ەكونوميكالىق پاتريوتيزم: وتاندىق ءونىمدى قولداۋ مەن دارىپتەۋ

ماشينا جاساۋ سالاسىن دا­مىتۋ ماسەلەسى پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆتىڭ تور­اعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتى­رىسىندا قارالدى. ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ءمينيسترى قانات شارلاپاەۆ سالاداعى جاعداي تۋرالى بايانداپ, سالالىق قا­ۋىم­­داستىقتار وكىلدەرى – قازاق­ستان ماشينا جاساۋشىلار ودا­عىنىڭ توراعاسى مەيرام پى­شەمباەۆ پەن ونەركاسىپتىك ينۆەستورلار وداعىنىڭ پرەزيدەنتى قايرات ەلامانوۆ, سونداي-اق قا­زاقستاننىڭ اۆتوكولىك وداعى پرەزيدەنتى انار ماقاشەۆا بايان­داما جاسادى.

سالاداعى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – جابدىقتى جاڭعىرتۋ. پرەمەر-مينيستر ماشينا جاساۋدا تەحنيكانىڭ توزۋى 40%-عا جۋىقتايتىنىن اتاپ ءوتتى. تەك تەمىرجول سالاسىندا 2030 جىلعا دەيىن ەلىمىزدە توزىعى جەتكەن 800-دەن اسا جولاۋشىلار ۆاگونى پايدالانۋدان شىعارىلادى دەپ كۇتىلەدى. ەلىمىزدىڭ ونەركاسىپتىك ينۆەستورلار وداعى دەرەكتەرى بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىنىڭ شامامەن 76%-ى جاڭارتۋدى قاجەت ەتەدى.

و.بەكتەنوۆ پرەزي­دەنت­تىڭ ەكونوميكانى ءارتاراپ­تان­دىرۋ جونىندەگى العا قويعان ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋ ءۇشىن وتاندىق ماشينا جاساۋ الەۋەتىن بەلسەندى تۇردە پايدالانىپ, جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ قاجەتتىگىن باسا ايتتى.

«مەملەكەت باسشىسى ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ ءىسىنىڭ نەگىزگى وزەگى يندۋستريالاندىرۋ ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. وڭدەۋ سەكتورىن, ءبىرىنشى كەزەكتە ماشينا جاساۋ سالاسىن سەرپىندى دامىتۋ ءوزىمىزدى ەكونوميكالىق جاعىنان تولىق قامتاماسىز ەتە الاتىن جاعدايعا جەتۋدە قوزعاۋشى كۇش بولۋى قاجەت. مەملەكەت وتان­دىق وندىرۋشىلەردى بەلسەندى قولدايدى. ءبىزدىڭ الدىمىزدا لو­كاليزاتسيالاۋ ۇلەسى جوعارى ءوندىرىس تسيكلىن قۇرۋ مىندەتى تۇر. بۇل رەتتە جۇمىس تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن ءوندىرىستى دەر كەزىندە جاڭعىرتىپ وتىرۋ ماڭىزدى», دەپ اتاپ ءوتتى پرەمەر-مينيستر.

وندىرىستىك ۇدەرىستەردى روبوتتاندىرۋ مەن اۆتوماتتاندىرۋدىڭ جاھاندىق ۇردىستەرىنە سايكەس كاسىپورىنداردا تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ قاجەتتىلىگى اتاپ ءوتىلدى.

بۇگىندە اۆتوموبيل ونەر­كاسىبىندە كلاستەرلىك ءوندى­رىستى قالىپتاستىرۋ جۇمىستارى جۇر­­گىزىلىپ جاتىر. بۇل ءتاسىل ەن­شىلەس سالالاردىڭ دامۋىن ىنتالاندىرادى, بۇكىل سەكتور ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەر مەن پەرسپەكتيۆالار اشادى.

مۇناي-گاز ماشينا جاساۋ سالاسىندا 50-گە جۋىق كاسىپ­ورىن جۇمىس ىستەيدى. ءوندىرىس كو­لەمى 160 ملن دوللارعا جەتەدى, ال يم­­­­پورت كولەمى 1,6 ملرد دوللاردان اسادى. پرەمەر-مينيستر ون ەسە ايىرماشىلىققا جانە ال­شاق­تىقتى تومەندەتۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى.

جاڭادان وتاندىق وندىرىس­تەردى قۇرۋعا جاردەمدەسۋ ءۇشىن حالىقارالىق مۇناي-گاز ماشيناسىن جاساۋ ورتالىعى قۇرىلدى. Honeywell, PetrolValves, Wika سياقتى حالىقارالىق كوم­پا­نيالاردىڭ ونىمدەرىن لوكاليزاتسيالاۋ جوبالارى ءساتتى جۇزەگە اسىرىلدى. و.بەكتەنوۆ حا­لىقارالىق وپەراتورلاردىڭ وتاندىق كاسىپورىندارمەن ۇزاق­مەرزىمدى شارتتار جاساسۋعا كەپىلدىك بەرۋ جونىندەگى ورتا­لىقتىڭ وكىلەتتىكتەرىن كەڭەيتۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.

پرەمەر-مينيستر ونەر­كاسىپ جانە قۇرىلىس, قار­جى, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيستر­لىكتەرىنە, «بايتەرەك» حولدين­گىنە ماقۇلدانعان قارجى-ەكو­نومي­كالىق نەگىزدەمەلەر شەڭ­بەرىندە ماشينا جاساۋداعى جو­بالاردى قوسىمشا قارجى­لاندىرۋدى تاپسىردى. و.بەكتەنوۆ ماشينا جاساۋ كاسىپ­ورىندارى ءوندىرىستى جاڭعىرتىپ, تاۋارلاردىڭ جاڭا تۇرلەرىن شى­عارۋ ءۇشىن جەڭىلدىكتى نەسيەلەرمەن قامتاماسىز ەتىلۋگە ءتيىس ەكەنىن ايتتى.

سونداي-اق ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگى اۆتوموبيل جاساۋ سالاسىنداعى جوبالاردى تۇراقتى باقىلاۋدا ۇستاپ, تۋىنداعان ماسەلەلەردى جە­دەل شە­شىپ, ەكسپورتتى كە­ڭەيتۋى قاجەت.

جالپى, ەلىمىزدە ماشينا جا­ساۋ ونىمدەرى نارىعى 31,6 ملرد دوللارعا باعالانادى, ونىڭ شامامەن 16%-ى وتاندىق ءوندىرىستىڭ ۇلەسىنە تيەسىلى.

پرەمەر-مينيستر ماشينا جاساۋ سالاسىنىڭ ءوسۋ الەۋەتى وتە جوعارى جانە ەكسپورتتى دامىتۋدا دا مۇمكىندىكتەر بار ەكەنىنە توقتالدى.

«ەكونوميكالىق پاتريوتيزم باستى قاعيداتىمىزعا اينالۋعا ءتيىس. ءبىز وتاندىق ونىمدەردى ساتىپ الىپ, سىرتقى نارىقتاردا بەلسەندى تۇردە دارىپتەۋىمىز قاجەت», دەپ اتاپ ءوتتى و.بەكتەنوۆ.

قازىرگى ۋاقىتتا ەۋرازيالىق وداق نارىعىندا ماشينا جاساۋ ونىمدەرى يمپورتىنىڭ جالپى كولەمى شامامەن 141 ملرد دوللاردى قۇرايدى. قازاقستان قازىردىڭ وزىندە اككۋمۋلياتورلار, ترانسفورماتورلار, كابەلدەر, لوكوموتيۆتەر, اۆتوموبيلدەر مەن اۆتوبۋستاردى ەكسپورتتاپ جاتىر. ەاەو نارىعىندا وتاندىق ءوندىرىس ۇلەسىن ارتتىرۋدا مۇم­كىندىكتەر بار.

پرەمەر-مينيستر ماشينا جاساۋدىڭ بىرقاتار سەك­تورىنداعى جاعدايعا نازار اۋدارىپ, وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋگە ىقپال ەتەتىن شارالاردى اتادى. وتاندىق اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن وندىرۋ­شىلەردى قولداۋ ءۇشىن بيىل يمپورتتىق انالوگتەردى سۋبسيديا­لاۋ الىنىپ تاستالدى. سونىمەن قاتار تەحنيكا ليزينگىنىڭ پايىز­دىق مولشەرلەمەسىن سۋبسيديا­لاۋ كەزىندە وتاندىق تەحنيكا ءۇشىن ايتارلىقتاي تومەن – سا­رالانعان ءتاسىل كوزدەلدى. بۇل شا­رالار لوكاليزاتسيالاۋدى تە­رەڭدەتۋگە, شىعارىلاتىن تەحنيكا نومەن­كلاتۋراسىن كەڭەيتۋگە جانە وتاندىق تەحنيكا پاركىن جاڭارتۋدى جەدەلدەتۋگە ىقپال ەتەدى.

تەمىرجول تەحنيكاسىنىڭ توزۋ دەڭگەيى 55%-دى قۇراپ وتىر. 2024 جىلى قولجەتىمدى لي­زينگ­تىك قارجىلاندىرۋ تەتىگى ىسكە قوسىلدى, سونىڭ ارقاسىندا ءوندىرىس كولەمى 1,5 ەسەگە ءوستى. ولجاس بەكتەنوۆ تاسىمالداۋشىلاردىڭ قاجەتتىلىكتەرى ءبىرىنشى كەزەكتە وتاندىق ءوندىرىس تەحنيكاسى ەسەبىنەن تولىق كولەمدە قام­تا­ماسىز ەتۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. پرەمەر-مينيستر دايىن ونىمدەر مەن قوسالقى بولشەكتەر شىعاراتىن جاڭا جوبالاردى ىسكە قوسۋدى ىنتالاندىرۋ ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

وتاندىق وندىرۋشىلەردى قولداۋ ءۇشىن پرەمەر-مينيستر ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس, قارجى مينيسترلىكتەرىنە مەردىگەر ۇيىم­داردىڭ جۇمىستار مەن كور­سەتىلەتىن قىزمەتتەردەگى وتان­دىق ۇلەس تالاپتارىنىڭ ورىن­داۋىن باقىلاۋدى كۇشەيتۋدى تاپسىردى. بۇگىنگى تاڭدا بىرقاتار ماشينا جاساۋ تاۋارلارى مەم­لەكەتتىك ساتىپ الۋدان الىنىپ تاستالعانىمەن, جاسىرىن تۇردە يمپورتتىق ءونىمدى ساتىپ الۋ فاكتىلەرى انىقتالعان.

سونداي-اق وتاندىق ماشينا جاساۋ سالاسى ونىمدەرىنىڭ ءىرى تۇتىنۋشىلارىنىڭ ءبىرى «سامۇرىق-قازىنا» قورىنىڭ الدىنا حولدينگتىڭ ساتىپ الۋ راسىمىندەگى جەرگىلىكتى قامتۋ ۇلەسىن 2025 جىلدىڭ سوڭىنا قا­راي 89%-عا دەيىن ۇلعايتۋ مىن­دەتى قويىلدى. و.بەك­تەنوۆ ەكونوميكالىق وسىمگە مۋل­تي­پليكاتيۆتى اسەردى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا بيزنەستىڭ ءوزارا مىندەتتەمەلەرىن كوزدەيتىن وففتەيك جانە ۇزاقمەرزىمدى كە­لىسىمشارتتار تەتىگىن بەلسەندى تۇردە پايدالانۋدى تاپسىردى.