العا قويعان مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋدا سۋديانىڭ كاسىبي قىزمەتىن باعالاۋ ينستيتۋتىنىڭ الاتىن ورنى ەرەكشە. ۆەنەتسيا كوميسسياسى, ەۋروپالىق سۋديالاردىڭ كونسۋلتاتيۆتىك كەڭەسى جانە باسقا دا حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ كوزقاراسىنا سايكەس, باعالاۋ ينستيتۋتىنىڭ باستى ماقساتى – سۋديالاردىڭ جۇمىس ساپاسىن ارتتىرۋ ارقىلى ەلدىڭ بۇكىل سوت جۇيەسىنىڭ ساپاسىن كوتەرۋ.
سۋديالاردىڭ كاسىبي قىزمەتىن باعالاۋ بارلىق ەلدە وتكىزىلەدى. بۇل قاتاردا اۋستريا, بەلگيا, بولگاريا, ماجارستان, گەرمانيا, يتاليا, ليتۆا, لاتۆيا, تۇركيا, پورتۋگاليا, رۋمىنيا, فرانتسيا, سلوۆەنيا, انگليا, فينليانديا, رەسەي, يسپانيا, يرلانديا, نيدەرلاند, شۆەتسيا, دانيا, شۆەيتساريا, ۋكراينا جانە باسقا دا ەلدەردى اتاۋعا بولادى. ارينە, ءار ەلدىڭ باعالاۋ قۇرالدارى مەن تاسىلدەرى ايتارلىقتاي ەرەكشەلەنەدى, بىرىڭعاي كوزقاراس جوق, بىراق باعالاۋدىڭ ماقساتتارى – بىردەي.
2019 جىلعا دەيىن قازاقستاندا سۋديالاردى باعالاۋ «بيلەتتەر جۇيەسىمەن» جۇرگىزىلەتىن. سودان كەيىن وزىق حالىقارالىق تاجىريبەنى زەرتتەۋ ناتيجەسىندە سۋديالاردى باعالاۋ ينستيتۋتىنىڭ تۇبەگەيلى جاڭا مودەلى ازىرلەندى. ەندى سۋديانىڭ جۇمىسى ساندىق جانە ساپالىق جاعىنان, ناقتىراق ايتقاندا, سوت تورەلىگىن جۇزەگە اسىرۋ, سوت اكتىلەرىن دايىنداۋ جانە سوت ۇدەرىستەرىن جۇرگىزۋ ساپاسى, سوت جۇكتەمەسى, ۇدەرىستىك مەرزىمدەرى جانە باسقا دا كورسەتكىشتەر بويىنشا باعالاناتىن بولدى.
سۋديالاردى باعالاۋعا سۋديالاردىڭ وزدەرى سايلايتىن, جەتى مۇشەدەن – وبلىستىق سوتتاردىڭ ءۇش سۋدياسى, جوعارعى سوتتىڭ ءۇش سۋدياسى جانە وتستاۆكاداعى ءبىر سۋديادان تۇراتىن سوت تورەلىگىنىڭ ساپاسى جونىندەگى كوميسسيا قۇرىلدى. باعالاۋ كورسەتكىشتەرى, ونى جۇرگىزۋدىڭ ءتارتىبى مەن مەحانيزمى حالىقارالىق ستاندارتتار نەگىزىندە رەسپۋبليكا سۋديالارىنىڭ پىكىرىن ەسكەرە وتىرىپ ازىرلەنگەن سۋديالاردىڭ كاسىبي قىزمەتىن باعالاۋ ادىستەمەسىندە كورىنىس تاپتى. باعالاۋدىڭ نەگىزگى قاعيداتتارى الەمدەگى وزىق تاجىريبەدەن الىنعان ولشەمشارتتاردىڭ اشىقتىعى, وبەكتيۆتىلىگى جانە ادىلدىگى ەكەنىن اتاپ كەتكەن ءجون. بۇل ادىستەمە جوعارى باعاعا يە بولىپ, تيىمدىلىگىن كورسەتتى.
وبەكتيۆتى بولۋعا ادام فاكتورىنىڭ قاتىسۋىن بارىنشا ازايتىپ, IT ماماندار تارتىلدى. ولار ارنايى اقپاراتتىق سەرۆيستەردى قۇردى, وندا سۋديانىڭ جۇمىسى تۋرالى دەرەكتەر جيناقتالادى. سوت تورەلىگىن جۇزەگە اسىرۋعا قاتىستى كورسەتكىشتەر اۆتوماتتى تۇردە قالىپتاستىرىلادى, ياعني بارلىق ۇدەرىس اۆتوماتتاندىرىلعان, اشىق جانە ايقىن.
2019 جىلدان بەرى كوميسسيا 2 مىڭنان اسا سۋديانىڭ كاسىبي قىزمەتىن باعالادى. باعالاۋدىڭ جاڭا ادىستەمەسى نەگىزدىلىگىن كورسەتىپ, بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە تاجىريبە جينالىپ قالدى. 2023 جىلى استاناداعى ەقىۇ باعدارلامالار ءوفيسى قولدانىستاعى باعالاۋ جۇيەسىن زەردەلەۋ ماقساتىندا رەسپۋبليكاداعى بارلىق سۋديانىڭ اراسىندا ءانونيمدى ساۋالناما جۇرگىزدى. ناتيجەسىندە, قاتىسۋشىلاردىڭ كوپشىلىگى, 72%-ى باعالاۋ راسىمىنە وڭ كوزقاراس ءبىلدىردى, 63%-ى سوت تورەلىگىنىڭ ساپاسى جونىندەگى كوميسسيا ۇسىنىستارىن پايدالى دەپ تاپتى. باعالاۋ ينستيتۋتىن قايتا قاراۋ بويىنشا قولدانىستاعى زاڭناماعا بىرقاتار تۇزەتۋ دايىنداۋ كەزىندە وسى ساۋالنامانىڭ ناتيجەلەرى ەسكەرىلدى. ءسويتىپ, بيىلعى 5 شىلدەدە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سوت جۇيەسى مەن سۋديالارىنىڭ مارتەبەسى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭعا سۋديالاردىڭ قىزمەتىن باعالاۋ ينستيتۋتىن ودان ءارى جەتىلدىرۋدى كوزدەيتىن تۇزەتۋلەر قابىلداندى.
تۇزەتۋلەر سۋديانىڭ ىسكەرلىك جانە ادامگەرشىلىك قاسيەتتەرىن باعالاۋعا, سوتتان تىس جۇمىس جۇكتەمەسىنە قاتىستى ولشەمشارتتاردى الىپ تاستاۋدى كوزدەيدى. سەبەبى سۋديانىڭ باستى مىندەتى – سوت تورەلىگىن جۇرگىزۋ. ال ادامگەرشىلىك قاسيەتتەر ولشەمشارتى سوت ءجيۋريى, سوت ادەبى كوميسسياسى جانە جالپى وتىرىستار ارقىلى باعالانادى. كورسەتىلگەن ولشەمشارتتاردى قىسقارتۋ كوميسسياعا ءوز قىزمەتىن تەك «سوت تورەلىگىن جۇزەگە اسىرۋ ساپاسى» نەگىزگى ولشەمشارتىن زەرتتەپ, باعىتتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
مەرزىمدى باعالاۋدىڭ بۇرىنعى 5 جىلدىق مەرزىمى ساقتالىپ, العاشقى باعالاۋ مەرزىمى 1 جىلدان 3 جىلعا ۇلعايتىلدى. تاجىريبە كورسەتكەندەي, ءبىر جىل ىشىندە جاس سۋديالاردىڭ كاسىبي ءبىلىمى مەن داعدىلارىن تولىق ءارى وبەكتيۆتى باعالاۋ ءۇشىن سوت تاجىريبەسىن مەڭگەرۋگە ۇلگەرمەيدى. باسقا سوتقا اۋىستىرۋ مەحانيزمى بويىنشا كوميسسيا شەشىمدەرى ناقتىلاندى. اتاپ ايتقاندا, ءبىرىنشى ساتىداعى سۋديالار ءۇشىن جۇكتەمەسى از باسقا سوتقا اۋىستىرۋ, ال جوعارى تۇرعان سوتتىڭ سۋديالارى ءۇشىن تومەن تۇرعان سوتقا اۋىستىرۋ تۋرالى شەشىمدەرى قاراستىرىلعان.
سۋديانىڭ جۇمىسىندا كەمشىلىكتەر انىقتالعان جاعدايدا ول سوت تورەلىگى اكادەمياسىنا بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ كۋرستارىنان وتۋگە جولدانادى. مۇنداي تاجىريبە كوپتەگەن شەتەلدە (گەرمانيا, پولشا, بەلگيا, ليتۆا جانە ت.ب.) قولدانىلادى.
سوت تورەلىگىنىڭ ساپاسى جونىندەگى كوميسسيا قۇرامى مەن ونى قۇرۋ ءتارتىبى قايتا قارالدى. كوميسسيا كاسىبي دەڭگەيى جوعارى, ابىرويى ءمىنسىز, سۋديالار قاۋىمىنىڭ اراسىندا بەدەلدى جانە سۋديالىق ءوتىلى 20 جانە ودان دا كوپ جىل بولعان, ياعني باعالاۋدان بوساتىلعان سۋديالاردان قالىپتاسادى. كوميسسيا قۇرامىنىڭ جارتىسى جىل سايىن قايتا سايلانادى.
جالپى باعالاۋ ەمتيحان نەمەسە سۋديالارعا اسەر ەتۋ رەتىندە ەمەس, كەرىسىنشە, ولارعا تاجىريبەلى سۋديالاردان تۇراتىن كوميسسيا تاراپىنان كومەك بەرۋ, ىنتالاندىرۋ, بىلىكتىلىكتەرىن ارتتىرۋ ارقىلى سوت تورەلىگىن جۇزەگە اسىرۋ ساپاسىن جانە سوت كورپۋسىنىڭ ساپالى قۇرامىن ارتتىرۋ قۇرالى ەكەنىن ءتۇسىنۋ قاجەت. باعالاۋ كەزىندە كوميسسيا سوت تورەلىگىن جۇرگىزۋ ساپاسىنىڭ كورسەتكىشتەرىن زەردەلەپ, سۋديانىڭ ءالسىز ءارى كۇشتى جاقتارىنا ءوزىنىڭ نازارىن اۋدارىپ, ءتيىستى ۇسىنىستاردى ازىرلەيدى.
حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس كوميسسيا سۋديانىڭ قىزمەتىن باعالاۋ ناتيجەلەرىن مانساپتىق ءوسۋ مەن بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن بەلسەندى تۇردە پايدالانادى. قابىلدانعان شارالار زاڭ تالابىنا ساي تاۋەلسىز جۇمىس ىستەۋگە قابىلەتتى, كاسىبي كۇشتى سوت كورپۋسىن قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتەتىنىنە كامىل سەنەمىن.
ەسىركەپ سەيىتجان,
سوت اكىمشىلىگى سوت تورەلىگى ساپاسىنىڭ مونيتورينگى ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى
