سۋرەتتە: «جايرەم كەن بايىتۋ كومبيناتى» اق بايىتۋ جونىندەگى اتقارۋشى ديرەكتورى ايدوس سەرىكوۆ
ەكولوگيا كودەكسىنىڭ «وبەكت وپەراتورىنىڭ وندىرىستىك ەكولوگيالىق باقىلاۋ جۇرگىزۋ كەزىندەگى قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرى» دەپ اتالاتىن 184-بابى مەن «وندىرىستىك مونيتورينگتىڭ تۇرلەرى جانە ونى جۇرگىزۋدى ۇيىمداستىرۋ» اتالاتىن 186-بابىنىڭ تالاپتارىنا قاراساڭىز, وندىرىستىك كاسىپورىندارداعى شىعارىندىلار مەن تاستاندىلاردىڭ كولەمىن ونلاين باقىلاۋعا بولاتىن قوندىرعىلار ورناتۋ كوزدەلگەن. وسىنداي قوندىرعىلاردىڭ ءبىرى «جايرەم كەن بايىتۋ كومبيناتى» اكتسيونەر قوعامىنداعى قازاندىققا ورناتىلعان ەكەن.
بىزبەن اڭگىمەسىندە كاسىپورىننىڭ بايىتۋ جونىندەگى اتقارۋشى ديرەكتورى ايدوس سەرىكوۆ شىعارىندىلاردى مونيتورينگىلەۋدىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەسىن (ماج) ەنگىزۋ – فابريكا قازاندىعى جۇمىسىنىڭ ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىگى مەن تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جولىنداعى ماڭىزدى قادام ەكەندىگىنە توقتالدى. مونيتورينگىلەۋدىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەسى, ياعني ماج دەگەنىمىز نە؟ مۇنىڭ قانداي ارتىقشىلىعى بار؟
– بۇل – قۇبىردان ءتۇتىن گازىنىڭ سىنامالارىن الاتىن سىنامالاردى ىرىكتەۋىشتەن, سىنامالارداعى كومىرتەگى وكسيدى (CO), ازوت وكسيدى (NO), ازوت ديوكسيدى (NO2), كۇكىرت ديوكسيدى (SO2), شاڭ سياقتى زياندى زاتتاردىڭ كونتسەنتراتسياسىن ولشەيتىن اناليزاتورلاردان تۇراتىن جابدىق كەشەن, – دەپ ءتۇسىندىردى ا.سەرىكوۆ.
كاسىپورىنداردا بۇعان دەيىن دە اۋاعا لاس زاتتاردى تاراتۋعا بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە باقىلاۋ بولمادى ەمەس, بولدى. سوندا ماج ارقىلى باقىلاۋدىڭ بۇرىنعى باقىلاۋلاردان قانداي ارتىقشىلىعى بولۋى مۇمكىن؟ ەكولوگيا كودەكسىندە وسىنداي جۇيە ەنگىزۋ جونىندە تالاپ قويىلعانىنا قاراعاندا, بۇل جۇيەنى ورناتىپ, سول ارقىلى باقىلاۋدىڭ ءتيىمدى ەكەندىگى داۋ تۋدىرماسا كەرەك.
ماج, ياعني مونيتورينگىلەۋدىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەسىنىڭ جۇمىسىنا ادامي فاكتور اسەرىن تيگىزە المايدى. ويتكەنى اتاۋىنىڭ وزىنەن كورىنىپ تۇرعانىنداي, قۇرىلعى باقىلاۋدى اۆتوماتتى تۇردە اتقارادى. بۇل سونداي-اق ناتيجەلەردىڭ دۇرىستىعىنا دا كەپىلدىك بەرەدى. ياعني ەشكىم قۇرىلعى ارقىلى الىنعان ناتيجەگە وزگەرىس ەنگىزە المايدى. ايتالىق, نورمادان اسىپ كەتكەن كورسەتكىشتى تومەندەتىپ كورسەتۋ مۇمكىن ەمەس. ويتكەنى جۇيە الىنعان ەسەپتەردى اۆتوماتتى تۇردە قالىپتاستىرادى, ولاردى مەملەكەتتىك ورگاندارعا تىكەلەي جىبەرىپ وتىرادى.
جۇيەنىڭ تاعى ءبىر ارتىقشىلىعى – ونىڭ قىزمەتىنىڭ ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەيتىندىگىندە. ۋاقىتىنا قاراماستان ەگەر بەلگىلەنگەن نورمادان اۋىتقۋشىلىق بايقالسا دەرەۋ شارا قولدانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سەبەبى ءبارى بىردەن كوزگە ۇرىپ تۇرادى.
– ەڭ باستىسى, بۇل باعىتتاعى قاعازباستىلىق جويىلدى دەسە دە بولادى. بۇرىنعىداي ولشەپ, سىناما الىپ, ونى تەكسەرىپ, ناقتىلاپ جاتپايمىز, ءبارىن قۇرىلعى ءوزى رەتتەپ وتىرادى. قۇرىلعىنىڭ كورسەتكەنى بىزدەرگە – بۇلجىماس زاڭ, – دەگەن ايدوس سەرىكوۆ جاڭا جۇيەگە كوشۋ زاڭ تالاپتارىن ورىنداۋ عانا ەمەستىگىنە دە نازار اۋداردى. ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ماج ورناتۋ تۇپتەپ كەلگەندە كاسىپورىننىڭ كەلەشەگىنە ينۆەستيتسيا سالۋ دەگەنگە سايادى. ويتكەنى جاڭا جۇيە ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىكتى ارتتىرادى, قازاندىقتىڭ جۇمىسىن وڭتايلاندىرادى, شىعىنداردى ازايتادى, ونىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى. بولاشاقتا ماج قازاندىقتىڭ قورشاعان ورتاعا تەرىس اسەرىن بارىنشا ازايتا وتىرىپ, ونىڭ ناقتى ۋاقىت رەجىمىندەگى جۇمىسىن وڭتايلاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن زياتكەرلىك باسقارۋ جۇيەلەرىن ەنگىزۋگە نەگىز بولادى.
«جايرەم كەن بايىتۋ كومبيناتى» اكتسيونەر قوعامىنداعى قازاندىققا ورناتىلعان مۇنداي جۇيە وبلىستاعى باسقا دا كاسىپورىندارعا ورناتىلا ما؟ ءبىز بۇل سۇراقتى ۇلىتاۋ وبلىسى ەكولوگيا دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ءا.ارعىنوۆقا قويعان ەدىك.
– كاسىپورىندارعا مونيتورينگىلەۋدىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەسىن ورناتۋ ەكولوگيا كودەكسىنىڭ تالاپتارىن جۇزەگە اسىرۋ بولىپ سانالادى. ال قانداي كاسىپورىندارعا قويىلۋى كەرەك دەسەك, بۇل ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترىنىڭ 2021 جىلعى 22 ماۋسىمداعى №208 بۇيرىعىندا سايكەس جۇرگىزىلەدى. ۇلىتاۋ وبلىسىندا ماج 6 كاسىپورىنعا ورناتىلاتىن بولادى. قازىردىڭ وزىندە «جايرەم كەن بايىتۋ كومبيناتى» اق, «Kazakhmys Energy», «Kazakhmys distribution», «Kazakhmys Smelting» كاسىپورىندارىنا ورناتىلدى. الداعى ۋاقىتتا جەزقازعان, ساتباەۆ قالالارىنداعى جىلۋ, سۋمەن قامتۋ كاسىپورىندارىنا ورناتىلاتىن بولادى, بۇل بارىستاعى جۇمىستار قاۋىرت ءجۇرىپ جاتىر. ءبىر اتاپ وتەرلىگى, جۇيە كاسىپورىنداردىڭ ءوز قاراجاتتارى ەسەبىنەن ورناتىلادى, – دەدى ءامىرحان ومىرزاق ۇلى.
ۇلىتاۋ وبلىسى
