سۋرەت: ru.freepik.com
– ء«ومىردى ساقتاندىرۋ» – ساقتاندىرۋ نارىعىنىڭ ءوسۋ درايۆەرى. بيىل 1 قاراشادا بۇل سالا ساقتاندىرۋ نارىعىنىڭ جيىنتىق اكتيۆتەرىنىڭ ەڭ كوپ ۇلەسىن الدى. سالا اكتيۆتەرى 2 ەسەگە ءوسىپ, 1,5 ترلن تەڭگەگە جەتتى. مۇنىڭ ءبارى مەملەكەتتىك سۋبسيديا, ءبىلىم بەرۋ جيناقتاۋ جۇيەسى شەڭبەرىندە ءجۇردى. ۇدەرىس بىرلەسكەن, كەيىنگە قالدىرىلعان زەينەتاقى اننۋيتەتتەرى سياقتى جاڭا الەۋمەتتىك باعدارلانعان ساقتاندىرۋ ونىمدەرىن ەنگىزۋدىڭ ارقاسىندا تەز ءجۇردى, – دەدى قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ماريا حادجيەۆا.
بايقاۋىمىزشا, اگەنتتىك ساقتاندىرۋ نارىعىنىڭ الەۋمەتتىك رولىنە ءجىتى نازار اۋدارادى. مىسالى, بيىلدان باستاپ قىزمەتكەرلەردى جازاتايىم وقيعالاردان مىندەتتى ساقتاندىرۋ شەڭبەرىندە بىرقاتار شەشىم شىعارىلدى. وعان «الدىن الۋ» مەن «وڭالتۋ» تولەمدەرى كىرەدى. بۇلار ەڭبەك قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرۋعا, زارداپ شەككەندەردىڭ دەنساۋلىعىن قالپىنا كەلتىرۋگە باعىتتالعان. ودان بولەك, زەينەتاقى اننۋيتەتتىك ساقتاندىرۋ ايتارلىقتاي ورلەدى. بيىل ازاماتتارعا ءومىر بويى تولەم الۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن 106 مىڭنان استام شارت قولدانىلعان.
ماڭىزدىسى, قازان ايىنان باستاپ ەلىمىزدە مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ كاسىبي جاۋاپكەرشىلىگىن مىندەتتى ساقتاندىرۋ جۇيەسى ەنگىزىلدى. بۇگىنگە دەيىن 155 مىڭنان استام دارىگەر جاۋاپكەرشىلىگىن ساقتاندىرۋعا 712 شارت جاساعان. دەمەك ەندى دارىگەرلەردىڭ قاتەلىكتەرىنە وتەماقىنى ساقتاندىرۋ كومپانياسى تولەيدى. ايتپاقشى, كەيىنگى 7 جىلدا نارىقتا ادۆوكاتتار, زاڭ كەڭەسشىلەرى, جەكە سوت ورىنداۋشىلارى, كەدەن وكىلدەرى, كەدەن قويماسى يەلەرى, دارىگەرلەر وزدەرىنىڭ كاسىپتىك جاۋاپكەرشىلىگىن ءجيى ساقتاندىراتىن بولعان.
– بيىل 23 قازاننان باستاپ ەنگىزىلگەن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ كاسىپتىك جاۋاپكەرشىلىگىنە قاتىستى ساقتاندىرۋعا جەكە توقتالعىم كەلەدى. ساقتاندىرۋدىڭ بۇل ءتۇرى حالىقتى مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ كاسىبي قاتەلىكتەرىنەن, مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋدىڭ ساپاسىزدىعىنان قورعاۋدى كۇشەيتۋگە باعىتتالعان جانە پاتسيەنتتەردىڭ كورسەتىلەتىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپاسىنا دەگەن سەنىمىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ساقتاندىرۋ شارتتارىن راسىمدەۋ ۇدەرىسىن جەڭىلدەتۋگە, مەديتسينالىق ۇيىمدارعا ساقتاندىرۋ شارتىن جاساسۋعا, ال پاتسيەنتتەرگە ساقتاندىرۋ تولەمىن ەلەكتروندىق نىساندا الۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن بىرىڭعاي ساقتاندىرۋ پۋلىنىڭ الاڭى ىسكە قوسىلدى, – دەدى اگەنتتىك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى.
ال اۆتوساقتاندىرۋ تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدە كوش باستاپ تۇر. 2019 جىلدان باستاپ وسى سالاداعى بارلىق شارت ەلەكتروندىق نىساندا جاسالادى, ال بيىلدان باستاپ ساقتاندىرۋ جاعدايلارىن ونلاين-رەتتەۋ, سونىڭ ىشىندە جول-كولىك وقيعاسىن (جكو) وڭايلاتىلعان تىركەۋگە ارنالعان ەۋروحاتتاما قولجەتىمدى. بۇل جاڭالىق تولەم ۇدەرىسىن ەداۋىر جەدەلدەتەدى, ونىڭ ورتاشا مەرزىمى قازىر 15 كۇندى قۇرايدى.
ەۋروحاتتاما جكو قاتىسۋشىلارىنا پوليتسيا مەن سوت شەشىمىن كۇتپەي-اق, وقيعانى سول جەردە تەز تىركەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل اسىرەسە كىشىگىرىم زاقىمدانۋ بولعان كەزدە وتە ماڭىزدى, سەبەبى ول ۋاقىتتى ۇنەمدەيدى ءارى كەپتەلىستى ازايتادى. بيىلعى جىلدىڭ باسىنان باستاپ ەۋروحاتتاما موبيلدىك قوسىمشاسى ارقىلى 9 366 جاعداي سەبەبىنەن 1,7 ملرد تەڭگە تولەم جۇزەگە اسىرىلدى.
ەگەر جكو-عا 2 كولىك قۇرالى عانا قاتىسىپ, قاتىسۋشىلار قايسىسىنىڭ اپاتقا كىنالى ەكەندىگىمەن كەلىسسە, وسى قىزمەتتى پايدالانۋعا بولادى. ماڭىزدى شارت – ادامداردىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا زيان كەلتىرۋ, سونداي-اق ءۇشىنشى تۇلعالاردىڭ مۇلكىنە زيان كەلتىرۋ فاكتىسىنىڭ بولماۋى, بۇل رەتتە زالال 100 اەك-تەن (شامامەن 370 000 تەڭگە) اسپاۋعا ءتيىس.
ەسكە سالا كەتەيىك, ەلىمىزدە تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا 2007 جىلدان باستاپ ساقتاندىرۋ ومبۋدسمەنى ينستيتۋتى جۇمىس ىستەيدى. ول دەگەنىمىز – ءوز قىزمەتىندە ساقتاندىرۋ ۇيىمدارى مەن ولاردىڭ كليەنتتەرى اراسىنداعى جاسالعان ساقتاندىرۋ شارتتارىنا قاتىستى داۋلاردى سوتقا دەيىنگى شەشۋدى جۇزەگە اسىراتىن تاۋەلسىز تۇلعا. باسقا زاڭدى تۇلعالار ساقتاندىرۋ ومبۋدسمەنىنە مىندەتتى اۆتوساقتاندىرۋ شەڭبەرىندە عانا جۇگىنە الادى. ادامداردىڭ كەلىسپەۋشىلىكتەرىندە تالاپتاردىڭ سوماسى 10 000 اەك-تەن نەمەسە 36,9 ملن تەڭگەدەن اسپاۋعا ءتيىس.
– ساقتاندىرۋ ومبۋدسمەنىنىڭ شەشىمىن ساقتاندىرۋ ۇيىمى ورىنداۋعا مىندەتتى. ساقتاندىرۋشى ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ نەمەسە سوتتىڭ شەشىمدەرىن ورىنداۋى سياقتى ساقتاندىرۋ ومبۋدسمەنىنىڭ شەشىمىن ورىنداۋعا مىندەتتى. 2024 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ داۋلاردى ساقتاندىرۋ ومبۋدسمەنىنىڭ سوتقا دەيىنگى مىندەتتى رەتتەۋ ءراسىمى ەنگىزىلدى. ساقتاندىرۋ ومبۋدسمەنىنە جۇگىنۋ ساقتاندىرۋ ۇيىمدارىنىڭ كليەنتتەرىنە شاعىمدى سوتقا جىبەرمەس بۇرىن مىندەتتى بولدى. بۇل ءراسىم ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە دەگەن سەنىمدى ارتتىرۋعا, سوت جۇيەسىنە جۇكتەمەنى قىسقارتۋعا ىقپال ەتەدى جانە ازاماتتار ءۇشىن كەلىسپەۋشىلىكتەردى رەتتەۋ ۇدەرىسىن وڭتايلاندىرادى, – دەيدى م.حادجيەۆا.
كەيىنگى ءتورت جىلدا ومبۋدسمەنگە جۇگىنگەندەردىڭ سانى 6 ەسە ءوستى, 2024 جىلى 7 105 ءىس قارالدى, ونىڭ ىشىندە سوتتا 17 شەشىمگە قايتا شاعىم جاسالدى. شاعىمداردىڭ نەگىزگى كولەمى مىندەتتى اۆتوساقتاندىرۋعا تيەسىلى (كەلىپ تۇسكەن بارلىق شاعىمنىڭ 88%-ى).
