كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
سول الەكەڭنىڭ جالعىز جيەنىنىڭ ەسىمى – ەسكەندىر. ول – كورنەكتى قايراتكەر, سىنشى, جازۋشى, جۋرناليست سماعۇل سادۋاقاس ۇلىنىڭ پەرزەنتى. اناسى – زەينەپ (ەليزاۆەتا) اليحانقىزى. اكە دە, اتا دا توتاليتاريزم قۇربانى بولعان سوڭ, ەسكەندىر «حالىق جاۋىنىڭ ۇرپاعى» دەگەن جامان اتتان قۇتىلامىن دەپ, كەڭەس وكىمەتى قاتىسقان ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا بوزبالا جاسىندا مەرت بولدى...
ءبىر ايرىقشا دەرەك: ءتۇرلى جاعدايدا تەمىرجول تابىستىرعان تۇركىستان اۆتونومياسىنىڭ (قوقاندا جاريالانعان) ءبىرىنشى پرەمەر-ءمينيسترى, كاسىبي ينجەنەر مۇحامەتجان تىنىشباي ۇلىنىڭ دا, كەڭەستىك تۇركىستان اۆتونومياسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى, رسفسر پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى تۇرار رىسقۇل ۇلىنىڭ دا پەرزەنتى ەسىمى – ەسكەندىر. مۇحاڭنىڭ ەسكەندىرى اكەسىنەن سوڭ 10 جىلعا كەسىلىپ, تالاي ازاپتى باستان كەشتى. امان قالىپ, كەيىن تانىمال كينووپەراتور, كينورەجيسسەر بولدى. تۇرەكەڭنىڭ ەسكەندىرى دە مەكتەپتى بىتىرە سالىسىمەن اكەسى ءۇشىن سوتتالىپ, 20 جاسىندا تۇرمەدە جابىسقان قۇرت اۋرۋىنان قايتتى.
20-جىلدارى باسقا دا قايراتكەرلەر بالاسىن ەسكەندىر دەپ نىسپىلاعان. نەگە؟ ءسىرا, قازاق مەملەكەتتىلىگىن تەزدەتىپ قالپىنا كەلتىرۋدە ەسكەندىر زۇلقارنايىننىڭ جىگەرىن, ارمانىن, قۋاتىن, بالكىم باعىن قاجەتسىنگەن سەكىلدى. ارينە, ارعى جاعىندا شىعىس پەن باتىس, قازاق پەن ورىس مادەنيەتىن توعىستىرعان «الەكساندر» ۇعىمى – كىرىككەن «قورعاۋشى» ءھام «ەركەك» ماعىناسى دا اڭعارىلادى.
بىراق ەسكەندىر ەسىمى ايتىلعان سوڭ, تۇلعانىڭ اسقاق تا الاۋلى, قيىن دا كۇردەلى تاعدىرىن اتتاپ وتە المايمىز.
ەجەلدەن جەتكەن ءبىر تاعىلىمدى ءاپسانا بار. ءبىز مۇنى «ەسكەندىر تىعىرىعى» دەپ ايدارلادىق.
ەسكەندىر زۇلقارنايىن «الەمنىڭ ءامىرشىسى» رەتىندە مويىندالعان كۇنى سارايىنداعى اقشاڭقان بولمەسىنىڭ ەسىگىن تارس جاۋىپ, ەڭكىلدەپ تۇرىپ جىلادى دەيدى. ساردارلارى «امىرشىگە نە بولدى؟» دەپ قاتتى ساسىپتى. ول وق پەن وتتىڭ, ءومىر مەن ءولىمنىڭ اراسىندا دا, تاعدىردىڭ ادام جانىن شىرقىراتار ساتتەرىندە دە بۇلاي بوساماعان. ەسكەندىر قاشاندا قايتپاس قايسارلىقتىڭ, اينىماس باتىرلىقتىڭ ءرامىزى-ءتىن.
ءسويتىپ, ەسىك تۇبىنە جيىلعان اسكەرباسىلارى: ء«امىردىڭ ءۇن-ءتۇنسىز جاتقانى قالاي؟ بالكىم ءبىر قاسكۇنەم ۋ بەردى مە, قايبىر جاقىنى جانىن جارالايتىن ءسوز ايتتى ما – جاعدايدى بىلەيىك» دەسىپ, ەسىكتى قاعىپ كىرىپ: «دات, ءامىرشىم! ءحالىڭىز نەشىك؟» دەپ سۇرايدى عوي.
سوندا ۇنجىرعاسى تۇسكەن, اسقاق رۋحى باسىلعان ەسكەندىر ءبۇي دەپتى: «ساردارلارىم, كەشە ىمىرت جابىلعاندا جاراتقان ماعان مىنانداي وي سالدى. الەمگە داڭقىمدى اسىرعان سوڭعى جەڭىسىم – مەنىڭ جەڭىلىسىم ەكەن. ءدال كەشە مەن الەمدى وزىمە قاراتامىن دەگەن ءاۋ باستاعى بايانسىز جەرگە قايتا ورالعانىمدى ءتۇسىندىم. بۇرىن ات ۇستىندە ەدىم, ماقساتىم دا ايقىن-تىن. قازىر قايدا بارارىم, كىمدى جاۋلارىم بەلگىسىز. مەن تىعىرىققا تىرەلدىم. مەن جەڭىلدىم. ويلانا قاراسام, مەن ءوزىمدى جەڭىپپىن...». بۇل – قۇداي پانيدە وتىز ءۇش جىل ءومىر ءسۇرۋدى بۇيىرتقان ەسكەندىر زۇلقارنايىننىڭ سوڭعى كۇنى, سوڭعى ءسوزى ەكەن.
جانى ۇزىلەر ساتتە قاندىكويلەك جولداستارىنا: «مەنى قابىرگە جەتكىزەردە ەكى قولىمدى تابىتتان شىعارىپ قويىڭدار. اقىرەتكە ەشتەڭەسىز بارا جاتقانىمدى جۇرت كورسىن!» دەپ وسيەت ايتىپتى دەسەدى...
بۇل ءاپسانانى ۇلت تۇلعالارى جاقسى ءبىلدى. ولار ءوز ۇرپاعىنان بۇل ەسكەندىردى ەمەس, تاريحتان ساباق العان ەسكەندىردى كورگىسى كەلدى. بىراق ەل زيالىلارىن سىناعان اۋىر تاعدىر ەرەك ەسىمدى ۇرپاعىن دا اينالىپ وتپەدى...
ايتۋعان دوسبي
