پىكىر • 01 قاراشا, 2024

مەديتسينا ءھام مەنتاليتەت

440 رەت
كورسەتىلدى
6 مين
وقۋ ءۇشىن

قايبىر جىلى جازعى دەمالىستىڭ ون بەس كۇنىن قاراتاۋدىڭ كۇنگەي بەتى – اباي اۋى­لىندا وتكىزۋدى ءجون كوردىك. وزەن بويلاي ورنالاسقان اۋىلدا ساۋىندى بيە ۇس­تاي­­تىندار بارشىلىق. سولاردىڭ بىرى­مەن كە­لى­سىپ, ساۋمال ىشسەك دەگەنبىز. ءۇي يەسى جاقسى قارسى الدى, ۇلكەن ۇيىنە جايعاس­تىر­دى.

كەلگەن كۇنى ەرتەسىنە ەشكىم ايتپاسا دا قاراپ وتىرمايىن ءارى ەرمەك قىلايىن دەپ سىرتتاعى وشاق ماڭىندا جاتقان بۇتاقتاردى بۇتارلاپ تاستاۋعا كىرىستىم. ورىندىققا جايعاسىپ الىپ, ارنايى قويىلعان دوڭبەككە بۇتالاردى قويىپ, ۇزىندىعىن شامامەن وتىز سانتيمەتردەن اسىرماي, شەتىنەن شاۋىپ جاتىرمىن. وتكىر بالتا قيىندىقسىز قيىپ تۇسەدى. ءبىر كەزدە وتە قاتتى ءارى جاقسى كەپكەن تەمىردەي بۇتاق كەزدەستى. جيدە تالىنىڭ بۇتاعى بولسا كەرەك, بىردەن قيىپ تۇسە المايسىڭ. دەگەنمەن بالتانى كۇشپەن ەكى-ءۇش رەت سىلتەپ بارىپ شاۋىپ تۇسەمىن. الگى بۇتاق­تىڭ جۋانداۋ, ياعني ءتۇپ جاعىنا كەلدىم. بۇتاقتى سول قولىممەن ادەتتەگىدەي ەمەس قىسىڭ­قىراپ ۇستاپ, وڭ قولىممەن بالتانى قاتتىراق سىلتەدىم. سول ساتتە بۇتاقتى ۇستاپ تۇرعان سول قولىمنىڭ باس بارماعى بىلىنەر-بىلىنبەستەي تىز ەتە قالدى. ەلەمەدىم. مىنە, وسى ەلەمەۋشىلىكتىڭ سوڭى ساۋمالدان قاقتى, دەمالىس دالادا قالدى, ءبىر ايعا جۋىق بەبەۋلەپ, ويبايلاپ ءجۇردىم. بالتانى بار پارمەنىممەن سىلتەگەندىكتەن, سول قولىم السىزدىك تانىتىپ بۇتاقتى دىرىلدەتپەي ۇستاي الماعانى انىق. سول ءدىرىل-سوققى باس بارماقتىڭ جۇمساق ەتىنە اسەر ەتىپ, سونىڭ كەسىرىنەن قان ۇيىعان. مۇنى مەن العاش­قىدا ەلەمەگەنمىن.

بولعان جايتتى ايەلىمە ەلەۋسىزدەۋ قىلىپ ايتىپ ەدىم, ول سالعان جەردەن: «ەندى ساعان وزەنگە شومىلۋعا بولمايدى, ساۋساعىڭ ىرىڭدەپ, اسقىنىپ كەتەدى», دەدى. مەن ونى تىڭدايمىن با, ىستىق كۇنى وزەنگە قالاي شومىلمايسىڭ؟ مەن ايەلىمە: ء«وي, سەن دە جوق جەردەن جاۋ شاقىرىپ... ەشتەڭە ەتپەيدى», دەپ ونىڭ ايتقا­نىن تانوكىس كوردىم.

سودان ءبىر-ەكى كۇن ءوتتى. ازاندا, تۇستە, كەشكە وزەنگە تۇسەمىن. جازدىڭ كۇنى بولعانىمەن, تاۋ وزەنى سالقىن. ەكى كۇن وتە سول قولىمنىڭ باسبارماعى جايلاپ ىسە باستادى. سوندا دا ءمان بەر­مەدىم. ءۇشىنشى, ءتورتىنشى كۇنى كۇپ بولىپ ءىسىپ كەتتى. مازانى الا باستادى. ءىرىڭ بايقال­مايدى. سودان مولداعا دەم سالدىردىق, بىرەۋ­دىڭ كەڭەسىمەن ىسىكتەن ءيتتىڭ باسىنداي بولعان باس بارماقتى باقاعا سوردىردىق, اۋزىن كەرىپ قويىپ. تۇك شىقپادى. كۇن سايىن جانعا ءتيىپ بارادى. تۇندە ۇيقى, كۇندىز كۇلكى جوق. «ىشكەنىم ءىرىڭ, جەگەنىم جەلىم» بولدى. ويبايلاۋدان باسقا دارمەن جوق. ءىرىڭ كوزگە كورىنبەيدى. ءبىر اپتا وتە جۇرەكتى قىسا باستادى. بىلەك پەن قارى قاقساپ, جان شىداتپايدى.

اقىرىندا بولماعان سوڭ دارىگەرگە جۇگىنۋگە تۋرا كەلدى. بالا-شاعانى قالدىرىپ, تۇركىس­تان­داعى قالالىق اۋرۋحاناعا باردىم. جاس حيرۋرگ جىگىت قابىلدادى دا بىردەن ىسكە كوشتى. باس بار­ماعىمدى ءتىلىپ جىبەرىپ ەدى, ىشىنەن قاندى ءىرىڭ شاشىراي توگىلدى. اۋىرتپايتىن ەكپە سالعانىمەن, ونىڭ پايداسىن كورمەدىم. شىڭعىرتىپ ءىرىڭدى تازالادى. قانداعى ينفەكتسيانى قۇرتۋعا ءبىر اپتا اششى ەكپە سالدىردىم. وسىلايشا, بەس كۇن ەم-دوم جاساپ, ادام بولىپ قالدىم. ءسويتىپ, جانىم جاي تاپتى. ىشتەي, «قاپ, قانشا كۇن جان قيناماي دارىگەرگە كەل­سەم­شى» دەپ قويامىن. «بارىنەن دە ايەلىمنىڭ ءتىلىن الىپ, مۇزداي سۋعا شومىلماسام تۇك تە بولماس ەدى-اۋ» دەگەن وي دا اندا-ساندا سانادا جاڭ­عىرادى. بىراق مۇنىمدى ەشكىمگە ايتپايمىن.

حيرۋرگ-دارىگەرگە سوڭعى رەت جاراقاتىمدى كورسەتىپ, تاڭدىرۋعا بارعاندا, ول ماعان كۇلە قاراپ تۇرىپ: ء«بىزدىڭ قازەكەڭ ولەرىنە ون كۇن نەمەسە ون مينۋت قالعاندا دارىگەرگە كورىنۋگە كەلەدى. نە دەگەن سالعىرتتىق, جايباسارلىق دەسەڭىزشى. مىنا ءسىز, ەندى ەكى-ءۇش كۇن كەشىگىپ كەلگەنىڭىزدە بىلەگىڭىزدى, جوق دەگەندە باس بارماعىڭىزدى كەسىپ تاستاۋعا تۋرا كەلۋشى ەدى. ءتۇسىندىڭىز بە؟ مۇنى نە ءۇشىن ايتىپ تۇرمىن دەيسىز بە؟ تىڭداڭىز. ەل مەديتسيناسىنا سىن ايتۋشىلار كوپ. ءبارى شەتەلدىكتەردى ماقتاعىش. اسىرەسە ەۋروپا مەديتسيناسىن. سولاي-اق بولسىن. بىراق ەۋروپالىقتاردىڭ باسىم بولىگى تاندەرىندە اۋرۋ بەلگىلەرى بايقالعان ساتتەن باستاپ, دارىگەرگە جۇگىرەدى. مەنتاليتەتتەرى سولاي. دەرتتى العاشقى ساتىسىندا ەمدەۋ وڭاي, تەز ءارى ارزان. بۇل اينالىپ كەلگەندە ولاردىڭ مەديتسيناسىنا ابىروي. دەرتتى ادامدى تەز ارادا جازىپ جىبەرەدى. ال ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ مينتاليتەتى – باسقا. دەرتى ابدەن اسقىنىپ, ولۋىنە ءسال قالعاندا, ياعني اۋرۋىنىڭ ەڭ سوڭعى ساتىسىندا ەمحانا باس­پال­داعىن تالتىرەكتەي باسىپ, ەسىگىن ارەڭ اشىپ نەمەسە بىرەۋدىڭ سۇيەمەلدەۋىمەن كەلىپ تۇرادى. ال ابدەن اسقىنعان دەرتتى ەمدەۋ قيىن ءارى ۇزاق ۋاقىتتى الادى, ونىڭ ۇستىنە قىمباتقا تۇسەدى. ءتىپتى, كەيبىر ازاماتتارعا ەم قونباي, ارعى دۇنيەگە اتتانىپ جاتادى. مۇنىڭ بارلىعى ەل مەديتسيناسىنىڭ ابىرويىن تۇسىرەدى, جۇرتتىڭ كوزقاراسىن تومەندەتەدى. «نە جامان – ەل مەديتسيناسى جامان, كىم جامان – دارىگەرلەرىمىز جامان» دەگەن ءسوز وسىدان شىعادى. مىنە, كوردىڭىز بە؟ مىسالعا مىنا ءسىز وقىعان, ساۋاتتى ازاماتسىز. سولاي بولا تۇرا, ابدەن تۇرالاپ, شاراسىز كۇيگە تۇسكەندە عانا بىزگە جۇگىندىڭىز... سوندىقتان ەل مەديتسيناسى تۋرالى ءسوز قوزعاعاندا قازەكەڭنىڭ ءوز دەنساۋلىعىنا نەمقۇرايدى قارايتىنىن, ولەر شاققا تاقاعاندا عانا اۋرۋحاناعا وكپەسىن سۇيرەتىپ كەلەتىنىن ەسكەرۋ كەرەك», دەدى.

شىنىندا سولاي ەمەس پە؟ مەن ويلانىپ قالدىم. حيرۋرگ ءسوزىنىڭ جانى بار. ءسىز قالاي ويلايسىز؟

سوڭعى جاڭالىقتار