سۋرەت: ru.freepik.com
شەت-شەكاراعا قاراماستان, ءبىزدى الەمنىڭ ءار قيىرىنداعى دوستارىمىزبەن, الىستاعى وتباسىمىزبەن بايلانىسۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن الەۋمەتتىك جەلىنى اركىم ءوز قاجەتىنە قاراي قولدانادى. سونىمەن بىرگە بۇل ءبىزدىڭ جەكە ويىمىزدى, جۇمىس پەن ومىردەگى تاجىريبەمىزدى, ءار سالاداعى جەتىستىگىمىزدى وزگەلەرمەن ءبولىسۋدىڭ تاپتىرماس قۇرالى بولا الدى. قازىر ستۋدەنتتەر جەلىنى وقۋ مەن زەرتتەۋدە دە پايدالانادى. ال الەۋمەتتىك جەلىنىڭ بيزنەس-ەكونوميكا سالاسىنا تيگىزگەن اسەرى دە ايتارلىقتاي. ءتىپتى مۇنى جۇمىس تابۋعا ارنالعان پلاتفورما دەپ اتاپ جۇرگەندەر دە جوق ەمەس.
ءار نارسەنىڭ ەكى جاعى بولاتىنى سياقتى, قوعامعا ەرەكشە سەرپىن اكەلگەن الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ دە وزىندىك ارتىقشىلىعى مەن زياندى تۇستارى بار. ءبىز بۇگىن الەۋمەتتىك جەلىنىڭ الەۋمەتتىك سالاعا قالاي اسەر ەتىپ جاتقانى جايىندا وي قوزعاساق دەيمىز. فيلوسوفيا, ساياساتتانۋ جانە ءدىندانۋ ينستيتۋتىنىڭ جەتەكشى عىلىمي قىزمەتكەرى, PhD نۇركەن ايتىمبەتوۆ سوڭعى جىلدارى وسى سالانى ىندەتە زەرتتەپ ءجۇر. عالىمنىڭ زەرتتەۋ باعىتى ەل ازاماتتارىنىڭ الەۋمەتتىك جەلىدەگى بەلسەندىلىگى تۋرالى ەكەنىن بىلگەننەن كەيىن, ونىڭ قوعامعا قالاي اسەر ەتىپ جاتقانىن سۇرادىق.
«ەلىمىزدەگى ساراپشىلار قاۋىمداستىعى اراسىندا ينتەرنەت كەڭىستىگى جاستارىمىزدىڭ الەۋمەتتىك بەلسەندىلىگىنىڭ بالاما الاڭىنا قانشالىقتى اينالعانى تۋرالى ورتاق پىكىر جوق دەۋگە بولادى. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, ماسەلە جاڭا تسيفرلىق تەحنولوگيالار دامۋىنىڭ سالدارى مەن جالپى قوعامىمىزعا تيگىزەتىن اسەرىنە وبەكتيۆتى عىلىمي باعانىڭ جوقتىعىندا دەپ سانايمىز. سونىمەن قاتار جاستاردىڭ قوعامدا ساياسي كوزقاراسىن بىلدىرۋدە «جوعارىدان» باعىتتالعان مەملەكەتتىك بيلىك ورگاندارىمەن كەلىسىلگەن رەسمي بۇقارالىق اقپارات قۇرالدار ارقىلى جەتكىزۋ ءتيىمسىز قۇرال ەكەنىن كورسەتەدى. وسى ورايدا ەشقانداي شەكتەۋگە كەلمەيتىن الەۋمەتتىك جەلىلەر جاستاردىڭ ساياسي كوزقاراسىن بىلدىرۋدە نەگىزگى قۇرالعا اينالىپ وتىر دەسەك قاتەلەسپەيمىز», دەيدى زەرتتەۋشى.
شىنىن ايتقاندا, بۇگىندە قوعام الدىندا تۇرعان باستى مىندەتتىڭ ءبىرى – ساۋاتتى جاستار شوعىرىن قالىپتاستىرۋ مەن تاربيەلەۋ. قوعامنىڭ ماڭىزدى بولشەگى سانالاتىن جاستار ومىردە شەشىم قابىلداعان ساتتە, كورگەنى مەن بىلگەنىنە, ساۋاتتىلىعىنا سۇيەنەدى. سونىمەن بىرگە قازىر الەمدە تسيفرلاندىرۋ ۇردىسىنەن تۋىنداعان ترانسفورماتسيا جاعدايىندا اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك سالاسىنا قاتىستى زاڭنامالىق نەگىزدەردىڭ ماڭىزىن ارتتىرىپ, مۇنى قازىرگى ۋاقىت تالابىنا ساي ۇنەمى جەتىلدىرىپ وتىرۋ قاجەت ەكەنىن ەستەن شىعارماعان ءجون.
«زاماناۋي تسيفرلى تەحنولوگيالار حالىقتىڭ باسىم بولىگىنە اقپاراتتىڭ جىلدام جەتۋى مەن ونىڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتىپ وتىر. بۇل جاعداي بۇگىنگى زاماناۋي اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى جەتىك مەڭگەرگەن جانە سوعان بەيىم جاستاردىڭ قوعامدىق ومىرگە بەلسەندى تۇردە ارالاسۋىنا الىپ كەلدى. قوعامنىڭ تسيفرلىق دامۋعا ەرەكشە جىلدام قارقىنمەن وتۋىنە بايلانىستى جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ جاستاردىڭ ىشكى مادەنيەتىنە ىقپالىنىڭ ارتا ءتۇسۋى دە ايقىن كورىنىس تاۋىپ وتىر. باستى سەبەپتەردىڭ ءبىرى, بۇگىنگى ۆيرتۋالدى تسيفرلى الاڭ ءارتۇرلى اقپاراتتاردىڭ تارالۋىنا, ولاردىڭ بىرنەشە مارتە قارالۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى», دەيدى نۇركەن ايتىمبەتوۆ.
قازىر كەز كەلگەن ادامنىڭ جەكە كوزقاراسىن الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى بىلدىرۋگە, جەكە پىكىرىن اشىق ايتۋعا تەڭ دارەجەدە قۇقى بار. وسى پلاتفورمالار ارقىلى قوعامدا قانداي دا ءبىر تۇلعانىڭ ءيميدجىن كوتەرمەلەۋگە, قوعامدىق ۇيىمداردىڭ مۇددەلەرىن جوعارىلاتۋعا, ءتىپتى كەيدە تىكەلەي ەفير جۇرگىزۋگە, جارناما جاساۋعا, تاعا دا باسقا كوپتەگەن مۇمكىندىكتى تۋىنداتىپ وتىرعانى شىندىق.
زەرتتەۋشى نۇركەن ايتىمبەتوۆ «بولاشاق» باعدارلاماسى اياسىندا دجوردج ۆاشيڭتون ۋنيۆەرسيتەتىندە وسى تاقىرىپتى ءبىر جىل بويى زەرتتەگەن. ونىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى قوعامدا ساۋاتى تومەن جاس ۇرپاقتىڭ ساناسى ءتۇرلى كۇشتەردىڭ, توپتاردىڭ ىقپالىندا كەتەتىن جاعدايلار كەزدەسەدى. سول ءۇشىن دە ولار وزدەرىنىڭ جەكە ماقساتىنا جەتۋ بارىسىندا الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى جاستارعا تەرىس كوزقاراستار مەن پىكىرلەر تاراتۋى مۇمكىن ەكەنىن العا تارتادى. «ناتيجەسىندە, قازىرگى جاستار ۆيرتۋالدى كەڭىستىك ارقىلى تارالاتىن الەۋمەتتىك-پسيحولوگيالىق قىسىم جاساۋ جولىمەن تەرىس پيعىلدى توپتاردىڭ قۇربانىنا اينالىپ كەتۋ قاۋپى زيالى قاۋىمدى الاڭداتىپ وتىر. بۇل ءوز كەزەگىندە ەلدەگى ساياسي تۇراقتىلىق پەن ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە زالال كەلتىرۋى ىقتيمال», دەدى عالىم.
قورىتا ايتقاندا, قازىرگى قوعامدا الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ دامۋ بارىسى يدەيالار مەن كوزقاراستاردى بىرىكتىرەتىن, تالقىعا سالاتىن الاڭعا اينالدى. ەكىنشى جاعىنان, بۇل قوعام ىشىندە الاۋىزدىق تا تۋدىرۋى ابدەن مۇمكىن. ەندىگى ءاربىر ەل ازاماتىنىڭ مىندەتى – تسيفرلىق تەحنولوگيادان تۋىندايتىن قاۋىپ-قاتەردىڭ الدىن الىپ, پايدالى جاققا قولدانۋ ۋاقىت تالابىنا اينالىپ وتىر.
