تۇلعا • 19 قىركۇيەك, 2024

ونەردىڭ بيىك ولشەمى

1880 رەت
كورسەتىلدى
17 مين
وقۋ ءۇشىن

ۇلتىمىزدان شىققان اعا بۋىن كومپوزيتورلار مەكتەبىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىلار ساناتىن­داعى كاسىبي كلاسسيك-كومپوزيتور, حالىق شىعارمالارىن ءسۇيىپ, قۇمارتا تىڭداعان سىدىق مۇحامەدجانوۆتىڭ تۋعانىنا 100 جىل تولدى. بالالىق شاعى اۋىلدىق جەردە وتكەندىكتەن, جاس تالانت ارقادان شىققان دارىندى تۇلعالار اقان سەرى, ءبىرجان سال, ءمادي, ەستاي, ۇكىلى ىبىراي, تاتتىمبەت, سايدالى سارى توقا, ءابدي, قىزداربەك, سەمبەك, ابىكەن حاسەنوۆ, ت.ب. اندەرى مەن كۇيلەرىن بويىنا ءسىڭىرىپ ءوستى.

ونەردىڭ بيىك ولشەمى

كومپوزيتور بىردەن مۋ­زى­كاعا كەلگەن جوق, مەك­تەپتى بىتىرگەننەن كەيىن 1947 جىلى كينواكتەر تەح­ني­كۋمىن ءتامامداپ, ودان سوڭ مۋ­زىكا ۋچيليششەسىنىڭ تاريحي-تەو­ريالىق ءبولىمىن اياقتاپ, سودان قۇرمانعازى اتىنداعى كون­سەر­ۆاتوريانىڭ كومپوزيتسيا فا­كۋل­تەتىنە پروفەسسور ەۆگەني برۋ­سيلوۆسكيدىڭ كلاسىندا وقىپ­, تولىق 40 جىلدان­ اس­تام ءومىرىن مۋزىكا جازۋعا عانا ار­نا­دى. مۋ­زىكالىق جانردىڭ بار سالاسىن­دا قالام تەربە­گەن كلاس­­سيك­تىڭ 1964–1981 جىلدار­ ارا­لى­عىن­دا جازعان  «اي­سۇلۋ», «جۇم­باق قىز», «اقان سەرى – اقتوقتى» وپەرالارى الماتى­دا­عى اباي اتىنداعى وپە­را جانە بالەت تەاترىنىڭ ساح­ناسىندا قويىلدى.

ۆوكالدىق-سيم­فونيالىق شى­­­­عار­مالارى وداق­تىق جانە شە­ت­­­ەل­ مامان­دار­ىنىڭ تاراپىنان جوعارى باعالاندى. 1960 جىلى قۋاندىق شاڭعىتباەۆتىڭ سوزىنە جازىلعان, 8 بولىمنەن تۇراتىن «عاسىرلار ءۇنى» وراتورياسى – وتىز جىلعا جۋىق ۇلكەن ساحنالاردا ءۇزىلىسسىز ورىن­­دالعان, سوناۋ  «اقتابان شۇ­بى­­رىندىدان» ­باستاپ بۇگىنگى كۇن­گە دەيىن ۇلت تاريحىن تە­رەڭ بايىپتاپ, تىڭداۋشى, كورەر­­مەنگە رۋح بەرەتىن, پات­ريوت­تىق سەزىمدى وياتاتىن ۇلكەن مۋزى­كالىق تۋىندى. قازاق ۇلت اسپاپتار وركەسترىنە ار­نالعان شىعارمالارىنىڭ ىشىندەگى «شاتتىق وتانى» اتتى ەڭبەگى العاش شامعون قاجى­عاليەۆ, الدابەرگەن مىرزا­بە­كوۆتەردىڭ ديريجەرلىگى­مەن قۇر­­مانعازى اتىنداعى ور­كەستر­دىڭ ورىنداۋىندا 1953 جىلى العاش رەت تىڭدارمانعا جەتىپ, وركەستردىڭ شەتەلدىك گاسترولدەرىندە وتە جوعارى با­عا­­­لاندى. ول ءالى كۇنگە دەيىن رەس­پۋب­ليكاداعى بارلىق ۇلت اسپاپتار وركەسترلەرىنىڭ رەپەرتۋارلارىنان تۇسكەن ەمەس.

س.مۇحامەدجانوۆتىڭ سكريپ­كاعا, داۋىسقا, دومبىرا, قو­بىز­عا ارنالعان كونتسەرتتەرى دە جەتەرلىك. كامەرالىق اسپاپتارعا ارنالعان پەسالارىنىڭ ءوزى ون­نان اسادى. حورعا ارنالعان اكا­پەللا, كانتاتا, پوەما, مارش­تارى جانە بار. جيىرماعا جۋىق درامالىق سپەكتاكلگە ارنا­لىپ جازىلعان مۋزىكالارى رەس­پۋبليكا تەاتر­لارىندا وسى كۇنگە دەيىن ورىندالادى. ون­نان استام كينوفيلم­گە جا­زىلعان مۋزىكاسىن ەستى­گەن­دە, كوم­پوزيتوردىڭ وزىنە ءتان قول­تاڭباسىن بىردەن تا­نۋعا­ بولادى. حالىق اندەرىن وڭدەۋ­دىڭ حاس شەبەرىنىڭ فورتەپيانو سۇيەمەلدەۋىندە تۇسىرگەن كلا­ۆيرلەرىن كلاسسيك انشىلەر ءالى كۇنگە ءوز كەرەگىنە جاراتۋدا. دج.باي­رون, ت.شەۆچەن­كو, ر.بەيرۋس, س.سەيفۋللين, ي.باي­زاقوۆ, س.بەگالين, م.حاكىم­جانوۆا, ق.امانجولوۆ, ­م.ما­قا­­تاەۆ, ت.ءاب­دىراحمانوۆا, ا.شام­­­كەنوۆ, ج.ومىربەكوۆ, ن.باي­ما­عانبەتوۆ, س.ادامبە­كوۆ, ا.بەيسەنوۆ, ە.اۋ­كە­باەۆ, ج.تۇربەكوۆا سياقتى اقىن­داردىڭ سوزىنە جازىلعان ءان-رومانس دۋەتتەرى ەكى جۇزگە جۋىق. ال اباي مەن قۋاندىق شاڭ­عىتباەۆتىڭ سوزدەرىنە جازىلعان ۆوكالدىق تسيكلدەرى – باعاسى جوق دۇنيەلەر. مىسالى, «جارق ەتپەس قارا كوڭىلىم نە قىلسا دا», «وزگەگە كوڭىلiم تويارسىڭ» اتتى تۋىندىسى, رومانس جانرىندا جا­زىلعان شىعارمالارى – ليري­كا مەن سۇلۋ اۋەننىڭ ءبىر-بىرى­نە ەرەكشە ۇيلەسكەن شوق­تى­عى بيىك تۋىندى. قۋاندىق اقىن­نىڭ سوزدەرىنە جازىلعان تسيكلدەرىن­دەگى «تەربەلەدى تىڭ دالا», «جار­قىرايدى تەمىرتاۋدىڭ وتتارى», «ەسىمدە», «ايتەۋىر, سول قىز – ءبىر سۇلۋ», «ۋا, جەڭگەلەر» اتتى اندەرى مەن دۋەتتەرى ءالى كۇنگە دەيىن ەل اۋزىندا.

س.مۇحامەدجانوۆ مۋزىكاسى­نىڭ ەرەكشەلىگى ۇلتتىق نەگىزدەن ءنار العان ءيىرىم ناقىش­تا­رى, اۋەزدىك ۇندىلىگى, كاسىبي انشى­لەر­دىڭ داۋىسىنا وتە ىڭعاي­لى مەلودياسى تەز كوڭىلگە قونىپ, ەستە ساقتالاتىنىنان بولۋى كەرەك. ول كىسىنى ونەر الەمى «قازاقتىڭ ءپۋچ­چينيى» دەپ اتايدى. سون­دىقتان بولار, مۋزىكالىق كوللەدجدەر, كونسەرۆاتوريا مەن ونەر ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ وقۋ باع­دارلامالارىنا ونىڭ اريا, ءان, رو­مانس, دۋەتتەرى ەنگىزىلگەن.

مەنىڭ ونەر جولىمدا سىدىق مۇ­حامەدجانوۆ ەرەكشە ورىن الادى جانە ونىڭ ۇلى تۇلعاسى ماڭگى ەسىمدە قالادى. 1981جىلى ريم­سكي-كورساكوۆ اتىنداعى لە­نينگراد كونسەرۆاتورياسىن ءبىتىرىپ كەلىپ, الماتىداعى اباي اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەا­ت­­رىنا ورنالاستىم. ول كەز­­دە تەاتردىڭ كوركەمدىك كەڭەس مۇ­شەلەرى: تەاتر ديرەكتورى ت.وز­بەكوۆ, باس ديريجەرى ۆ.رۋتتەر, باس رەجيسسەرى ب.ريابيكين, باس حورمەيستەرى ب.جامانباەۆ, باس بالەتمەيستەرى ز.رايباەۆ, باس سۋرەتشى گ.يسمايلوۆا, پارتيا ۇيىمىنىڭ حاتشىسى ۆ.ياكوۆەنكو, كاسىپوداق توراعاسى ك.بەيساليەۆ, كسرو حالىق ارتىستەرى ە.سەركە­باەۆ, ر.جامانوۆا, ر.باپوۆ, ­ب.تو­لەگەنوۆا, ر.ابدۋلين, مادە­نيەت ءمينيسترىنىڭ ورىنبا­سارى ق.ساۋداباەۆتاردىڭ الدىندا­ تۇرعىت وسمانوۆتىڭ دي­ري­جەر­­لىك ەتۋىمەن وپەرالاردان بىر­نەشە اريانى سيمفونيالىق وركەستردىڭ سۇيەمەلدەۋىندە ورىنداپ بەردىم. كوركەمدىك كەڭەس­تىڭ قىزۋ تالقىسى مەن شەشى­مىنەن كەيىن, باقىتىما وراي, وپەرا ترۋپپاسىنا قابىل­داندىم. سول جىلى تەاتردىڭ جاڭا ماۋ­سىمىنا كومپوزيتور س.مۇ­حامەدجانوۆتىڭ ع.مۇسىرەپوۆ ليبرەتتوسىنا جازىلىپ بىتكەن «اقان سەرى – اقتوقتى» وپەراسى قويىلاتىن بولىپ, كوركەم­دىك كەڭەستىڭ شەشىمىمەن اقان پار­تيا­سىن ورىنداۋ ءۇش تەنورعا – ن.قا­راجىگىتوۆكە, س.بايسۇلتانوۆقا جانە ماعان جۇكتەلدى. سودان قىزۋ دايىن­دىق باستالدى دا كەتتى. اۋەلى ءبىر ايدان استام ۋا­قىت ءاربىر پارتيانىڭ مەلوديا­سىمەن بىرگە سوزدەرىن جاتتاۋ, كلاۆيرمەن تۇگەلدەي تانىسۋ, ءبىر ايداي فورتەپيانونىڭ سۇيە­مەلدەۋىمەن ءاربىر پارتيا­نى ورىنداۋىمەن سپەكتاكل ديريجەرى ءان, رومانس, اريا, انسام­بلدەرىن قابىلداپ ءارى قاراي بارلىق ورىنداۋشىنىڭ باسىن قوسىپ (سپەۆكا)جاتقا ايت­قى­زىپ قابىلداعاننان كەيىن وركەس­ترىمەن بىرگە قوسىلىپ ايتۋ باستالادى. ءبارىن پىسىق­تاپ العان سوڭ, رەجيسسەر ساحنادا ءاربىر ورىنداۋشىنىڭ وبرازدارىمەن جەكە-جەكە جۇمىس جۇرگىزىپ, ءار اكتىنىڭ ميزانستسەنا­لارىن كورسەتەدى. سپەكتاكلدە ءاربىر بەي­نەنى سومدايتىن انشى­لەر قۇرامى 3-4 ادامنان تۇرادى. كۇندە دايىندىق: ءوزىڭدى-ءوزىڭ باپ­تاپ, بار كۇش-جىگەرىڭدى ساق­تاپ, كاسىبي انشىلەردىڭ تاماق اۋرۋى سانالاتىن ترا­حەيت, فارينگيت, لارينگيتپەن اۋى­رىپ قالماۋعا تىرىساسىڭ جانە ءبىر-ءبىرىمىز­دى سىرتتاي بايقاپ, باقىلاپ, ءوزارا كەمشىلىكتەرىمىزدى باي­قاپ, تولىقتىرىپ وتىرامىز. ورىن­داۋشىلىق ءوزارا با­سە­كەلەستىك دەگەن وسى. ءبىرىنشى تۇساۋكەسەر پرەمەرانى كىم ايتادى – سول ۇزدىك. سپەكتاكلدىڭ ديريجەرى ۆالەري رۋتتەر, رەجيسسەرى بايتەن وماروۆ, حورمەيستەرى بازارعالي جامانباەۆ, سۋرەت­شىسى گۇلفايرۋز يسمايلوۆا, وپەرا اۆ­تورى سىدىق مۇحا­مەد­جا­نوۆ­تاردىڭ تالابى قا­تال, سىن-ەسكەرتپەلەرىن ءمۇلت جىبەرمەۋمىز كەرەك. سونىمەن, التى اي بويى دايىندالعان شىعارمانى كوس­تيۋم, گريم, دەكوراتسيا پارتيا­لاردى ورىنداۋشى ءۇش قۇرامدى انشىلەردى بارلىق بولمىسىمەن كوركەمدىك كەڭەس مۇشەلەرى ءبىر تىڭداپ, مادەنيەت ءمينيسترى جەكسەمبەك ەركىمبەكوۆ ءبىر تىڭداپ, 1981 جىلدىڭ تامىزىندا باستالعان سپەكتاكلگە دايار­لىق 1982 جىل­دىڭ 23 قاڭ­تارىندا مارەسىنە جەتىپ, كور­سەتۋگە جارنامالار ءىلىندى. ءبىرىن­شى پرەمەراسىن اقان سەرىنى – مەن, اقتوقتىنى – حورلان حالي­لام­بەكوۆا, جالمۇقاندى – عا­فيز ەسىموۆ, حازىرەتتى – قىرعىز­ستان وپەرا تەاترىنىڭ ءانشىسى قۋانىچ­بەك قۇلماتوۆ, مىلقاۋدى – «قازاقفيلم» اكتەرى ديماش احيموۆ, سەردالىنى – كەڭەس  بەيساليەۆ, قوڭقايدى امانجول جانباتىروۆ ايتاتىن بولىپ شەشىلدى. سپەكتاكلدىڭ العاش قويىلىمىنا عابيت مۇسىرەپوۆ باستاعان جازۋشىلار وداعى, ەركەعالي راحماديەۆ باستاعان كومپوزيتورلار وداعى, بۇكىل الماتىنىڭ زيالىلارى تۇگەل جينالدى. قويىلىم ويداعىداي ءوتىپ, باق-تا جاقسى باعا بەرىلدى. تەاتر تابالدىرىعىن اتتاي سالا مەنىڭ تىرناقالدى باس پارتيا ورىنداعانىما دا جىلى پىكىرلەر ايتىلدى.

سودان جارتى جىل وتكەندە سىدىق اعا­مىز­دىڭ سۇراۋى بو­يىنشا سوفى سما­تاەۆتىڭ ليبرەتتوسىنا جازىلعان «جۇمباق قىز» وپەراسىنداعى اداقتىڭ پارتياسىن­ ورىندادىم. وپەرا جانە بالەت تەاترىندا ىستەگەن 1981–1996 جىل ارالىعىندا 30-دان استام ورىس, قازاق, ەۋروپا وپەرالارىنىڭ باس پارتيالارىن ايتىپ, تەاتردىڭ بۇكىل رەپەرتۋارىنا ەندىم. ءالى ەسىمدە, 1984 جىلى كومپوزيتوردىڭ ­60 جىلدىق مەرەيتويىن وتكىزەتىن بولىپ ءبىر توپ ونەر ادامى جەزقازعان وبلىسىن ارالادىق. سىدىق اعامىزدىڭ شاش­با­ۋىن كوتەرىپ كومپوزيتورلار ودا­گىنىڭ حاتشىسى تىلەس قا­جى­عاليەۆ باستاعان انشىلەر: حافيز ەسىموۆ, الما وسپانوۆا, ليۋتسيا تولەشوۆا, زەينەپ قوي­شىباەۆا, فورتەپيانودا سۇيە­مەلدەۋشi كونتسەرتمەيس­تەر ريمما كۋزمينا – ءبارىمىزدى جەز­­­قازعان اەروپورتىنان وبلىس­تىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ تور­اعا­سى حامزا جۇمابەكوۆ, وبلىس تەلەراديوسىنىڭ توراعاسى ءسابيت بايدالى جانە ءبىر توپ ادام گۇل شوقتارىمەن قارسى ال­دى. مۇنان سوڭ باراتىن جە­رىمىزگە ءتورت اق «ۆولگامەن» اتتاندىق. ءار ەلدى مەكەندە وتكەن كەزدەسۋ-كونتسەرتتەردە مەرەيتوي يەسىنىڭ وپەرالارىنان ءۇزىندى, ءان, رومانستارىن ورىندايمىز. تىلەس قاجىعاليەۆ بايانداما جاسايدى. كومپوزيتورمەن جۇزدەسۋ­گە, مۋزىكالىق شىعارمالارىن تىڭداۋعا كەلگەن حالىق زالعا سىيماي كەتەدى. جەزقازعان جەرىن ارالاپ كەلە جاتقاندا سار دالادا جوڭكىگەن مىڭداعان جەز­كيىك­­تى كورىپ, تاڭعالعانىمىز ەسىمىزدە.

سول ەلدە وتكەن مەرەيتوي ساپارىنان شابىت الىپ, رۋحتانىپ قايتقان كومپوزيتور وسى جىلى ءوزىنىڭ 4-سيمفونياسىن, قازاق ۇلت اسپاپتار وركەسترىمەن ورىندالاتىن دومبىرا جانە قوبىزعا ارنالعان كونتسەرتتەرىن, فورتەپيانوعا ارنالعان كونتسەرتتىك ۆالستەرىن جازىپ تاستادى. «قوزى كورپەش – بايان سۇلۋ» وپەراسى 2 ءبولىمدى 4 كارتينادان تۇراتىن كلاۆيرىن اياقتادىم, ەندى ويدى ءپىسىرىپ, پاتيتۋراسىنا كىرىسەمىن, قوزىنىڭ پارتياسىن سەن ورىندايسىڭ», دەپ ماعان ەسكەرتىپ تە قويعان ەدى. ءار نارسەنىڭ سەبەبى بار. ە.برۋسيلوۆسكي, ا.جۇبانوۆ, ل.حاميدي, م.تولەباەۆ, پ.ارا­ۆين سىندى اعا بۋىن كومپوزيتورلار اراسىنداعى شىعارماشى­لىق باسەكەلەستىك پەن كەيدە كۇر­دەلى قاتىناستارى ودان كەيىنگى ­ە.راح­ماديەۆ, س.مۇحامەدجانوۆ, ع.جۇ­با­نوۆا, ن.تلەنديەۆ, ق.قو­جاميا­روۆ تولقىنىنا اسەر ەت­­كەنى بەلگىلى. بىراق سول­ با­­سەكە­لەس­تىك اتالعان كوم­پو­­زيتور­لار­دىڭ ءبىر-بىرىنەن قا­لىس­­پاي, ءوزىن-ءوزى قامشىلاپ, نە­­بىر قوماق­تى مۋزىكالىق تۋىن­دى­­لار جازۋى­نا ىقپال ەتتى. بۇ­گىن­­­دە ارتىندا قالعان ولار­دىڭ مول مۇراسى تەاتر, وركەستر, جەكە ورىنداۋ­شى ونەر يەلە­رىنە ءالى كۇنگە دەيىن ازىق. وكى­نىش­كە قاراي, بۇگىنگى كومپوزيتور­لار ارا­­سىندا شىنايى شىعار­ما­شى­لىق باسەكەلەستىك مۇلدەم جوق...

كسرو حالىق ءارتىسى اتاعىن ءوز ارىپتەستەرىنىڭ سوڭىنان العاندىعى اسەر ەتتى مە, س.مۇ­حا­مەدجانوۆ ءومىرىنىڭ سوڭعى كەزىندە مىنەزى توماعا-تۇيىق بولىپ, دەنساۋلىعى ناشار­لاپ, دىمكاستانا بەردى. بىردە ماعان  «جۇمباق قىز» وپەراسىنداعى ابىلاي بەي­نەسى ءۇشىن مەنى «ۇلتشىل» دەپ ايىپ­­تاپ, سەرگەلدەڭگە سالدى, اقىرىندا ينفاركت الدىم...» دەدى. وسىنى ايتقاندا ونەر تۇلعا­سىنىڭ جۇزىنەن مۇڭ كور­گەن ەدىم... سىدىق اعامىزدىڭ شىعار­ماسىندا ابىلاي اڭساي­تىن­ ەلىمىز تاۋەلسىزدىك الاتىن­ 1991 جىلدىڭ 3 اقپانىندا دۇ­نيەدەن وزدى.

1994 جىلى كومپوزيتوردىڭ 70 جىلدىق مەرەيتويى قازاق­ستان ۇلتتىق عىلىم اكادەميا­سى «عالىمدار ۇيىندە» سول ما­دەني وردانىڭ ەلشىل باسشىسى عايني­كەن بيباتىروۆانىڭ باستاماسىمەن وتكەنىن حالىق جاقسى بىلەدى. ول مادەني-تانىمدىق كەش «سازىڭ كەتپەس قۇلاقتان» دەپ اتالىپ, ونى جۇرگىزۋ ماعان بۇيىر­عان ەدى. كەشتىڭ العى ءسو­زىن اتاقتى «ەلىم-اي» رومانى­نىڭ اۆتورى, «جۇمباق قىز» وپە­­را­­سىنىڭ ليبرەتتوسىن جاز­عان, حان اتىن اتاۋعا بولمايتىن زاماندا سپەك­تاكلگە ابىلاي بەينەسىن ەن­گىزگەن, حالىق باسىندە باتىل دا بيىك جازۋشى, اقىن سوفى سماتاەۆ ايتتى. سول شاراعا جەزقازعاننان ارنايى كەلگەن سىدىق اعامىزدىڭ  93 جاس­تاعى اكەسى مۇحا­مەدجان اقساقال كون­­­تسەرت­تىڭ سوڭىندا ءسوز الىپ: «اينا­لايىندار, سىدىعىم ول­گەن جوق, قازاق حالقى امان بولسا, ول دا ماڭگى جاساي بەرەدى» دەپ, جي­ىنعا كەلگەن جۇرتتىڭ كوڭىلىن بوساتقان ەدى. سو­دان بەرى قانشا جىل ءوتتى, كومپوزي­توردىڭ ارتىندا قالعان وشپەس مۋزىكالىق مۇراسى ءالى دە ورىندا­لىپ كەلەدى, ورىندالا دا بەرمەك.

2013 جىلدىڭ ناۋرىزىندا ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسي­تەتى «كاۋسار» مادەني-تانىم­دىق بىرلەستىگىنىڭ باستاماسىمەن وتكەن كەزدەسۋىندە قوعام قايراتكەرى, ەڭبەك ەرى, مارقۇم ەركەعالي راحماديەۆ: «سىدىقتىڭ مەرەيتويلارى اتالىپ وتكەن جوق, نە ءبىر كوشەگە, نە ءبىر ونەر عي­ماراتىنا ەسىمى بەرىلگەن جوق, كەشە عانا ونىڭ مۋزىكاسىن, ءان رومانستارىن ايتىپ ءجۇر ەمەس پە ەدىڭدەر, كوزى جۇمىلعاننان كەيىن ونى ۇمىت­قاندارىڭ با؟» دەپ ءبىراز باسشىنىڭ ەسىگىن توزدىردىم. ءبىز­دىڭ تۇلعانى باعا­لاۋىمىز ءالى دانا اباي بەرگەن سيپاتتان اسپاي تۇر عوي», دەپ وكىنىشتى ءسوزىن جەتكىزگەن ەدى.  ەراعاڭ ايتىپ كەتكەن امانات ءالى دە ارمان بولىپ تۇرعانىن نەگە جا­سىرامىز؟ ەلىمىزدىڭ باعا جەت­پەس رۋحاني قورىنا ەنگەن سىدىق مۇحامەدجانوۆتىڭ شى­عارمالارى – تۇنىپ تۇرعان ءمولدىر بۇلاقتاي, ۇلتتىق ناقى­شى قانىق كلاسسيكالىق دۇنيە­لەر. كەڭەس يمپەرياسى قۇلاپ, مەملەكەتىمىز تاۋەلسىزدىك العان كەزەڭدە ءداستۇردى ارقالاعان حالقىمىز سىدىقتاي كومپوزيتورلارىن ىزدەدى. بىراق رۋحاني كەڭىستىكتىڭ بوستىعىنان, ەلدىگىمىزدى قور ەتۋدى قالاعان ءتۇرلى اعىمنىڭ بەلسەندىلىگىنەن وتاندىق مۋزىكا الەمىن ينكۋباتوردان شىققانداي ءبىر-بىرىنەن اۋمايتىن, بۇگىن ايتسا, ەرتەڭ ەسكە تۇسپەيتىن جىلاۋىق اندەر مەن ىڭىرسىق انشىلەردىڭ افرو-امەريكالىق, انگلو-ساكسوندىق ەستراداسى جاۋلاپ الدى. وسىنى كەرەمەت كورگەن, بۇعان كوزسىز ەلىكتەپ وسكەن جاستاردىڭ ساناسى ۋلانىپ, تالعامى بۇزىلىپ بارا جاتقان ءۇردىستى قازىرگى الاپات دەرت «ەبولامەن» سالىستى­رۋعا بولادى. ەلدى ۇيلەسىمدىلىك پەن سۇ­لۋلىققا, تازالىق پەن شى­­نايى­لىققا باۋراعان سىدىق مۇحامەدجانوۆتاي تۇلعا­لار­­دىڭ مۇراسى بۇگىنگى جاسان­دى «جۇلدىزداردىڭ» كوز قارىق­تى­رار جارىعىنىڭ استىندا, كولەڭ­كەسىندە قالۋى ۇلت مۋزىكاسىنا, شىن ونەر يەلەرىنە جانى اشيتىن ادامداردى بەيجاي قالدىرماۋى كەرەك.

قازىر قالادا قاپتاعان ماشي­نانىڭ شاڭ-توزاڭىنا ۋلانعان مىنا زاماندا ەفير مەن ساحنانى جاۋلاپ العان جاساندى انشىلەردەن حالىق ىعىر بولدى. شارشادى. مۇنى قالاي قويدىرامىز؟ جەر باۋىرلاپ كەتكەن ءان الەمىنىڭ  بەدەلىن قالاي كوتەرەمىز؟ وسى سۇراقتار ونەر ادامدارىنا دا, جال­پى حالىققا دا قويىلىپ تۇر­ع­ان­داي. 2022 جىلى «حابار» اگەنت­تى­گى­­­­نىڭ سول كەزدەگى توراعاسى بەرىك ۋاليگە بارىپ, كابينەتىندە «تەربەلەدى تىڭ دالا», «ايتەۋىر, سول قىز – ءبىر سۇلۋ», «قىرمانعا كەل, قال­قا­تاي» اندەرىن ىڭىلداپ ايتىپ, «بۇل كىمنىڭ ءانى؟» دەپ سۇرادىم. ول ج ۇلىپ العانداي: «ارينە, سىدىق مۇحامەدجانوۆ», دەدى. «ولاي بولسا, باۋىرىم, سىدىق مۇحا­مەد­جانوۆتىڭ وسى كۇنگە دەيىن مەرەيتويلارى اتالماي كەلەدى. ەندى ەكى جىلدان كەيىن ءجۇز جىلدىعى بولادى. سوعان وراي, كومپوزيتوردىڭ «سازىڭ كەت­پەس قۇلاقتان» اتتى جەكە-ءدارىس كونتسەرتىمدى تۇسىرۋگە ات­سا­­لى­سۋىڭدى سۇرايمىن», دەدىم. بەرىك ءۋالي سوزىندە تۇرىپ, ۇلت­تىق كىتاپحانانىڭ اق ءرويالى بار بول­­مە­سىندە, پيانيست-كونتسەرت­مەيس­­تەر ليۋبوۆ گلينكانىڭ سۇيە­­مەل­دەۋىندە تۇسىرىلگەن ءدارىس-كون­تسەرتتى  «ەلارنا» ارناسىندا كور­سەتتى.

بىلتىر قاراعاندى وبلىسى­نىڭ اكىمى ەرماعامبەت بولەك­باەۆتىڭ قابىلداۋىندا بولدىم. وسى وبلىستىڭ شەت اۋدانى­نىڭ تۋماسى سىدىق مۇحامەد­جانوۆتىڭ 100 جىلدى­عىن وز­دە­رىڭىز باستاپ بەر­سەڭىز­دەر, ارۋاعى ريزا بولار ەدى. اكىم سول جەردە وبلىس اكىمى­نىڭ ورىنباسارى ەرلان قۇسايى­نوۆ, مادەنيەت باسشىسى ەر­كەبۇلان جۇمەكەنوۆكە كومپوزي­توردىڭ مەرەيتويىن وتكىزۋدى كەلەسى جىلدىڭ جوس­پارىنا ەنگىزۋگە تاپسىرما بەردى. كومپوزيتوردىڭ كوزىن كور­گەن ءۇش وپەرا, وراتوريا ءان-رومانس­تارىنان ءۇزىندى ۆيدەولاردى  وسى جىلدىڭ باسىنان ءوزىمنىڭ Facebook پاراقشامدا جاريالاپ كەلەمىن. وسىنى بايقاعان «اباي» تەلەارناسىنىڭ «ۇمىتپايمىز» باعدارلاماسىنىڭ اۆتورى جانە جۇر­گىزۋشىسى جاڭىلحان اسىل­بەكقىزى مەنى ارنايى الماتىعا شاقىرىپ, سۇحبات الدى. وندا ءبىراز ماسەلەنى ايتىپ, وي بولىستىك.

ۇلى كومپوزيتوردىڭ مەرەيتويى ەلىمىز بويىنشا كەڭ كولەمدە  اتالىپ ءوتىلىپ, ونىڭ مۋزىكالىق شىعارمالارى ورىندالىپ, ناسيحاتتالادى دەپ سەنەمىز. بۇل رەتتە سىدىق مۇ­حامەدجانوۆ تۇلعاسى جانە ونەرى اسىق پەن جاسىقتى تانۋعا ولشەم بولا الار ەدى دەپ ويلايمىز.

 

كەنجەعالي مىرجىقباي,

مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, پروفەسسور 

سوڭعى جاڭالىقتار