وبلىس اكىمى سەرىك شاپكەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, كوكتەمگە دەيىن اتالعان بوگەتتىڭ ساپاسى تەكسەرىلەدى. بوگەتتىڭ وسال تۇسى انىقتالسا, قايتادان نىعايتىلادى. جايىق وزەنىنىڭ كاسپي تەڭىزىنە قۇيار ساعاسى تەرەڭدەتىلىپ جاتىر. بۇل جۇمىس وزەننىڭ سۋ وتكىزۋ قابىلەتىن ارتتىرۋ ماقساتىندا قولعا الىنعان.
«جىلىوي اۋدانىنداعى قۇرساي كانالى مەن جەم وزەنىنىڭ ارناسىن تەرەڭدەتۋ جۇمىسى باستالدى. وسى كەزگە قۇرساي كانالىنىڭ 32, ال جەم وزەنىنىڭ 2 شاقىرىمىن تەرەڭدەتۋ جۇمىسى جۇرگىزىلدى. سۋ ارناسىنىڭ جاعالاۋىندا 58 شاقىرىم قورعانىس بوگەتىن سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. قازىر ونىڭ 24 شاقىرىمى تۇرعىزىلدى», دەيدى س.شاپكەنوۆ.
اكىمنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, سۋ شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى قۇرىلىستى باسقارۋ «تابيعات» كاسىپورنىنا جۇكتەلىپ وتىر. بۇل – جاڭادان قۇرىلعان كاسىپورىن. قۇرمانعازى اۋدانىنداعى قيعاش وزەنىندە دە تەرەڭدەتۋ جۇمىسى جالعاسىپ جاتىر. ال ماحامبەت اۋدانىنىڭ تالدىكول اۋىلىن سۋ تاسقىنىنان قورعاۋ ماقساتىندا 3 شاقىرىم بوگەت تۇرعىزىلعان. الايدا ەلدى مەكەندى الداعى كوكتەمدە بولۋى ىقتيمال سۋ تاسقىنىنان قورعاۋ ءۇشىن بوگەتتىڭ 2,1 شاقىرىمىن قايتا جوندەۋ قاجەتتىگى تۋىنداپ وتىر. سونداي-اق بوگەتتىڭ 500 مەترىنە ۋاقىتشا قاپشىق سالىنادى. اتالعان جۇمىستى اتقارۋعا جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاماسى جاساقتالعان.
ەندى كوكتەمگى سۋ تاسقىنىنىڭ الدىن الۋعا دايىندىق باستالدى. قازىر ينجەنەرلىك جۇمىس جوسپارى بەكىتىلدى. اتىراۋ وبلىستىق جۇمىلدىرۋ دايارلىعى جانە ازاماتتىق قورعاۋ باسقارماسىنىڭ ءبولىم باسشىسى بەكتۇرعان ماساتوۆتىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, بولۋى ىقتيمال تابيعي اپاتتىڭ الدىن الۋ جۇمىستارىنا 244 تەحنيكا مەن 3 تىكۇشاق جۇمىلدىرىلادى.
«بيىل تابيعي سيپاتتاعى توتەنشە جاعداي كەزىندە 10 كولىك-ينفراقۇرىلىم نىسانى بۇزىلدى. قازىر سول نىسانداردى قالپىنا كەلتىرۋ ءجۇرىپ جاتىر. الداعى سۋ تاسقىنىنا دايىندىق اياسىندا وسى كەزگە دەيىن 48,5 توننا جانار-جاعارماي, 235 توننا ينەرتتى ماتەريال ازىرلەندى. بۇعان قوسا, 161 مىڭنان استام قاپشىق, 69 دانا شاتىر مەن 5 مىڭنان استام توسەكتىك ورىن جابدىعى دايىن تۇر. سۋ تاسقىنىنا دايىندىق جونىندە بەكىتىلگەن ينجەنەرلىك جۇمىس جوسپارىنا سايكەس جەم وزەنىنىڭ اعىنىن رەتتەۋ, تابيعي سيپاتتاعى توتەنشە جاعدايدى جويۋ, اپاتتىق قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ماقساتىندا جۇمىس جوباسى جاسالدى. وندا جىلىوي اۋدانىنداعى جەم وزەنى مەن قۇرساي كانالىنىڭ ارناسىن, قامىسكول كولىن تازارتۋ قاراستىرىلدى. جەم وزەنىنىڭ, قۇلسارى قالاسىنىڭ اۋماعىمەن وتەتىن قۇرساي كانالىنىڭ جاعالاۋىندا قورعانىس بوگەتىن ورناتۋ جۇمىستارى اتقارىلادى», دەپ ءمالىم ەتتى ب.ماساتوۆ.
مۇنايلى وڭىردە جايىق وزەنىنەن باستاۋ الاتىن 15 ماگيسترالدى كانال بار. بۇل سۋارۋ-سۋلاندىرۋ ارنالارىنىڭ جالپى ۇزىندىعى – 313 شاقىرىم. يندەر اۋدانىنداعى شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىلەرى كانالدارعا جوندەۋ جۇرگىزۋدى ءجيى قوزعاپ كەلەدى. ماسەلەن, ۇزىندىعى 75 شاقىرىم بولاتىن «العاباس-جورىق» كانالى 1968 جىلى قازىلعان. بۇل سۋ ارناسى 2020 جىلى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلگەن ەكەن.
بيىل كوكتوعاي اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اۋماعىنداعى 80 شاقىرىمدىق «اقساي» كانالىنداعى جوندەۋ جۇمىسى اياقتالادى. ال ۇزىندىعى 105 شاقىرىمدى قۇرايتىن «باعىرلاي» مەن 53 شاقىرىمعا سوزىلعان «قۇرايلى ساي» كانالىنا جۇرگىزىلەتىن جوندەۋگە بايلانىستى كونكۋرس وتكىزىلدى. مەردىگەر انىقتالدى. اتالعان كانالداردى جوندەۋ جۇمىستارىنا 3 ملرد 100 ملن تەڭگەنى قۇرايتىن قارجى قارالعان.
قازىر 4 كانال تەرەڭدەتىلىپ جاتىر. كانالدىڭ تورتەۋى يندەر اۋدانىندا ورنالاسقان. اۋداندىق اۋىل شارۋاشىلىعى ءبولىمىنىڭ باسشىسى مامبەتقالي قۇسايىنوۆتىڭ ايتۋىنشا, كانالداردان ەگىن شارۋاشىلىعى مەن ءتورت ت ۇلىككە سۋ الىنادى.
«يندەربور كەنتىنىڭ بودەنە اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ ماڭىمەن وتەتىن «العاباس-جورىق» كانالىنىڭ سۋىن 15 شارۋا 119 گەكتار جەرگە ەگىن سالىپ, جەمىس اعاشتارىن وسىرۋگە پايدالانىپ وتىر. سۋ ارناسىنىڭ ۇزىندىعى – 64,7 شاقىرىم. ال كوكتوعاي اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اۋماعىنداعى «اقساي» كانالىنىڭ بويىندا 7 كاسىپكەر 164 گەكتار القاپقا ەگىن ەگەدى. اتالعان سۋارۋ-سۋلاندىرۋ ارناسى 80 شاقىرىمعا سوزىلادى. ونى جوندەۋ جۇمىسى 2022 جىلى باستالعان ەدى. جىل سوڭىنا دەيىن ەكى ارنانى جوندەۋ جۇمىسى اياقتالادى», دەيدى م.قۇسايىنوۆ.
ونىڭ دەرەگىنە قاراعاندا, كانالداردان تۇرعىندار يەلىگىندەگى ءتورت ت ۇلىك سۋ ىشەدى. ويتكەنى مال سۋارۋعا ارنالىپ قازىلعان بۇرىنعى قۇدىقتار تارتىلىپ قالعان. كەيبىرىنىڭ سۋى اششى بولعاندىقتان, مال سۋارۋعا جارامايدى.
«تاعى ەكى كانالدىڭ ءتۇبىن تەرەڭدەتىپ, سۋ وتكىزۋ قۋاتىن ارتتىرۋدى قولعا الدىق. بۇل – «باعىرلاي», «قۇرايلى ساي» كانالى. الداعى جىلى اتالعان ەكى كانالدى جوندەۋ جۇمىسىن تولىقتاي اياقتاۋ جوسپارلانىپ وتىر», دەپ مالىمدەدى م.قۇسايىنوۆ.
اتىراۋ وبلىسى
