قايتا وڭدەۋدىڭ ءوسىمى

قازىر اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋدى دامىتۋ باستى ماسەلەنىڭ ءبىرى. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسىنا سايكەس ازىق-ت ۇلىك ءوندىرىسى سالاسىندا ايتارلىقتاي ءوسىم بولدى. ءوندىرىس كولەمى 2,1% ارتىپ, 3,1 ترلن تەڭگەگە جەتتى. اگروونەركاسىپ كەشەنى (اوك) ءونىمىنىڭ ەكسپورتى 5,3 ملرد دوللاردى قۇرادى. بۇل رەتتە ەكسپورتتىڭ جالپى كولە­مىن­دەگى وڭدەلگەن ءونىمنىڭ ۇلەسى 43%-عا دەيىن ءوسىپ, 2,2 ملرد دوللارعا جەتتى.

«سالاعا ينۆەستيتسيا اعى­نى ارتىپ كەلەدى. بىلتىر تاماق ونىمدە­رىن ءوندىرۋدىڭ نەگىزگى كاپيتالىنا سالىنعان ين­ۆەس­­تي­تسيا كولەمى 156 ملرد تەڭ­­­گەنى قۇرادى. بۇل وتكەن جىل­مەن سالىستىرعاندا 11% ارتىق. اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ سالاسىندا 118,8 ملرد تەڭگە سوماسىنا 48 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە اسىرىلدى», دەدى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن ءباسپاسوز كونفەرەنتسياسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى «اگرارلىق ازىق-ت ۇلىك نارىقتارى جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىن قايتا وڭدەۋ» دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى نازگۇل حاتەپوۆا.

بۇل جەتىستىكتەر ينۆەستي­تسيا­لىق جانە شيكىزاتقا سۋبسيديالاردى, سالىقتىق جەڭىلدىكتەردى قام­­تيتىن ءتيىمدى مەملەكەتتىك قول­­داۋ شارالارىنا بايلانىستى بو­­لىپ وتىر.

«ەلدەگى ۇن ءوندىرىسىن ۇلعايتۋعا كەدەرگى كەلتىرەتىن فاكتور – ەكسپورت نارىقتارىنىڭ تارىلۋى. سەبەبى ءداستۇرلى يمپورتتاۋشى ەلدەر وزدەرىندە ۇن ءوندىرۋدى ارتتىردى. وعان قوسا, ءارتۇرلى شەكتەۋلەر ەنگىزدى. وسىعان بايلانىستى, كەلەسى وڭدەۋ دەڭگەيىندەگى ونىمدەردىڭ ءوندىرىسىن ماقساتتى تۇردە دامىتامىز. ونىڭ قاتارىندا, ماكارون ونىمدەرى, ۇننان جاسالعان كونديتەرلىك ونىمدەر, كراحمال ونىمدەرى, گليۋتەن, بيووتىن بار», دەدى دەپارتامەنت باسشىسى.

ونىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي وندىرىس­تەردى دامىتۋعا 25% مول­شە­رىندە ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديا, نەسيەلەر مەن سالىقتارعا جەڭىلدىك, سونداي-اق ەكسپورت كەزىندە كولىك شىعىندارىنىڭ 30%-عا دەيىن وتەماقىسى قارالعان. سونىمەن قاتار جوعارى تەحنولوگيالىق جانە كۇردەلى وندىرىستەردى دامىتۋ ءۇشىن 2023 جىلدان باستاپ ينۆەستيتسيالىق شىعىنداردىڭ 50%-ىنا دەيىن وتەماقى كوزدەلىپتى.

«بيىل تۇركيانىڭ «Tiryaki Agro» كومپانياسى مەن قاتاردىڭ «Hassad Food» كومپانياسى استا­نا­دا استىقتى تەرەڭ وڭدەۋ بو­يىنشا جوبانى جۇزەگە اسىرۋدى باستادى. جو­با­نىڭ قۇنى – 400 ملن دوللاردى (قۋاتى – 240 مىڭ توننا) قۇراي­دى. اقىرعى ءونىم – كراحمال, گليۋتەن, گليۋكوزا-فرۋكتوزا سيروپى – الەم­دىك نارىققا ەكسپورتتاۋدى ماقسات ەتەدى. ال قوستاناي وبلىسىندا قا­زاقستاندىق «Qostanai Grain Industry» جشس 50 ملرد تەڭگە كولە­مىن­دە تەرەڭ استىق وڭدەۋ جو­باسىن (قۋاتى – 330 مىڭ توننا) ىسكە اسىرا باستادى», دەدى نازگۇل حاتەپوۆا.

ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ءسوزىن باقساق, وندىرىلەتىن ءونىم – ليزين, گليۋتەن, بيوەتانول, كومىرقىشقىل گازى, تولىعىمەن ەكسپورتقا باعىت­تال­عان. سونداي-اق تۇركىستان وبلىسىندا «كازكراحمال» جشس 35 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيامەن جۇگە­رىنى وڭدەۋ ارقىلى كراحمال ونىمدەرىن ءوندىرۋ جوباسىن (قۋاتى – 150 مىڭ توننا) ىسكە اسىرۋدا. بۇگىنگى تاڭدا اوك ونىمدەرىنىڭ وتكىزۋ نارىعىن كەڭەيتۋ ماقساتىندا قحر-عا استىق وڭدەۋ ونىمدەرىن ەكسپورتتاۋ بويىنشا جاڭا جەتكىزۋشىلەر ءتىزىمىن قالىپتاستىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر.

سونىمەن قاتار قۋاتى جىلىنا 400 مىڭ توننا (قۇس ەتىن ەسەپتەمەگەندە) جانە جۇك­تەمەسى 54% بولاتىن 210 ەت وڭ­دەۋشى كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى. سال­قىن­داتىلعان ەت نارىعى 101%-عا, شۇ­جىق ونىمدەرى 60%-عا, كون­سەر­ۆى­لەن­گەن ەت ونىمدەرى 28%-عا قام­تا­ما­سىز ەتىلگەن.

«تەرى مەن ءجۇندى وڭدەۋ دامى­ماعان باعىتتاردىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەدى. بۇل باعىتتا تەرىنى قايتا وڭدەۋدە  9 كاسىپورىن (جۇكتەمە 6%-دان از) جانە ءجۇندى قايتا وڭدەۋدە 13 كاسىپورىن (جۇكتەمە 26%) جۇمىس ىستەيدى. بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن تەرىدەن جەلاتين مەن جەمشوپ قوسپالارىن, سونداي-اق ءولى جانە جارتىلاي ءولى ءجۇندى قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارىن دامىتۋ جوسپاردا بار», دەدى دەپارتامەنت ديرەكتورى.

ۇكىمەت 2028 جىلعا قاراي ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن ءوندىرۋ كولەمىن 1,4 ەسە ۇلعايتۋعا جانە اۋىل شارۋا­شى­لىعى ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ ۇلەسىن 70%-عا دەيىن جەتكىزۋگە باعىتتالعان اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋدى دامىتۋ­دىڭ 2024–2028 جىلدارعا ار­نالعان كەشەندى جوسپارىن بەكىتتى. دەپارتامەنت ديرەكتورى كونفەرەنتسيا قورىتىندىسىندا, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋ جانە ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قام­تا­ماسىز ەتۋدە بەلسەندى جۇمىس جال­عا­سىپ جاتقانىن ايتتى.