تۇتىنۋشى مۇددەسىنە ساي باستامالار

ناقتى تۇسىندىرەر بولساق, بەل­گى­لەن­گەن نورمادان اساتىن كوم­مۋنالدىق قىزمەتتى تۇتىنا­تىن­داردىڭ ءتاريفى ۇلعايۋى مۇمكىن. بۇل رەسۋرستاردى ۇنەمدى پايدالانۋ تۋرالى تۇسىنىك قا­لىپتاستىرادى. مەملەكەت باسشىسى بىلتىر ساۋىردە وتكەن كەڭەستە تاريفتەردىڭ وزگەرۋىنە, ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا قاتىستى «تۇتىنۋدىڭ الەۋمەتتىك نورمالارىن» ەنگىزۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋدى تاپسىرعان ەدى. تاپسىرمانى ورىنداۋ اياسىندا ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى (ۇەم) حالىقارالىق تاجىريبەنى ەسكەرە وتىرىپ, تالداۋ دا جۇرگىزدى. وسى جىلدىڭ اقپان ايىنان باستاپ «نەعۇرلىم از تۇتىنساڭىز, سوعۇرلىم كوپ ۇنەمدەيسىز» قاعيداتى بويىنشا بىرقاتار ءىس اتقارىلدى. مىسالى, جىلۋمەن جانە سۋمەن جاب­دىقتاۋ قىزمەتتەرىنە بلوكتىك (سارالانعان) تاريفتەردى بەلگىلەيتىن «تۇتىنۋدىڭ الەۋمەتتىك نورمالارىن» ەنگىزدى. سونداي-اق جىل سوڭىنا دەيىن كوممۋنالدىق قىزمەتتەردى تۇتىنۋدىڭ الەۋمەتتىك نورمالارىن ماسشتابتاۋ كوزدەلگەن. ۇكىمەتتىڭ وسى الەۋمەتتىك بلوگىمەن قاتار كوممۋنالدىق قىزمەتتەرگە قاتىستى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارىنىڭ مۇددەلەرىن قورعاۋ ماسەلەلەرى پىسىق­تالادى.

كەشەگى جولداۋدا قارجى ينستيتۋتتارى تاراپىنان ەنەرگەتيكا سەكتورى مەن كوممۋنالدىق شارۋاشىلىققا ۇزاقمەرزىمدى كرەديت بەرۋ ماسەلەلەرى كوتەرىلدى. قازىر ۇەم كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىمدى قارجىلاندىرۋ ماقساتىندا تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شار­ۋا­شىلىعىنىڭ (تكش) ين­جە­نەر­لىك-كوممۋنيكاتسيالىق ينفرا­­­قۇ­رىلىمىنىڭ جوبالارىن قار­جى­لاندىرۋدىڭ 2024-2029 جىل­­دارعا ارنالعان باعدارلاماسى شەڭبەرىندە جۇمىس ىستەپ جاتىر.

بۇل باعدارلاما قىسقامەرزىمدى پەرس­پەكتيۆادا كوممۋنالدىق قىزمەت­تەر تاريفتەرىنە قىسىمدى ورتا ەسەپپەن 5%-عا دەيىن تومەندەتەدى. تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋدى جەدەلدەتۋگە, تاريفتەردىڭ بىرتىندەپ ءوسۋىن قامتاماسىز ەتۋگە, سونداي-اق كۇر­دەلى سالىمدارعا ارنالعان شى­عىن­داردى كەزەڭ-كەزەڭىمەن وتەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

بۇگىندە ۇەم سالالىق مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ 2025-2030 جىلدار كەزەڭىندە كوممۋنالدىق ينفرا­قۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ ماقساتىندا ينۆەستيتسيالىق قاجەتتىلىكتى تالداپ ۇلگەردى. كوممۋنالدىق ينفرا­قۇرىلىمدى جاڭعىرتۋدىڭ باع­­دارلاماسى ازىرلەنىپ جاتىر. ونىڭ شەڭبەرىندە 124 527 شاقىرىم كوممۋنالدىق جەلىلەردى جوندەۋگە شامامەن 7,7 ترلن تەڭگە تارتۋ جوس­­پارلاندى. بۇل توزۋدى ورتا ەسەپپەن 30%-عا ازايتادى. كوممۋنالدىق سەكتورعا ەلەۋلى ينۆەس­تيتسيالار تارتۋ جانە ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمدى جوندەۋ تمس تاريف­تەرىنىڭ قۇرى­لىمىن وزگەر­تىپ, 2030 جىلعا قاراي ينۆەس­تي­تسيالىق شىعىندار ۇلەسىن 40%-عا دەيىن ارتتىرادى. سونىمەن قاتار وپەراتسيالىق شىعىستاردى تومەندەتىپ, كورسەتىلەتىن قىزمەت ساپاسىن جاقسارتادى.

پرەزيدەنت جىل سوڭىنا دەيىن ەنەرگەتيكالىق جانە كوممۋنالدىق سەكتورلاردى جاڭعىرتۋ جونىندەگى ۇلتتىق جوبانى بەكىتۋدى تاپسىردى. قازىرگى ۋاقىتتا جوبا تالقىلاۋ ساتىسىندا جانە مۇددەلى تۇلعالارمەن بىرلەسىپ وسى ۇلتتىق جوبانى ازىرلەۋ بويىنشا ماسەلەلەر پىسىقتالىپ جاتىر. جوبانى ازىرلەۋ كەزىندە كوپتەگەن جايتتى ەسكەرۋ ماڭىزدى. ناقتى ماقساتتار مەن مىندەتتەر قويۋ, وسى سەكتورلاردا جاڭعىرتۋدىڭ باسىم باعىتتارىن تاڭداۋ قاجەت. بولاشاقتا جوبانى باعالاۋ ءۇشىن نەگىزگى كورسەتكىشتەردى ەسكەرۋدى دە ۇمىتپايىق. بۇل سەكتورلاردا ينفرا­قۇ­رىلىمدىق جەلىلەردىڭ جىلدام توزۋى بايقالدى. توزعان جەلىلەردى جاڭ­عىرتۋعا, رەكونسترۋكتسيالاۋعا جانە جاڭارتۋعا باعىتتالعان جوبالاردى ىسكە اسىرۋ بويىنشا ناقتى شارالار قابىلداۋ كەرەك. ەنەرگەتيكا سەكتورى مەن كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ جونىندەگى ۇلتتىق جوبانىڭ ەلدىڭ قاجەتتىلىكتەرىنە جانە ناقتى جاع­دايلارعا بايلانىستى ءارتۇرلى ماق­ساتى مەن مىندەتى بولۋى مۇمكىن.

ۇلتتىق جوبانىڭ نەگىزگى ماقساتى مەن مىندەتى – ەنەرگيامەن جابدىقتاۋ مەن كوممۋنالدىق قىزمەتتەردىڭ تۇراقتى, ءتيىمدى, ەكولوگيالىق قاۋىپسىز جۇيەسىن قۇرۋ جونىندەگى باعىت. مەنىڭ ويىمشا, بۇل ەل ەكونوميكاسىنا جانە ونىڭ ازاماتتارىنىڭ ءومىر ساپاسىنا وڭ اسەر ەتەدى.

پرەزيدەنت تاپسىرماسىن ورىنداۋ ءۇشىن مينيسترلىك قوعامدىق ماڭىزى بار نارىقتاردا باعا بەلگىلەۋ قاعيدالارىنا وزگەرىستەر ەنگىزدى. وندا تاۋارلىق گازدى بولشەك ساۋ­دادا وتكىزۋدىڭ سارالانعان شەكتى باعاسى بەلگىلەنەدى. تۇتىنۋشىلاردىڭ «جاڭا IX توبى» مەملەكەتتىك اتاۋلى الەۋمەتتىك نەمەسە تۇرعىن ءۇي كومەگىن الادى.

ماسەلەن, 2022 جىلعى 1 شىلدەدەن باستاپ مەملەكەتتىك اتاۋلى الەۋمەتتىك نەمەسە تۇرعىن ءۇي كومەگىن الاتىندارعا تاۋارلىق گازدى بولشەك وتكىزۋ باعاسى باسقا تۇرمىستىق تۇتىنۋشىلارعا قاراعاندا 20%-عا تومەن بولعان. بۇل ەلدىڭ بارلىق وڭىرىندە قولدانىلدى. ال ەلەكترمەن جابدىقتاۋ سالاسىندا تۇتىنۋشىلار توپتارى اراسىنداعى قولدانىستاعى الشاقتىق ەداۋىر تومەن ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون. ويتكەنى بۇل باعىتتاعى جۇمىس 2021 جىلى باستالدى.

سونىمەن قاتار مينيسترلىك مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ 2022 جىلعى 1 قىركۇيەكتەگى جولداۋىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى جالپىۇلتتىق ءىس-شارالار جوسپارىنىڭ 3-تارماعىن ورىنداۋ شەڭبەرىندە ايقاسپالى سۋبسيديالاۋدان بىرتىندەپ باس تارتۋ جوسپار-كەستەسى ازىرلەگەنىن (ۇكىمەت بەكىتكەن, بۇدان ءارى-جوسپار) اتاپ وتكەن ءجون. جوسپارعا سايكەس الماتى قالاسى, الماتى جانە قىزىلوردا وبلىستارى بويىنشا بىرىڭعاي ءتاريفتى 2027 جىلعا دەيىن, ۇلىتاۋ وبلىسى بويىنشا 2028 جىلعا دەيىن, قالعان وڭىرلەر ءۇشىن 2029 جىلعا دەيىن ەنگىزۋ قاجەت.

تۇتاستاي العاندا, كروسس-سۋبسي­ديالاۋدى قىسقارتۋ تۇتىنۋشىلاردىڭ بارلىق توبى ءۇشىن بىرىڭعاي تاريف­تەردى بەلگىلەۋگە, بيزنەس پەن بيۋدجەتكە جۇكتەمەنى ازايتۋعا, رەسۋرس­تاردى ۇتىمدى تۇتىنۋعا ىنتالان­دىرۋعا جانە كەڭ الەۋمەتتىك قولداۋدى قامتاماسىز ەتۋگە اكەلەدى.

ميراس زەرىپباەۆ,

ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى