ەلىمىزدىڭ قۇراماسى دەربەس كوماندا رەتىندە الەم چەمپيوناتىنا تۇڭعىش رەت 1993 جىلى قاتىستى. اۋستراليانىڭ مەلبۋرن قالاسىندا وتكەن جارىستا 91 كگ سالماق دارەجەسىندە ونەر كورسەتكەن اناتولي حراپاتىي قولا مەدالدى قانجىعاسىنا بايلادى. جاسى 30-دان اسقان داڭقتى وتانداسىمىز جالىنداپ تۇرعان جاستار – بولگاريالىق يۆان چاكىروۆ پەن گرۋزيالىق كاحي كاحياشۆيليدەن عانا قالىپ قويدى. 1994 جىلى تۇركيانىڭ ىستانب ۇلىنان قورجىنىمىز بوس قايتسا, 1995 جىلى قىتايدىڭ گۋانچجوۋىندا جەرلەستەرىمىز قوس قولا مەدالدى يەلەندى. جۇلدە يەگەرلەرى – وسكەمەندىك اندرەي ماكاروۆ پەن اتباسارلىق اناتولي حراپاتىي.
1997-2003 جىلدار ارالىعىندا ەلىمىزدىڭ اۋىر اتلەتيكاسى توقىراۋ كەزەڭىن باسىنان وتكەردى. سول كەزدەرى الەم چەمپيوناتتارىنىڭ جالاۋى تايلاندتىڭ چيانگماي (1997), فينليانديانىڭ لاحتي (1998), گرەكيانىڭ پيرەي (1999), تۇركيانىڭ انتاليا (2001), پولشانىڭ ۆارشاۆا (2002), كانادانىڭ ۆانكۋۆەر (2003) قالالارىندا جەلبىرەدى. اتالعان التى جارىستىڭ بارلىعىندا سۇرەڭسىز ونەر كورسەتىپ, ەلگە ەڭسەمىز تۇسكەن كۇيى ورالدىق. ساتسىزدىكتىڭ شىرماۋىنان شىعا الماي جاتقان تۇستا رەسپۋبليكالىق فەدەراتسيانىڭ تىزگىنىن قايرات تۇرلىحانوۆ ۇستادى. شەتەلدەن داڭقتى باپكەر ەنۆەر تۇركىلەري شاقىرتىلدى. بۇل تاندەم وتە جاقسى جۇمىس ىستەپ, تىعىرىقتان شىعۋدىڭ وڭتايلى جولىن تاپتى. ناتيجەسىندە, ودان كەيىنگى جىلدارى وتانداستارىمىز الەمدىك ارەنادا ۇستەمدىك قۇرىپ, ءدۇبىرلى دودالاردا ۇنەمى ۇزدىك ۇشتىكتىڭ قاتارىندا ءجۇردى. بۇل مەجەدەن تومەندەگەن كەزىمىز سيرەك.
ناقتى دەرەككە سۇيەنسەك, 2005, 2006 جىلداردى دوحا مەن سانتو-دومينگودا يليا يلين قاتارىنان ەكى رەت الەم چەمپيونى اتاندى. العاشىندا ول 85 كگ, ودان كەيىن 94 كگ سالماق دارەجەلەرىندە توپ جاردى. 2009 جىلى وڭتۇستىك كورەيانىڭ گويانگ قالاسىندا 4 التىن, 1 قولا مەدالدى ولجالاپ, جالپى كوماندالىق ەسەپتە ەكىنشى ورىنعا جايعاستىق. ول باسەكەدە ءزۇلفيا چينشانلو, مايا مانەزا, سۆەتلانا پودوبەدوۆا, ۆلاديمير سەدوۆ قارسىلاس شاق كەلتىرمەسە, ۆلاديمير كۋزنەتسوۆ قولاعا قول سوزدى. بىراق ارادا ءبىراز ۋاقىت وتكەننەن سوڭ سەدوۆتىڭ دوپينگ قولدانعانى انىقتالىپ, ول اتاعىنان ايىرىلدى.
2010 جىلى انتاليادا م.مانەزا مەن س.پودوبەدوۆا الدارىنا جان سالمادى. 2011 جىلى پاريجدە ز.چينشانلو مەن ي.يلين التىن تۇعىرعا كوتەرىلسە, م.مانەزا مەن س.پودوبەدوۆا كۇمىسپەن كۇپتەلدى. سوڭعى ەكى جارىستىڭ جالپى ەسەبىندە ۇزدىك ۇشتىكتى تۇيىندەدىك. 2013 جىلى پولشانىڭ ۆروتسلاۆ قالاسىندا ۇيىمداستىرىلعان الەم چەمپيوناتىنا ەلىمىز ارالاس قۇراممەن باردى. سوعان قاراماستان قوس جۇلدەگە قولىمىز جەتتى. 94 كگ سالماقتا كۇش سىناسقان الماس وتەشوۆ كۇمىس مەدالدى يەلەنگەندە, كۇللى الاش جۇرتى بوركىن اسپانعا اتىپ قۋاندى. سەبەبى بۇرىن-سوڭدى بىردە-ءبىر قانداسىمىز وسىنداي دەڭگەيگە جەتكەن جوق ەدى. ءدال وسى سالماقتا ونەر كورسەتكەن ۆلاديمير سەدوۆ قولا مەدالدى قورجىنعا سالدى. الايدا ۇشتوبەلىك وعىلاننىڭ قانىنان تاعى دا رۇقسات ەتىلمەگەن ءدارى-دارمەكتەردىڭ نىشاندارى تابىلدى. سول سەبەپتى ونىڭ قولاسى ەسەپكە الىنبادى.
2014 جىلى الەم چەمپيوناتى تۇڭعىش رەت ءبىزدىڭ ەلدە ۇيىمداستىرىلدى. جەر- جاھاننىڭ ءار قيىرىنان جينالعان اپايتوستەر الماتىداعى بالۋان شولاق اتىنداعى مادەنيەت جانە سپورت سارايىندا باس قوستى. اتالعان جارىستا 94 كگ سالماقتاعى جاسۇلان قىدىرباەۆتىڭ تەڭدەسسىز ونەرىنە تامساندىق. بارلىق قارسىلاسىن, باسىپ وزعان ول قازاق زىلتەمىرشىلەرى اراسىنان تۇڭعىش الەم چەمپيونى رەتىندە ءوز ەسىمىن تاريحقا قاشاپ تۇرىپ جازىپ كەتتى. ىلە-شالا يليا يلين ءتورت دۇركىن الەم چەمپيونى اتاندى. ايەلدەر باسەكەسىندە ءزۇلفيا چينشانلونىڭ قارقىنىنا ەشكىم شىداي المادى. 69 كگ سالماقتا سايىسقا تۇسكەن جازيرا جاپپارقۇلدىڭ دا ەسىمى اۋىر اتلەتتەردىڭ دۇنيەجۇزىلىك دوداسىندا جۇلدە العان تۇڭعىش قازاق قىزى رەتىندە سپورتتىق شەجىرەگە جازىلدى. الاتاۋ باۋرايىندا وعان كۇمىس مەدال بۇيىردى. كيريلل پاۆلوۆ قولا مەدالدى موينىندا جارقىراتتى. ناتيجەسىندە, 3 التىن, 1 كۇمىس, 1 قولا مەدالدى ولجالاعان وتانداستارىمىز كوماندالىق باسەكەدە ءتورتىنشى ورىنعا تۇراقتادى.
2015 جىلى وتاندىق اۋىر اتلەتتەر امەريكاعا اتتاندى. حيۋستوندا نيجات راگيموۆ پەن الەكساندر زايچيكوۆ قارسىلاس شاق كەلتىرمەسە, ج. جاپپارقۇل كۇمىس, س. پودوبەدوۆا قولا مەدالدى ەنشىلەدى. وسى ناتيجەنىڭ ءوزى جالپى ەسەپتە وزىق ءۇش كوماندانىڭ قاتارىنا قوسىلۋعا جەتكىلىكتى بولدى.
سول كەزدەرى فەدەراتسيا باسشىلارى مەن باپكەرلەرى اراسىندا اۋىس-ءتۇيىس بولىپ جاتتى. ابدەن تىعىرىققا تىرەلىپ, قالت-قۇلت كۇي كەشكەن اۋىر اتلەتيكانى قايتا ءتىرىلتىپ, جاڭداندىرعان قايرات تۇرلىحانوۆ ورنىنان الىندى. وسى سالانى ورگە سۇيرەگەن اتاعى جەر جارعان باپكەر ەنۆەر تۇركىلەري ەلىنە قايتتى. جاڭا باسشىلار حالىقارالىق اۋىر اتلەتيكا فەدەراتسياسى (IWF), دۇنيەجۇزىلىك دوپينگكە قارسى اگەنتتىكتىڭ (WADA) مۇشەلەرىمەن ءتىل تابىسا الماي, ءىس ناسىرعا شاپتى. ەلىمىزگە قايتا-قايتا كەلگەن تەكسەرۋشىلەر تۇبىمىزگە جەتتى. جەرلەستەرىمىزدىڭ ءار قادامىن اڭدىپ, ولارعا مازا بەرمەدى. اقىرى «دوپينگ قولداندى» دەگەن ايىپ تاعىپ, تالاي ساڭلاقتى اتاعىنان ايىردى, ءتۇرلى مەرزىمگە ۇلكەن سپورتتان شەتتەتتى. سونداي كەلەڭسىز جاعدايدىڭ سالدارىنان 2017 جىلى اقش-تىڭ اناحايمى, 2018 جىلى تاجىكستاننىڭ دۋشانبەسىندە ۇيىمداستىرىلعان جارىستاردان شەت قالدىق. سونىڭ كەسىرىنەن ەلىمىزدىڭ اۋىر اتلەتيكاسى قاتتى السىرەدى.
2019 جىلى قاتارعا قايتا قوسىلىپ, پاتتايادا جالعىز يگور سوننىڭ كۇمىسىن قاناعات تۇتتىق. اسا جەڭىل سالماقتا سىنعا تۇسكەن ول تەك سولتۇستىك كورەيانىڭ ساڭلاعى, لوندون وليمپياداسىنىڭ چەمپيونى, ريو وليمپياداسىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى, الەمنىڭ ءتورت دۇركىن چەمپيونى, ازيا ويىندارىنىڭ ەكى دۇركىن جەڭىمپازى وم يۋن چحولدان قالىپ قويدى. 2021 جىلى تاشكەنتتە ارلەي چونتەي شاشاسىنا شاڭ جۇقتىرمادى. 2022 جىلى كولۋمبيانىڭ استاناسى – بوگوتودا نۇرعيسا ادىلەت ۇلى كۇمىس السا, الەكسەي چۋركين قورجىنىمىزدى قولا مەدالمەن تولىقتىردى.
بىلتىر الەمدىك دودانىڭ شىمىلدىعى ساۋد ارابياسىندا ءتۇرىلدى. ەر-ريادتا بىردە-ءبىر جەرلەسىمىز جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلە المادى. بۇل جارىس قىتاي قۇراماسىنىڭ جارقىن جەڭىسىمەن اياقتالدى. قىتاي سپورتشىلارى 7 التىن, 4 كۇمىس, 2 قولانى ولجالادى. ەكىنشى ورىندا – تايلاند (2+0+1). ءۇشىنشى, ءتورتىنشى ورىنداردى مىسىر (2+0+0) مەن تايپەي (2+0+0) ءوزارا ءبولىستى.
سوڭعى چەمپيوناتتا التى اۋىر اتلەت الەمدىك رەكوردتى جاڭارتتى. بەس رەكورد قىتاي سپورتشىلارىنا تيەسىلى. اتاپ ايتساق, تسزيان حۋەحۋا (49 كگ. سەرپە كوتەرۋدە – 120 كگ, قوسسايىستا – 215 كگ), لياو گۋيفان (71 كگ. سەرپە كوتەرۋدە – 153 كگ, قوسسايىستا – 273 كگ), لياو سياومەي (81 كگ. سەرپە كوتەرۋدە – 159 كگ). تاعى ءبىر رەكوردتى يندونەزيالىق راحمات ەرۆين اببۋللا جاڭارتتى. 81 كگ سالماقتا كۇش سىناسقان ول 209 كگ زىلتەمىردى سەرپە كوتەردى.
ساناۋلى كۇندەردەن كەيىن مانامادا شىمىلدىعى تۇرىلەتىن الەم چەمپيوناتىندا ەلىمىزدىڭ نامىسىن كارينا گوريچەۆا (64 كگ), سايرامكەز اقمولدا (67 كگ), اراي نۋرلىبەكوۆا (71 كگ), ايشا وماروۆا, ايانات جۇماعالي (76 كگ), الەكساندر ۋۆاروۆ, الەكسەي چۋركين (81 كگ), ليۋبوۆ كوۆالچۋك (+87 كگ), دەنيس ۋلانوۆ, دەنيس پولۋبويارينوۆ (89 كگ), كيريلل ستاروۆەركين, نۇرعيسا ادىلەت ۇلى (96 كگ), ارتەم انتروپوۆ (102 كگ), سۇلتان مەيرام, انداس سامارقانوۆ (109 كگ) سىندى سايىپقىراندار قورعايدى.
وسى سپورتشىلار اراسىنداعى ەڭ اتاقتىلارى دەنيس ۋلانوۆ, كارينا گوريچەۆا, الەكسەي چۋركين, نۇرعيسا ادىلەت ۇلى ەكەنى بەلگىلى. ۋلانوۆ – ريو وليمپياداسىنىڭ قولا جۇلدەگەرى, ازيا چەمپيونى, دۇنيەجۇزىلىك ۋنيۆەرسيادانىڭ جەڭىمپازى. گوريچەۆا – ريو وليمپياداسىنىڭ قولا جۇلدەگەرى, دۇنيەجۇزىلىك ۋنيۆەرسيادانىڭ ەكى دۇركىن كۇمىس جۇلدەگەرى. چۋركين مەن ادىلەت ۇلى الەم چەمپيوناتتارىنىڭ جۇلدەگەرلەرى. ال قالعاندارى جالىندى جاستار. دەسەك تە ولاردى دا وسال دەپ ايتۋعا اۋىز بارمايدى. بۇل سپورتشىلار ءوز قاتارلاستارى اراسىنداعى دۇنيەجۇزىلىك, قۇرلىقتىق بىرىنشىلىكتەردە جۇلدە الدى. سول سەبەپتى دە ەلىمىزدىڭ قۇراماسى ساناۋلى كۇندەردەن كەيىن پارسى شىعاناعىندا وتەتىن جارىستا بارىنشا ناتيجەلى ونەر كورسەتەدى دەپ ۇمىتتەنەمىز.
