك مالاەۆ – ع.مۇسىرەپوۆ اۋدانىنىڭ, وبلىستىڭ قۇرمەتتى ازاماتى. «قۇرمەت», «پاراسات» وردەندەرىنىڭ, بىرنەشە مەدالداردىڭ يەگەرى, اۋداندىق كاسىپكەرلەر ۇيىمىنىڭ توراعاسى. قازىر شارۋاشىلىقتى بالاسى نۇرلان ەكەۋى جۇرگىزىپ وتىر. «اكە كورگەن وق جونار» دەمەكشى, اكەسىنىڭ ۇلگىسىن العان نۇرلان شارۋاشىلىق باسشىسىنىڭ ورىنباسارى مىندەتىن اتقارادى.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
