سۋرەت: Charles Platiau / REUTERS
2023 جىلعى نارىقتىڭ كۇردەلى جاعدايىنا قاراماستان, تەحنولوگياعا سالىنعان ينۆەستيتسيا كولەمى ارتقان. گەنەراتيۆتى جي (Gen AI) 2022 جىلدان بەرى تەحنولوگيالىق دامۋ سالاسىنداعى كورنەكتى ترەندكە اينالىپ كەلەدى. بۇل تەحنولوگياعا دەگەن قىزىعۋشىلىق پەن ينۆەستيتسيانىڭ ايرىقشا ءوسۋى روبوتتەحنيكا جانە يممەرسيۆتى شىندىق سياقتى ءوزارا بايلانىستى ۇردىستەردە يننوۆاتسيالىق مۇمكىندىكتەردى اشۋى ىقتيمال. زەرتتەۋدە وپتيميزم, يننوۆاتسيا جانە تالانتتاردىڭ ۇزاقمەرزىمدى قاجەتتىلىكتەرى سياقتى ساناتتارمەن 15 تەحنولوگيالىق ءۇردىستىڭ ۇزاقمەرزىمدى تراەكتوريالىق دامۋى كورسەتىلگەن. تەحنولوگيالىق ۇردىستەر بەس اۋقىمدى ساناتقا توپتاستىرىلعان: AI رەۆوليۋتسياسى, تسيفرلىق بولاشاقتى قۇرۋ, كومپيۋتەرلەر مەن ينتەرنەتكە قوسىلۋدىڭ شەكارالارى, وزىق ينجەنەريا جانە تۇراقتى الەم.
- AI رەۆوليۋتسياسى. McKinsey كومپانياسىنىڭ جي-ءدىڭ جاي-كۇيى تۋرالى كەيىنگى ساۋالناماسىنا سايكەس, رەسپوندەنتتەردىڭ 65%-ى ولاردىڭ ۇيىمدارى مەن جۇمىس ورىندارى كەم دەگەندە ءبىر بيزنەس فۋنكتسياسىندا جي-ءدى ۇنەمى قولداناتىنىن ايتقان. بۇل بىلتىرمەن سالىستىرعاندا جي-ءدى پايدالانۋ جاعدايلارىنىڭ جىلدىق قۇنى 2,6 ترلن دوللاردان 4,4 ترلن دوللارعا دەيىن بولۋى مۇمكىن ەكەنىن كورسەتەدى.
بىلتىر OpenAI-دىڭ GPT-4, Anthropic's Claude جانە Google's Gemini سياقتى ماتىندىك بۋىن ۇلگىلەرى, سونداي-اق Dall-E 3 جانە Midjourney سياقتى كەسكىن جاساۋ قۇرالدارى سالاcىندا ايتارلىقتاي جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىلدى. جاقىندا OpenAI-ءدىڭ Sora ماتىندىك-بەينە گەنەراتورىن ىسكە قوسۋى تەحنولوگيانىڭ الەۋەتىن تاعى ءبىر رەت دالەلدەدى. ءتىپتى مۋزىكالىق كومپوزيتسيادا دا توڭكەرىس بولىپ جاتىر. بۇل سالادا Suno سياقتى جاڭا مودەلدەر ءارتۇرلى ستيلدەگى تۇپنۇسقا تۋىندىلاردى جاساۋ مۇمكىندىگىنە يە.
- تسيفرلىق بولاشاقتى قۇرۋ. زەرتتەۋگە سۇيەنسەك, الداعى ۋاقىتتا تالانتتار لاندشافتىندا وزگەرىستەر بولادى. جي-ءدىڭ جاڭا بۋىنىنىڭ پايدا بولۋى باعدارلامالىق جاساقتاما ينجەنەرلەرىنە ءوز ۋاقىتىن تازا كود جاساۋ تاپسىرمالارىنان ايىرىپ, ساۋلەت ديزاينى جانە ماسەلەلەردى شەشۋ تاپسىرمالارىنا قايتا بولۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. اتالعان وزگەرىس ينجەنەرلەر اراسىندا ويلاۋدىڭ ايتارلىقتاي وزگەرۋىنە اكەلىپ قانا قويماي, سونىمەن قاتار كومپانيالاردىڭ تالانتتاردى تاڭداۋعا, بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا جانە جۇمىسقا ورنالاسۋعا دەگەن كوزقاراسىنا دا اسەر ەتەدى. ەندى كومپانيالار جۇمىسقا مامان الۋدا الەۋەتتى ۇمىتكەرلەردىڭ كودتاۋ داعدىلارىنان بولەك تالانتتاردى ساقتاۋ جانە دامىتۋ ءۇشىن بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋدىڭ سارالانعان ستراتەگياسىن انىقتاۋعا ينۆەستيتسيا سالادى. سونىمەن قاتار ۇمىتكەرلەردىڭ كۇندەلىكتى تاپسىرمالاردى ورىنداۋدا اتالعان وزىق قۇرالداردى قانشالىقتى ءتيىمدى پايدالاناتىنى, ولارعا بەيىمدەلە بىلەتىن قابىلەتتەرىن باعالاۋعا باسىمدىق بەرەدى.
- كومپيۋتەرلەر مەن ينتەرنەتكە قوسىلۋ شەكارالارى. زاماناۋي ينتەرنەتكە قوسىلۋ تەحنولوگيالارى تۇتىنۋشىلاردىڭ جانە وڭدەۋ ونەركاسىبى مەن اۋىل شارۋاشىلىعى سياقتى سالالاردىڭ تاجىريبەسىندە توڭكەرىس جاساۋى مۇمكىن. ۇيىمدار مەن كومپانيالار ءوز بايلانىس ينفراقۇرىلىمىن جاقسارتۋ ءۇشىن تەحنولوگيالاردى كەڭىنەن پايدالانىپ جاتىر. تەلەكوممۋنيكاتسيا سالاسى وسى تەحنولوگيادان تۇسەتىن كىرىستىڭ شەكتەۋلى وسۋىنە قاراماستان, 5G-گە ينۆەستيتسيا سالۋدى تالاپ ەتەتىن تۇراقتى قوعامدىق قىسىمعا تاپ بولدى. كومپانيالار نارىقتا سالالارىنداعى يننوۆاتسيالاردى ىنتالاندىرۋ مەن قارجىلىق قيىندىقتاردى جەڭۋ ماقساتىندا سپۋتنيكتىك بايلانىس پروۆايدەرلەرى سياقتى كەلەسى بۋىن تەحنولوگيالىق كومپانيالارىمەن سەرىكتەستىك ورناتۋدى جالعاستىرىپ جاتىر.
زەرتتەۋدە ماماندار كەلتىرگەن مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك, 6G تەحنولوگياسى ءورىستى دامىپ كەلەدى. بىراق سالادا مازالايتىن سۇراقتار ءالى دە بار. مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى سالاسىنداعى زەرتتەۋلەر, نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردى ازىرلەۋ جانە ستاندارتتاۋ ارقىلى پروگرەسكە قول جەتكىزىپ وتىر. قازىرگى تاڭدا بەلگىلى ءبىر قولدانبالارعا قوسىلعان 6G قۇنىنا بايلانىستى شىعىنداردىڭ جوعارى ەكەنى انىقتالدى جانە تەلەكوممۋنيكاتسيالىق كومپانيالار بۇل جاڭا يننوۆاتسيانى قانشالىقتى ءساتتى مونەتيزاتسيالاي الاتىنى ءالى بەلگىسىز.
- وزىق ينجەنەريا. زەرتتەۋدە جەتىلدىرىلگەن روبوتتىق جۇيەلەر ءارتۇرلى فيزيكالىق تاپسىرمالاردى اۆتوماتتاندىرۋدا جوعارى مۇمكىندىكتەرىمەن ەرەكشەلەنەتىنى اتاپ وتىلگەن. پايدالانۋ جاعدايلارىنىڭ اۋقىمى تۇتىنۋشىلىق دەڭگەيدەگى قىزمەتتەردەن باستاپ كاسىپورىن دەڭگەيىندەگى قۇراستىرۋعا دەيىن, ماكروەكونوميكالىق جاعدايلارعا دا, تەحنولوگيالىق جەتىستىكتەرگە بايلانىستى دا كەڭەيدى. ماكروەكونوميكا تۇرعىسىنان الەمدە ەڭبەك شىعىندارىنىڭ ءوسۋى, حالىقتىڭ قارتايۋى جانە وففشورلىق جۇمىس كۇشىنە قاتىستى قوسىمشا كەدەرگىلەر بايقالادى. تەحنولوگيالىق تۇرعىدان العاندا جي فيزيكالىق روبوتتاردىڭ مۇمكىندىكتەرىن ارتتىرىپ, دايىندىعىن جەدەلدەتەتىن كوپتەگەن يننوۆاتسياعا اكەلدى. ەڭسەرۋگە بولاتىن تەحنولوگيالىق جانە الەۋمەتتىك كەدەرگىلەرگە قاراماستان, كەڭ اۋقىمدى نارىققا ەنۋ ونىمدىلىكتى ارتتىرۋدىڭ كىلتى بولۋى مۇمكىن. بۇل ەكونوميكانى قازىرگى ادامعا باعىتتالعان جۇمىس ورىندارىنان تۇبەگەيلى ەرەكشەلەنەتىن جاڭا جۇمىس ادىستەرىن ەنگىزۋگە باعىتتايدى.
- تۇراقتى الەم. ەلەكترلەندىرۋ جانە جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا تەحنولوگيالارى پاريج كەلىسىمىنە سايكەس كومىرقىشقىل گازىنىڭ جاھاندىق شىعارىندىلارىن ازايتۋ ءۇشىن وتە ماڭىزدى. كەلىسىمنىڭ ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋ ءۇشىن 2030 جىلعا قاراي جاھاندىق شىعىنداردى 45%, ال 2050 جىلعا قاراي نولدىك شىعىندارعا دەيىن ازايتۋ قاجەت. بۇل تەحنولوگيالار كەڭ تارالعان سايىن تالانتتار اراسىنداعى الشاقتىقتى جويۋ دا وتە ماڭىزدى بولادى. McKinsey زەرتتەۋىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, 2050 جىلعا قاراي كليماتتىق تەحنولوگيالاردىڭ قۇن تىزبەگى بۇكىل الەمدە شامامەن 200 ملن بىلىكتى جۇمىسشىنى قاجەت ەتەدى.
ەلەكترلەندىرۋ جانە جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا تەحنولوگيالارىن ودان ءارى ەنگىزۋ تەحنولوگيالىق جەتىستىكتەر مەن اۋقىمدى ينۆەستيتسيالار ارقىلى قول جەتكىزۋگە بولاتىن شىعىنداردى ازايتۋعا بايلانىستى بولادى. ەسەپكە سۇيەنسەك, بولاشاقتا تەحنولوگياعا قاجەتتى ليتي, بولات جانە مىس سياقتى ماتەريالداردى جەتكىزۋ وزەكتى بولۋى مۇمكىن.
تۇيىندەسەك, McKinsey كومپانياسىنىڭ بيىلعى تەحنولوگيالىق ۇردىستەر ەسەبى – زاماناۋي ونىمدەردىڭ ەكونوميكالىق دامۋ, عىلىم مەن ادامزات بالاسىنىڭ بولاشاعىنا اسەرىن باعامداۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن زەرتتەۋلەردىڭ ءبىرى. ەسەپتە بەرىلگەن ماماندار قورىتىندىلارى مەن ستاتيستيكالىق مالىمەتتەر زەرتتەۋشى عالىمدارعا, جالپى قىزىعۋشىلىعى بار قاۋىمعا قوسىمشا كومەكشى قۇرال بولا الادى.
ايدانا امالبەكوۆا,
قازاقستان قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى
