«ءتور – مۇعالىمدىكى»

ساندار سويلەگەندە

وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ كەيىنگى دەرە­گىنە سۇيەنسەك, ەلىمىزدەگى مەملە­كەت­­تىك مەكتەپتەردە 400 مىڭعا جۋىق مۇعا­لىم ەڭبەك ەتەدى. ونىڭ 33 پايىزى – 20-35 جاستاعى جاس ماماندار. 22 پايىزدان كوبىن ەگدە جاستاعى تاجىريبەلى مۇعالىمدەر قۇرايدى. با­سىم بولىگى, ياعني 43 پايىزدايى – 36-50 جاس­تاعى ورتا بۋىن وكىل­دەرى. ال ەڭ ازى – زەينەت جاسىنداعىلار, ولار ورتا ءبىلىم ۇيىمدارىندا ەڭبەك ەتەتىن پەداگوگتەردىڭ 1,4 پايىزىن قۇرايدى. مۇعالىمدەردىڭ كوبى – الماتى وبلىسىندا. اتالعان وڭىردە 33 مىڭنان اسا مۇعالىم وقۋشىلارعا ءبىلىم بەرەدى.

ودان كەيىنگى ورىندا 28 مىڭنان كوپ پەداگوگپەن جامبىل وبلىسى تۇر. بۇل كورسەتكىشتەگى العاشقى ۇشتىككە قىزىلوردا وبلىسى كىرەدى, وندا 23 مىڭعا جۋىق مۇعالىم جۇمىس ىستەيدى. ال ورتا ءبىلىم ۇيىمدارىنداعى مۇعالىمدەر سانى ەڭ از وڭىرلەرگە اباي وبلىسى (12 مىڭنان اسا), اتىراۋ وبلىسى (13 مىڭنان اسا), قوستاناي وبلىسى (14 مىڭعا جۋىق) جاتادى.

پەداگوگتەردىڭ بىلىمىنە كەلسەك, 343 مىڭداي مۇعالىمنىڭ جوعارى ءبىلىمى بار, 26 مىڭعا جۋىعى كوللەدج ديپلومىمەن ەڭبەك ەتىپ ءجۇر, 30 مىڭنان كوبى جوعارى بىلىمنەن كەيىنگى ءبىلىم العان, ياعني ماگيستراتۋرا نەمەسە دوكتورانتۋرا وقىعاندار نەمەسە وقىپ جۇرگەندەر. بىلىكتىلىك ساناتىنا توقتالساق, «پەداگوگ-مودەراتوردى» 102 مىڭعا جۋىق مامان العان. ودان جوعارى سانالاتىن «پەداگوگ-شەبەر» بىلىكتىلىك ساناتى 3400-دەن اسا مۇعالىمدە بار. 75 مىڭنان اسا مۇعالىم – «پەداگوگ-زەرتتەۋشى», 115 مىڭنان كوبى – «پەداگوگ», 4,5 مىڭى – «ەكىنشى ساناتتى», 3,6 مىڭى – ء«بىرىنشى ساناتتى», 2,5 مىڭى – «جوعارى ساناتتى». مەكتەپ ديرەكتورلارىندا بىلىكتىلىك ساناتتارىنىڭ اتاۋى بولەك. مىسالى, 4,2 مىڭى – قاتارداعى باسشى, مىڭنان ءسال كوبى – «باسشى-ۇيىمداستىرۋشى», 800-دەن اسا ديرەكتور – «باسشى-مەنەدجەر», 500-گە جۋىعى – «باسشى-كوشباسشى» ساناتىنىڭ يەسى.

مارتەبەلى ماماندىق

90-جىلدارداعى توقىراۋ كە­زەڭى­­نەن كەيىن, ونىڭ ۇستىنە تاۋەل­سىزدىكتىڭ العاشقى جانە ەكىن­شى ونجىلدىعىنداعى جەڭ ۇشى­نان جالعاسقان جەمقور­لىق­تىڭ كەسىرىنەن ءبىلىم سالاسى قۇلدىراپ كەتتى. مۇنداي ماسە­لە­نىڭ سالقىنى, اسىرەسە سالاعا سىرتتاي وقىعاندار مەن ديپلومدى جەڭىل جولمەن العانداردىڭ كوپتەپ كەلۋى مۇعالىمدەرگە دەگەن قانشاما ۋاقىت بويعى قا­لىپ­تاسقان وڭ كوزقاراسقا داق تۇسىر­گەندەي ەدى. 2019 جىلى قابىل­دانعان «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭى وسى تۇيتكىلدىڭ ءتۇيىنىن تارقاتۋعا سەپ بولعان-دى. ويت­كەنى زاڭ پەداگوگتەرگە تالاپتى كۇشەيتۋ, قولايلى جاعداي جاساۋ, ولاردىڭ كاسىبي ءوسۋىن ىن­تا­­لاندىرۋ جونىندەگى جۇيەلى شارالار كەشەنىن ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. مىسالى, 2020 جىلدان باستاپ مەكتەپكە دەيىنگى, ورتا, تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم سالاسى پەداگوگتەرىنىڭ ەڭبەكاقىسى ەكى ەسەگە ارتتى. اتتەس­تاتتاۋ قورىتىندىسى بو­يىنشا مەكتەپكە دەيىنگى, ورتا, قوسىمشا, تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم ۇيىمدارىنىڭ 270 مىڭنان اسا پەداگوگى بىلىك­تىلىك ساناتىنا بايلانىستى لاۋا­زىمدىق جالاقىسىنىڭ 30-50% مول­شەرىندە قوسىمشا اقى الادى. ديرەكتورلار بىلىكتىلىك ساناتىن راستاعان جاعدايدا ەڭ­بەك­اقىسىنا تيىسىنشە 30, 50 نەمەسە 100 پايىز قوسىمشا اقى تولەنەدى. تالىمگەرلىك, ماگيستر دارەجەسىنە, سونداي-اق سپورت سەكتسيالارىن جۇرگىزگەنىنە قو­سىم­شا اقى جۇيەسى ەنگىزىلدى, ورتا ءبىلىم ۇيىم­دارىندا داپتەر تەك­سەر­گەنىنە قوسىمشا اقى مول­شەرى ۇلعايتىلدى. پەداگوگ­تەر­­دىڭ جۇكتەمەسى ازايتىلىپ, ولار­دىڭ ەڭبەگىن, سونداي-اق دەمالىس ۋاقىتىن نورمالاۋ جۇيەسى ەنگىزىلدى. 2021 جىلدان باستاپ مۇعالىمدەردىڭ اپتالىق ساعات جۇكتەمەسى 18-دەن 16-عا قىس­قارتىلدى. ءبىلىم ساپاسىن قام­تاماسىز ەتۋ جونىندەگى اۋماق­تىق دەپارتامەنتتەر جانىنان پەداگوگيكالىق ەتيكا جانە پە­دا­گوگ­تەردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ ماسە­لەلەرى بويىنشا كەڭەستەر قۇرىل­دى.

ۇزدىكتەردى ۇكىلەۋ ۇلگىسى

2012 جىلدان بەرى «ۇزدىك پەداگوگ» رەسپۋبليكالىق بايقاۋى وتكى­زى­لىپ كەلەدى. جىل سايىن ۇيىم­داس­تى­رىلاتىن بايقاۋ ناتي­جەسىندە وسى ۋاقىتقا دەيىن 688 پەداگوگ جەڭىمپاز اتانىپ, جوعارىدا اتالعان زاڭعا ساي­كەس 1000 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش كولەمىندە (بيىل بەلگىلەنگەن مول­شەر بويىنشا 3 692 000 تەڭگە) سىياقى الدى. ماسەلەن, 2023 جىلى 64 ۇزدىك ۇستازعا جالپى سوماسى 220 ملن 800 مىڭ تەڭگە كولەمىندە سىياقى تولەن­گەن.

وسىعان قوسا «پەداگوگ مارتە­بەسى تۋرالى» زاڭنىڭ 9-بابىنا سايكەس پەداگوگتىڭ اسا ۇزدىك جەتىستىكتەرى جانە قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىنا سىڭىر­گەن ايرىقشا ەڭبەگى ءۇشىن مەم­لەكەتتىك ناگرا­دالار, ونىڭ ىشىندە «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ۇستازى» قۇرمەتتى اتاعى بەرىلەدى. «قازاق­­ستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ۇستازى» قۇر­مەتتى اتاعىنا يە بولعان پەداگوگتەرگە دە ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشتىڭ 1000 ەسەلەنگەن مولشەرىندە بىرجولعى سىياقى بەرىلەدى.

2023 جىلى مەملەكەت باسشى­سىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ء«بىلىم بەرۋدەگى وزگەرىستەردىڭ 1000 كوشباسشىسى» جوباسى ىسكە قوسىلدى. سول جىلعى كادر رەزەرۆىنە ەنگەن 207 پەداگوگتىڭ 148-ءى (71,5%) كونكۋرسسىز ديرەكتور بولىپ تاعايىندالدى. قازىرگى ۋاقىتتا 385 ۇمىتكەر اڭگىمەلەسۋدەن وتكىزىلمەك. رەس­پۋبليكالىق كادر رەزەرۆىنە كىرگەن پەداگوگتەر كونكۋرستىق راسىم­دەردەن وتپەي-اق لاۋازىمدارعا تاعايىن­دالادى. سونداي-اق لاۋازىمعا تاعايىن­داۋ كەزىندە اتتەستاتتاۋدان وتپەي ء«بىرىن­شى ساناتتاعى باسشى» بىلىك­تىلىك ساناتى بەرىلەدى.

جاس كەلسە – ىسكە

جوعارىدا جازعانىمىزداي, ءبىلىم سالاسىنداعى جاس مۇعالىم­دەردىڭ قا­تارى از. وسى ولقىلىق­تىڭ ورنىن تولتىرۋ ماقساتىندا 2021 جىل­دان باستاپ سالاعا جاس بى­لىكتى مامانداردى تارتۋ با­عىتىندا بىرقاتار شارا قا­بىل­­داندى. اتاپ ايتقاندا, پەدا­گو­­گيكالىق باعىتتارعا گرانت سانى ارتتى (2022 – 15 273 گرانت, 2023 – 15 923, 2024 – 15 973); پەداگوگيكالىق ماماندىقتار بويىنشا وقيتىن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنت­تە­رىنە شاكىرتاقى مولشەرى 58 مىڭنان 67 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ۇل­عايتىلدى; پەداگوگيكالىق ما­مان­دىقتارعا ءوتۋ بالى 50-دەن 75 بالعا دەيىن كوتەرىلدى, بۇل رەتتە پەدا­گوگيكالىق ماماندىقتارعا تۇسەتىن تالاپكەرلەردىڭ ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدىڭ ورتاشا بالى 115 بالدى قۇرادى.

قازىر دارىندى جاستار اراسىنان پەداگوگيكالىق مامان­دىق­تارعا تۇسۋشىلەردىڭ وڭ ديناميكاسى باي­قالادى. 2023 جىلى 1797 «التىن بەلگى» توسبەلگىسىنىڭ يەگەرلەرىنە گرانت تاعايىندالدى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار بولگەن پەداگوگيكالىق ما­مان­دىقتار بويىنشا جوعارى ءبىلىمى بار مامانداردى دايارلاۋعا ار­نال­عان ءبىلىم بەرۋ گرانتىنىڭ سانى ارتىپ كەلەدى.

«پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭ­نىڭ 12-بابىنا سايكەس  اۋىلدىق جەردەگى پەداگوگكە تۇرعىن ءۇي, ونىڭ ىشىندە قىزمەتتىك جانە (نەمەسە) جاتاقحاناعا الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەر; زاڭنامادا كوزدەلگەن تارتىپپەن جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرى­لى­سىنا ارنالعان جەر ۋچاسكەلەرى كوزدەلگەن. سونىمەن قاتار اۋىل­دىق ەلدى مەكەندەرگە كاسىپتىك قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋ جانە تۇرۋ ءۇشىن كەلگەن پەداگوگكە جەرگىلىكتى وكىلەتتى ورگانداردىڭ شەشىمى بو­يىنشا تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋ نەمەسە سالۋ ءۇشىن كوتەرمە جار­دەماقى, الەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتىلەدى.