جاناشىرلىق پەن جانكەشتىلىك

ماماندىققا ادالدىقتىڭ ۇلگىسى

ادام ءومىرىن قۇتقارۋدىڭ نەگىزى باعىتتارى قار كوشكىنى, سۋ تاسقىنى, ورمان ءورتى, جانارتاۋدىڭ قايناۋى, جەر سىلكىنىسى, نايزاعاي ءتۇسۋ, قاتتى داۋىل سوعۋ سەكىلدى تابيعي, تەحنوگەندى سيپاتتاعى توتەنشە جاعدايلار اياسىندا توعىسادى. باسقاسىن ايتپاعاندا, بۇل رەتتە بيىل كوكتەمدە ەلىمىزدە بولعان الاپات سۋ تاسقىنى كەزىندە قۇتقارۋشى ماماندار قانشاما ادامنىڭ ءومىرىن امان ساقتاپ قالعانىن ايرىقشا اتاپ وتۋگە تۇرارلىق.

سونداي ەرجۇرەك قۇتقارۋشىنىڭ ءبىرى – توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنە قاراستى «قازاۆياقۇتقارۋ» اق-نىڭ قۇتقارۋشى-ۇشقىشى, اۋە كەمەسىنىڭ كومانديرى اسحات ابدىكارىموۆ. مامان قىزمەت بابىندا كاسىپقويلىق پەن باتىلدىقتىڭ ەرەن ۇلگىسىن كورسەتىپ كەلەدى. ول 4 مىڭ مەتر بيىكتىكتە, ياعني تاۋ­لى جەرلەردە قيىندىقتى ەركىن ەڭسەرىپ, وزىنە جۇكتەلگەن ەڭ كۇردەلى مىندەتتەردى مۇلتىكسىز اتقارىپ شىقتى.

ا.ابدىكارىموۆ قىزمەتىن 2008 جىلى ەكىنشى دارەجەلى ۇشقىش بولىپ باستاپ, جەتى ءتۇرلى اۋە كەمەسىن يگەردى. جالپى ۇشۋ ۋاقىتى 3 900 ساعاتتى قۇرايدى. ازاماتتىق اۆياتسيا سالاسىندا جۇمىس ىستەگەن جىلدارى جوعارى بىلىكتى مامان بولىپ قانا قويماي, تاجىريبەلى تالىمگەر كوپتەگەن اۋە كەمەلەرىنىڭ كومانديرلەرىن دايارلادى. بيىلعى قوستاناي وبلىسىندا بولعان سۋ تاسقىنى كەزىندە قاۋىپتى ايماقتا قالعان جۇكتى انالاردى قۇتقاردى. جاقىندا قاراعاندى, پاۆلودار وڭىرىندە تۇتانعان ءورتتى سوندىرۋگە دە قاتىسىپ, ەلدى مەكەندەردى ورتتەن قورعاۋعا كومەكتەستى. «ەۆروكوپتەر» اۋە كەمەسىندەگى اۆياتور قۇتقارۋ وپەراتسيالارىندا ءورتتى سون­دىرۋگە ارنايى «Bambi Bucket» سۋ تو­گەتىن قۇرىلعىنى بەلسەندى پايدالانادى. بۇل اسىرەسە قولجەتىمدى ەمەس جەرلەر­دەگى ءورتتى ءتيىمدى تۇردە باسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

ء«اربىر ميسسيا – تەك جۇمىس ەمەس, ادام­داردىڭ ومىرىنە جاۋاپ بەرۋ», دەيدى ا.ابدىكارىموۆ. ونىڭ ماماندىققا ادال­دىعى مەن كاسىپتىك شەبەرلىگى اۆيا­تسيا مەن قۇتقارۋ مانسابىن ارماندايتىن كەيىنگى بۋىن وكىلدەرىنە ۇلگى.

اكۆالانگشى مەن الپينيست

قاۋىپ-قاتەر لوكاتسيا تاڭدامايدى. اسپاندا دا, جەردە دە ءجۇز پايىز قاۋىپ­سىز ەش­تەڭە جوق, جازاتايىم وقيعا جار استىن­دا. سونىڭ ءبىرى – سۋ. اسىرەسە جازعى شو­مىلۋ كەزىندە وقىس وقيعالار كوپ تىر­كە­لەدى. وندايدا ەڭ الدىمەن, سۋداعى قۇت­قارۋ­­شىلارعا جۇگىنەمىز. ءتىپتى جازىم بول­عان ادام­نىڭ ءمايىتىن تابۋ دا وڭاي شارۋا ەمەس. وسى رەتتە سۋ استىنداعى جۇمىستىڭ سىرىن شىعىس قازاقستان وبلىسى تجد جەدەل-قۇتقارۋ جاساعىنىڭ 1-ساناتتى قۇتقارۋشىسى اندرەي ۆەبەردەن سۇراپ بىلدىك. توتەنشە جاعداي قىزمەتىندە 14 جىل جۇمىس ىستەيتىن اندرەي جۇزدەن استام اپاتتىق-قۇتقارۋ جۇمىسىنا قاتى­سىپ, 20-عا جۋىق ازاماتتىڭ ءومىرىن ساقتاپ قا­لىپ­تى.

«جۇمىس وڭاي ەمەس, بىراق قىزىقتى. ءبىزدىڭ ماماندار ارنايى ىرىكتەۋدەن وتەدى. قاۋىپسىزدىك ماقساتىندا ارقاشان كوماندامەن جۇمىس ىستەيمىز, قۇرامدا ەڭ كەمىندە ءۇش ادام بولۋى كەرەك – بىرەۋى قۇرلىقتا, ەكەۋى سۋ استىندا. قۇرلىقتاعى ادام سۋ استىنداعى قۇتقارۋشىعا وتتە­گىنىڭ بەرىلۋىن كورسەتەتىن مانومەتردى, سۋدىڭ تەرەڭدىگىن باقىلايدى. ولار ءبىر-بىرىمەن ىم ارقىلى, ۇنەمى بايلانىستا بولادى. مىسالى, جوعارى كوتە­رىل­گەن ساۋساق «كوتەرى­لەمىز» دەگەندى, ال جۇدىرىق قاۋىپتى بىل­دىرەدى. كەيدە كابەل قولدانىلادى: ەگەر سۇڭگۋىردىڭ كابەلى قۇرلىقتا ءۇش رەت تارتىلسا, وندا ونىڭ سۋ بەتىنە شىعاتىن ۋاقىتى كەلدى دەگەن ءسوز», دەيدى ا.ۆەبەر.

سۋ استىندا قاۋىپسىز جۇمىس ىستەۋ ماق­ساتىندا سۇڭگۋىرلەر ارنايى قۇرال-جاب­دىقپەن قامتى­لادى. ولاردىڭ ارنايى كيىم ۇلگىلەرى بار. سۇڭگۋ الدىندا بارلىق جابدىق ءجىتى تەكسەرۋدەن وتكىزىلەدى. بۇل ءىستى ادەتتە ەشكىمگە سەنىپ تاپسىرمايدى, وزدەرى اتقارادى.

«قۇتقارۋشىلاردىڭ كيىمدەرى ءارتۇرلى بولادى. ءبىز قۇرعاق, سونداي-اق دىمقىل كيىمدەرمەن جۇمىس ىستەيمىز. دىمقىل كيىم جىلۋدى جاقسى ساقتايدى. ول نەعۇرلىم قالىڭ بولسا, سوعۇرلىم جىلى. ال سۋ وتكىزبەيتىن كيىم قولايسىزداۋ. سۋىق سۋدا قاتىپ قالماس ءۇشىن ىشىنەن سۋىق وتكىزبەيتىن كيىم كيىلەدى. سۇڭگۋىر قۇتقارۋشىلاردىڭ دەنە كۇشى عانا ەمەس, رۋحى دا مىقتى بولۋى كەرەك», دەيدى ول.

جانات كامەردەنوۆ – ءوز ءومىرىن ەڭ قيىن جاعدايدا قالعان ادامداردى قۇت­قارۋ­عا ارناعان استانالىق الپينيست-قۇتقارۋشى. جەدەل-قۇتقارۋ جاساعىندا جۇمىس ىستەيتىن جانات اپاتتى جاعدايلار بارىسىندا قاۋىپ-قاتەرمەن قاتار, پسيحو­لوگيالىق تۇراقتىلىقتى قاجەت ەتەتىن قيىندىققا بەتپە-بەت كەلەدى. ول اسىرەسە, تاۋلى جەرلەردەگى تۋريستەردى قۇتقارۋدا, قالاداعى بيىك عيماراتتاردا بولاتىن وقىس وقيعالاردا ارقاشان الدىڭ­عى شەپتە جۇرەدى.

«جاناتتىڭ كاسىبي شەبەرلىگى مەن جانكەشتىلىگى كوپتەگەن قۇتقارۋ وپەراتسياسىندا سىننان وتكەن. كۇندەلىكتى ومىردە ول ءوزىنىڭ باي تاجىريبەسىن باسقالارعا دا ۇيرەتىپ, قۇتقارۋشىلاردىڭ جاڭا بۋى­نىن تاربيەلەۋگە ۇلەس قوسىپ ءجۇر», دەيدى استانا قالاسى تجد-دە بىرگە ىستەيتىن ارىپتەستەرى.

«تورتاياقتى قۇتقارۋشى»

ادام ءومىرىن قۇتقارۋدا تەحنولوگيا مەن ماماندارمەن قاتار ءيىسشىل يتتەردىڭ دە ورنى ەرەكشە. جەتى قازىنانىڭ ءبىرى سانالاتىن يت – ادامنىڭ سەرىگى عانا ەمەس, قىزمەت بابىنداعى كومەكشىسى. ءيتتىڭ ءيىس سەزۋ, ەستۋ قابىلەتى ادامعا قاراعاندا ون مىڭ ەسە جوعارى ەكەن. بۇگىندە استانا قالاسى پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ كينولوگيالىق ورتالىعىندا ونداي قابىلەتى جوعارى, قۇتقارۋ جۇمىسىنا پايدالى 50-دەن استام قىزمەتتىك يت بار. كينولوگيا – يت ءوسىرۋ تۋرالى عىلىم. قازاقى تۇسىنىكپەن ايتقاندا, يتبەگى دەۋگە دە بولادى.

«كينولوگيا – پوليتسيانىڭ ەڭ قى­زىقتى قىزمەت­تەرىنىڭ ءبىرى. كولىك پولي­تسيا­سىنىڭ كينولوگتەرى وزدەرىنىڭ تورتاياقتى سەرىكتەرىمەن كۇندەلىكتى ەلىمىزدىڭ اۋە, تەمىرجول كولىگىنىڭ ماڭىزدى ستراتە­گيا­لىق جولدارىندا قوعام­دىق قاۋىپ­سىزدىكتى قور­عاۋ ءىس-قيمى­لىنا قاتى­سادى. سونداي-اق توتەنشە جاعداي بولعان كەزدەردە ءيىسشىل يتتەر­دىڭ قۇتقارۋ جۇمىسىندا دا كومەگى زور», دەيدى كينولوگ ماماندار.

كينولوگيالىق ورتالىعى باستىعىنىڭ ورىنباسارى, پوليتسيا مايورى راۋان داۋلەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, ورتالىقتاعى يتتەر ءىز كەسۋ, ەسىرتكى, جارىلعىش زاتتار, قارۋدى ىزدەۋ باعىتىندا كومەك كورسەتەدى.

«جەدەل قۇتقارۋ جاساقتارىنىڭ قۇتقارۋشى يتتەرى ىزدەستىرۋ ايماعىنا بارعاندا ناقتى ماقساتىن بىلۋگە ءتيىس. زارداپ شەككەن ادامدى تاپقاندا, كينولوگكە ءۇرۋ ارقىلى بەلگى بەرەدى. كوپ جاعدايدا زارداپ شەگۋشىنىڭ ءىزىن تابا الماعان كەزدە ەستۋ قابىلەتىن ىسكە قوسادى. ونداي ساتتەردە قۇتقارۋشى يتتەردىڭ كومەگى اۋاداي قاجەت», دەيدى تجد جەدەل-قۇتقارۋ جاساعى كينولوگيا توبىنىڭ باس قۇتقارۋشى-كينولوگى قانات تۇرعانباي.

قانات جوعارى ءبىلىمدى زاڭگەر. سەمەي قالاسىنداعى 5511 اسكەري بولىمدە ءجۇرىپ, كينو­لوگياعا ماشىق­تان­عان. 16 جىلدىق تاجىريبەسى بار كاسىبي مامان گولدەن-رەتريۆەر, نەمىس وۆچاركاسى, بەلگيالىق وۆچاركا تۇقىمداس 4 ءيتتى اپاتتىق-قۇتقارۋ ىسىنە دايىنداعان. «قۇتقارۋشى يتتەر تەك سويلەي المايتىنى بولماسا, بارلىعىن دا ۇعادى. ءبىز ولاردى ەركەلەتىپ «تورتاياقتى پەرىشتەلەر» دەيمىز», دەيدى كينولوگ مامان.

قۇرمەتكە لايىق قىزمەت

قوعام قاۋىپسىزدىگىن كوزىنىڭ قارا­شىعىنداي قورعايتىن قۇتقارۋ قىز­مەتى سان سالالى. ەلىمىزدەگى تاعى ءبىر بەدەلدى قۇتقارۋ ءبولىمى – كاسىبي اسكەري­لەندىرىلگەن اپاتتىق-قۇتقارۋ قىزمەت­تە­رىنىڭ رەس­پۋب­ليكالىق ورتالىق شتابى. اتاپ وتەرلىگى, بۇل شتابتىڭ تاريحى 1932 جىلدان باستالادى, ول – ەلى­مىز­دىڭ العاشقى اسكەريلەندىرىلگەن اپاتتىق-قۇت­قارۋ قىزمەتتەرىنىڭ قۇقىقتىق ميراس­قورى.

«شتابتىڭ نەگىزگى باعىتى – وندىرىس­تىك نىسان­دارداعى قاۋىپسىزدىكتى قامتا­ما­سىز ەتۋ. ياعني قىزمەت تاۋ-كەن قۇت­قارۋ, اتقىلاماعا قارسى, گازدان قۇت­قارۋعا قاتىستى پروفيلاكتيكالىق جۇ­مىس­تارعا, سونداي-اق ءورتتى سوندىرۋگە, ال­عاش­قى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋگە باعىتتالعان. شتابتا قازىر 3 800-دەن استام جوعارى بىلىكتى مامان, 11 فيليال جۇمىس ىستەيدى. كاسىپورىن تەڭگەرىمىندە 650 بىرلىك مامانداندىرىلعان اپاتتىق-قۇتقارۋ كولىگى, 7 مىڭ بىرلىك قاجەتتى قۇرال-جابدىق بار. تەك 1991 جىلدان باستاپ 400-گە جۋىق اپاتتىق-قۇتقارۋ جۇمىسىنا قاتىسىپ, 432 ادام قۇتقارىلدى, اپات ورنىنان كوشىرىلگەندەر سانى – 1 702 ادام», دەيدى شتاب قىزمەتكەرى.

قورىتا ايتقاندا, ادام ءومىرى باستى قۇندىلىق دەسەك, ونى قورعاۋعا قىزمەت ەتەتىن قۇتقارۋشىلاردىڭ ەڭبەگى قانداي قۇرمەتكە دە لايىق. كۇندەلىكتى قىزمەت بارىسىندا باستارىن تاۋەكەلگە تىگىپ, اپاتتى جاعدايعا جول بەرمەۋ جولىندا جان الىسىپ, جان بەرىسەتىن قۇتقارۋشىلار – بەيبىت كۇننىڭ باتىرلارى. ەرلىكتىڭ ەرەن ۇلگىسىن كورسەتىپ, ۇندەمەي ءجۇرىپ-اق ۇلكەن ىستەر تىندىراتىن مامانداردىڭ قاجىرلى ەڭبەگىن, قاپىسىز قىزمەتىن دارىپتەپ, جان-جاقتى ناسيحاتتاي بەرگەن ءجون.