سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «ەQ»
18 قازان – رۋحاني كەلىسىم كۇنى. بۇل كۇن ەلىمىزدە دۇنيەجۇزىلىك دەڭگەيدەگى تەڭدەسسىز وقيعا – رۋحاني كەلىسىمنىڭ العاشقى الەمدىك كونگرەسى وتكەن 1992 جىلدان باستاۋ الادى.
قازاق حالقى بەيبىتسۇيگىش قاسيەتىمەن, ۇلتتىق بىرەگەيلىگىمەن ەلىمىزدەگى تاتۋلىق پەن كەلىسىمنىڭ كەپىلى بولىپ كەلەدى. سەبەبى 20,1 ملن تۇرعىننىڭ 71%-ى – قازاقتار. ۇلكەن جۇكتى كوتەرۋ جاۋاپكەرشىلىگى – بارلىعىمىزعا ارتىلعان زور مىندەت. ونى اتقارۋ ءۇشىن ءوزىمىزدى-ءوزىمىز تانىپ-ءبىلۋىمىز كەرەك. ءبىز كىمبىز, قايدان شىقتىق, مەملەكەتتىگىمىز, جەرىمىز جونىندەگى ماعلۇمات ارقايسىمىزدىڭ جادىمىزدا سايراپ تۇرعانى ءلازىم.
بىرىنشىدەن, ءتۇپ-تامىر تاريحىمىزدى بىلمەي, ولكەمىزدى تانىماي ەل بولۋ قيىن ەكەنىن العا تارتقان پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاق ەلىنىڭ كونە زامان, وتكەن داۋىرلەردەن باستالعان تاريحىن زەرتتەپ, 7 تومدىق كىتاپ دايىنداۋدى عالىمدارعا تاپسىردى. ول ماسەلە وڭ شەشىمىن تاۋىپ جاتىر, سونداي-اق بارشا حالىق تاراپىنان قولداۋ تاپتى.
قازاق ەلىنىڭ باتىس قاقپاسىنداعى قۇرمانعازى اۋدانىنىڭ تۇرعىندارى دا ءدۇبىرلى وزگەرىستەردەن كەنجە قالماي, ولكەمىزدىڭ وتكەنى مەن بۇگىنىنەن سىر شەرتەر 3 تومدىق كىتاپتى جارىققا شىعاردى. اۋدانىمىزدى جان-جاقتى تولىق تانۋ جولىندا وكرۋگتەردىڭ شەجىرەسىن تياناقتى دايىنداۋ – الداعى قوماقتى ءىسىمىز. ول ەڭبەكتە قويان-قولتىق ءومىر ءسۇرىپ جۇرگەن بارلىق ەتنوس وكىلى قامتىلۋعا ءتيىس. كوپۇلتتى مەملەكەت رەتىندە, اسىرەسە ورىس حالقىمەن تالايلى تاعدىر جازۋىندا ءتورت عاسىرعا جۋىق ۋاقىتتان بەرى تاريح جۇگىن بىرگە كوتەرىپ كەلەمىز. بۇقارا جۇرت ءبىر-ءبىرىن جاتسىنباي, سىيلاسىپ ءومىر سۇرگەنى – شىندىق.
ەكىنشىدەن, مەملەكەت باسشىسى ەنگىزگەن «ادالدىق», «ادىلدىك», «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» يدەيالارىن جۇزەگە اسىرۋ كەرەك. تۇركىستان قالاسىندا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ ەكىنشى وتىرىسىندا «جاڭا قازاقستاندى ادال ادامدار قۇرايدى» دەگەنى – ءىس باسىنداعى باسشىلارعا, مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەرگە ءار كەزەڭدە دە ادال بولۋدى تاپسىرعانى.
مەملەكەت قارجىسىن ساقتاۋ – سول قارجىنى بولەتىن, جۇمسايتىن باسشىلاردىڭ عانا قولىندا. سوندىقتان زور سەنىمگە يە بولعان جوعارى لاۋازىمداعى ادامداردىڭ تازالىعى بۇكىل ۇلتقا اسەر ەتەتىنىن سەزىنگەندە, حالقىمىزدا دا سانالى تۇردە وزگەرىس ورىن الادى.
اتىراۋ قالاسىندا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ ءۇشىنشى وتىرىسىندا ادىلدىككە باسا نازار اۋدارىلدى. ادىلدىك بارلىق حالىققا ورتاق بولسا دا, ونى جۇزەگە اسىراتىن – بيلىك باسىنداعى ادامدار. كادرلاردى تاربيەلەۋ, سايلاۋدى ءادىل وتكىزۋ سول كىسىلەردىڭ وڭ نيەتىنە, تازالىعىنا تىكەلەي بايلانىستى. قولى تازا, پيعىلى اق باسشى – ەلىمىزدەگى ادالدىق پەن كەلىسىمنىڭ كەپىلى, ياعني العا ورلەۋدىڭ نەگىزگى شارتتارى.
ۇشىنشىدەن, ءدىنىمىز – دىڭگەگىمىز. اسىل ءدىنىمىزدىڭ پاكتىگىن ساقتاي المايتىن كەزدەرىمىز جوق ەمەس. بۇل تۇرعىدا ەل تۇرعىندارىنىڭ ءدىني ساۋاتىنىڭ ازدىعى سالدارىنان جات اعىمداردىڭ تايراڭداۋىنا جول بەرىپ الامىز. يمامداردىڭ جاماعاتتىڭ ءدىني ساۋاتىن اشار ۋاعىزدارى تاپشى. اسىرەسە مۇردەنى جونەلتۋدەگى ايتارى 4 پارىزدان اسپايدى. جانازا الدىندا 2-3 مينۋت ءدىنىمىزدىڭ ارتىقشىلىعىن جەتكىزىپ, وي سالار سوزدەر ايتۋعا بولماس پا ەدى؟ ونىڭ دا ءبىر سەپتىگى تيەرى انىق.
تورتىنشىدەن, مەملەكەتتىك ءتىل – باستى بايلىعىمىز. «مەن قازاقپىن» دەگەن ءاربىر ادام ءۇشىن ءتاڭىر سىيلاعان وسى بايلىقتى شۇبارلاماي كەلەر ۇرپاققا جەتكىزۋ – پارىز. ونەر مەن مادەنيەتتە ۇلتتىق ناقىش ايقىندالىپ تۇرۋى, سالت-ءداستۇردى ساقتاۋ – ءوز بولمىسىمىزدى بيىكتەتىپ, ەل الدىنداعى قارىزىمىزدى وتەۋگە باستار جول.
قازاق حالقى وسى ايتىلعان ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن تۇعىرىنا قوندىرسا, الەمدەگى دامىعان ۇلتتاردىڭ قاتارىنان تابىلادى. رەسپۋبليكاداعى وزگە ۇلتتاردى تاتۋلىق پەن كەلىسىم جولىندا جان-جاعىنا ۇيىستىرىپ, جەتەكشىلىك ەتەتىن جاڭا دەڭگەيگە شىعادى. قازاق ەلى جەرىمىزگە قونىستاعان بارلىق ەتنوس وكىلىنىڭ تەڭ دارەجەدە ءومىر ءسۇرىپ, سالت-ءداستۇرىن, ونەرىن دامىتىپ, حال-احۋالىن تۇزەۋىنە تولىق جاعداي جاسادى. ءوز كەزەگىندە ولار دا قازاق حالقىنىڭ ءتىلىن, ءدىنىن, ءدىلىن دامىتۋعا, جاقسىلىققا جاقسىلىقپەن جاۋاپ بەرىپ, قوماقتى ۇلەس قوسۋعا مىندەتتى. سوندا عانا ەتنوستار اراسىنداعى كەلىسىم گۇلدەيدى.
ومىرزاق قاجىمعالي ۇلى,
حالىقارالىق «الاش» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى
