ءيا, كەيبىر جەكپە-جەكتەگى تورەشىلەردىڭ شەشىمى كۇماندى بولعانى راس. تارازى باسى تەڭسەلىپ تۇرعان باسەكەدە ولار قارسى جاقتىڭ قولىن كوتەردى. ونى كوزىمىز كوردى. تىپتەن ءبىزدىڭ جىگىتتەر باسىم بولعان جاعدايدا دا قازىلار قيانات جاساۋدان ارلانبادى. ادىلەتسىزدىككە كۇيىنگەن جانكۇيەرلەر «وسى سپورت تىزگىنىن ۇستاعان باسشىلار اي قاراپ ءجۇر مە؟ ولار پاريجگە جاي قىدىرىپ قايتۋ ءۇشىن عانا بارعان با؟ جەرلەستەرىمىزگە اراشا تۇسەتىن بىردە-ءبىر اتپالداي ازاماتتىڭ تابىلماعانى ما؟» دەگەن جانايقايىن جەتكىزدى. وسىندايدا ەلدىڭ ەلدىگى سىنعا تۇسكەن كەزدە ارامىزدا بەكەت ماحمۇتوۆتىڭ جوقتىعى انىق سەزىلدى. شوقتىعى بيىك تۇلعا ايبا-نىڭ ءبىرىنشى ۆيتسە-پرەزيدەنتى بولىپ, ەل بوكسىنىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەندە قازاق بوكسشىلارىنا ەشكىم قيانات جاساي المايتىن. كەيىننەن ول بۇل سالادان الىستاسا, 2020 جىلى فانيدەن باقيعا اتتاندى. شىنى كەرەك, بەكەت ساپابەك ۇلى كەتكەلى قازاق بوكسىنىڭ باسىنان باعى تايعانداي...
ال دزيۋدو كۇرەسىندە ەشبىر باسشى مەن قوسشىدان قايمىقپاي, اقىرىپ تەڭدىك سۇراي الاتىن دارا تۇلعا بار. ول – الماس السەنوۆ. بۇل ازامات قازىرگى كەزدە حالىقارالىق دزيۋدو فەدەراتسياسى (IJF) پرەزيدەنتى ماريۋس ۆيزەردىڭ كەڭەسشىسى قىزمەتىن اتقارىپ ءجۇر. ونى ءدۇبىرلى دودالاردا ءجيى جولىقتىرامىز. قاشان كورسەك تە بىرقالىپتى, سابىرلى, ساليقالى, ەشۋاقىتتا اسىپ-ساسپايدى. السەنوۆ مىرزا قازاق بالۋاندارىنا ۇنەمى قامقورلىق كورسەتىپ, ولاردى ءار كەز قولداپ جۇرەدى. سول سەبەپتى IJF سەكىلدى 200-گە تارتا مەملەكەتتىڭ ۇلتتىق فەدەراتسياسىنىڭ باسىن قوسقان اسا بەلدى ۇيىمدا قياناتقا جانى قاس ەرەن تۇلعانىڭ بار ەكەنىن بىلەتىن قازىلاردىڭ ءبىزدىڭ دزيۋدوشىلارعا قيانات جاساۋعا جۇرەگى داۋالامايدى.
الماس 1981 جىلدىڭ 14 تامىزىندا قاراعاندىدا زيالى وتباسىندا دۇنيەگە كەلدى. اكەسى جەڭىس قامەن ۇلى – تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت, ۇزاق جىلدار قاراعاندى تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تاۋ-كەن ماشينا قۇرىلىسى كافەدراسىندا ەڭبەك ەتتى. اناسى گۇلشارا مۇقىشەۆا – تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, قاراعاندىداعى تەحنيكالىق ليتسەيدىڭ ديرەكتورى, جوعارىدا اتالعان ۋنيۆەرسيتەتتىڭ كاسىپوداق كوميتەتىنىڭ توراعاسى.
سانالى عۇمىرىن عىلىم مەن ۇستازدىققا ارناعان ەرلى-زايىپتى السەنوۆتەر پەرزەنتتەرىنە جاقسى تاربيە بەردى. الماس بالا كەزىنەن مۋزىكامەن اينالىستى, شەت تىلدەرىن جەتىك مەڭگەردى. بوزبالا شاعىندا دزيۋدوعا دەن قويدى. كۇرەستىڭ وسى تۇرىنەن ءبىراز بەلەستى باعىندىردى. اۋەلى ەلىمىزدىڭ جاسوسپىرىمدەر مەن جاستار قۇراماسىنا قابىلداندى. 2000 جىلى ازيا بىرىنشىلىگىندە قولا مەدال يەلەنىپ, گەرمانيادا ۇيىمداستىرىلعان «Under 21 International Masters» تۋرنيرىندە باس جۇلدەنى ولجالادى. كەيىننەن ۇلتتىق قۇرامانىڭ ساپىندا ونەر كورسەتىپ, بىرقاتار رەسپۋبليكالىق جانە حالىقارالىق تۋرنيرلەردە تابىسقا جەتتى. 90 كگ سالماقتاعى ەلىمىزدىڭ بەلدى بالۋاندارىنىڭ ءبىرى بولدى. سپورتپەن شۇعىلدانا ءجۇرىپ, ءبىلىمىن دە جەتىلدىردى. كەيىپكەرىمىز قارجى جانە نەسيە ماماندىعى بويىنشا استاناداعى ا.قۇسايىنوۆ اتىنداعى ەۋرازيا گۋمانيتارلىق ينستيتۋتىن ءتامامدادى.
2004 جىلى كەزەكتى ءبىر جارىستا اۋىر جاراقات العان الماس ۇلكەن سپورتپەن قوش ايتىستى. ء«يا, سپورتتىق عۇمىرىمنىڭ كەلتە بولعانى راس. ءالى دە بىرەر جىل كۇرەسىپ, بيىك بەلەستى باعىندىرۋعا كۇش-قۋاتىم مەن قاجىر-قايراتىم جەتەتىن ەدى. بىراق جاراقات العاننان كەيىن تاتاميگە قايتا ورالۋدىڭ مۇمكىندىگى بولمادى. ءوز باسىم وعان وكىنبەيمىن. ويتكەنى دزيۋدونىڭ ماعان بەرگەنى كوپ. ەڭ باستىسى, وسى سپورت ءتۇرىنىڭ باستى قاعيداسىن قاپەرىمە مىقتاپ ءتۇيىپ, سول قاسيەتتەردى بويىما سىڭىرە ءبىلدىم. دزيۋدو ماعان ءتۇرلى ورتاعا تەز بەيىمدەلۋدى, قانداي دا قيىن جاعدايدان شىعۋدىڭ جولىن تابۋدى, دەنە كۇشى مەن اقىل-ويدىڭ قۋاتىن ءتيىمدى پايدالانۋدى جانە كوماندالىق جۇمىسقا ماشىقتانۋدى ۇيرەتتى. ۋاقىت وزا وسى قاعيداتتاردى مەن جەكە ومىرىمدە دە, بيزنەستە دە ۇتىمدى پايدالاندىم», دەيدى ول.
بالۋاندىق مانسابىن اياقتاعاننان كەيىن الماس بيزنەسكە مىقتاپ دەن قويدى. اۋەلى ەلىمىزدە, ودان كەيىن بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى ء(باا) مەن شۆەيتساريادا جەكە كاسىبىن اشىپ, ءوزىنىڭ ەڭبەكقورلىعى مەن ىسكەرلىگىنىڭ ارقاسىندا شارۋاسىن دوڭگەلەتىپ اكەتتى. بيزنەستىڭ بەل ورتاسىندا جۇرسە دە, السەنوۆ سپورتتان الىستاعان جوق. كەرىسىنشە, وتاندىق دزيۋدونى وركەندەتۋگە بارىنشا اتسالىستى. 2009–2013 جىلدار ارالىعىندا ول قازاقستان دزيۋدو فەدەراتسياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى, ودان كەيىن ازيا دزيۋدو وداعىنىڭ ماركەتينگ بويىنشا ديرەكتورى, ەۋروپا دزيۋدو وداعى پرەزيدەنتىنىڭ كەڭەسشىسى قىزمەتتەرىن ابىرويلى اتقاردى.
بۇل كۇندەرى الماس جەڭىس ۇلى شۆەيتساريادا تۇرىپ جاتقانىمەن, ەلىنە ءجيى ات باسىن بۇرىپ تۇرادى. كەلگەن سايىن سپورتتى سەرىك ەتكەن جاندارعا قامقورلىق كورسەتىپ, شاپاعاتىن تيگىزىپ ءجۇر. ماسەلەن, 2022 جىلى ول ءوزىنىڭ كىندىك قانى تامعان قاراعاندىدا «جەڭىس» دەپ اتالاتىن كاسىپقوي دزيۋدو كلۋبىن قۇردى. اتالعان ۇجىمنىڭ قاتارىنا ەلىمىزدىڭ بىرقاتار بەلدى بالۋاندارى مەن دارىندى جاستارى قابىلداندى. ەرلەر مەن ايەلدەر قۇراماسىنىڭ كاپيتانى بولىپ داڭقتى دزيۋدوشىلار ەلدوس سمەتوۆ پەن ءابيبا ابۋجاقىنوۆا تاعايىندالدى. ديرەكتورلىق قىزمەتتى سامبودان الەم كۋبوگىنىڭ يەگەرى, ەۋروپا چەمپيوناتىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى تالعات بايشولاقوۆ اتقارسا, جۇمىستى ۇيلەستىرۋشىلەر قاتارىندا تيمۋر تۇرسىنباەۆ پەن مارات ايداشەۆ سىندى ىسكەر ازاماتتار بار. ال عالىمجان جىلكەلديەۆ, سەرگەي راكوۆ, اندرەي شتۋربابين باستاعان ءبىر توپ بىلىكتى باپكەر شاكىرتتەردى دايارلايدى. قاراعاندىلىق ۇجىمنىڭ شتاتتىق بىرلىگىندە 35 دزيۋدوشى مەن 10 جاتتىقتىرۋشى ەڭبەك ەتەدى. ولاردىڭ جارىستار مەن وقۋ-جاتتىعۋ جيىندارىنا قاتىسۋعا قاراجات تابۋ, سپورتشىلارعا ەڭبەكاقى مەن سىياقى تاعايىنداۋ, سول سەكىلدى باسقا دا قاجەتتى شىعىنداردىڭ بارلىعى دا – السەنوۆ مىرزانىڭ موينىندا. اينالدىرعان ەكى جىل ارالىعىندا «جەڭىس» كلۋبىنىڭ قۇلاشىن كەڭىنەن جايۋىنا 4 ملن ەۋرو جۇمسادى.
بىلتىر «جەڭىس» كلۋبى جەرگىلىكتى دزيۋدو فەدەراتسياسىمەن بىرلەسە وتىرىپ, قاراعاندى وبلىسىنداعى بارلىق دزيۋدو زالدارىنا تاتامي ساتىپ اپەرىپ, قاجەتتى قۇرالدارمەن جابدىقتادى. بالۋاندار مەن باپكەرلەردى حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي سپورتتىق كيىمدەرمەن قامتاماسىز ەتتى. وعان قوسا ءار اي سايىن قوسىمشا تاعام, قاجەتتى ۆيتامين جانە ءدارى-دارۋمەن اپەرىپ تۇرادى. ءبىر سوزبەن ايتساق, قازىرگى كەزدە قاراعاندى وبلىسىنىڭ قۇراما كومانداسى مەن «جەڭىس» كاسىپقوي كلۋبى مۇشەلەرىنىڭ ەش الاڭسىز جاتتىعۋىنا بارلىق جاعداي جاسالعان. ال دزيۋدوشىلار ءوز كەزەگىندە جۇكتەلگەن مىندەتتى اسقان جاۋاپكەرشىلىكپەن اتقارىپ, ءتۇرلى بايراقتى باسەكەلەردە جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلىپ كەلەدى. ءبىر عانا مىسال, بىلتىرعى جەلتوقسان ايىندا الماتىدا «جەڭىس» كلۋبىنىڭ جۇلدەسى ءۇشىن اسا ءىرى حالىقارالىق تۋرنير ۇيىمداستىرىلدى. بۇل باسەكەدە 11 مەملەكەتتەن كەلگەن 17 كوماندا كۇش سىناستى. سول جارىستا «جەڭىس» ساپىنداعى سايىپقىراندار جاسىنداي جارقىلدادى.
كەيىنگى ءبىر-ەكى جىل ارالىعىندا الماس جەڭىس ۇلىنىڭ شاقىرتۋىمەن دزيۋدو كۇرەسىنىڭ دۇلدۇلدەرى قاراعاندىعا كەلىپ, جەرگىلىكتى بالۋاندارعا شەبەرلىك ساباعىن وتكىزدى. ارقا توسىنە ات باسىن بۇرعاندار اراسىندا جاپونيانىڭ جۇلدىزدارى شوحەي ونو (وليمپيا ويىندارىنىڭ ەكى جانە الەمنىڭ جەتى دۇركىن چەمپيونى, ازيا ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى) مەن دزيوسيرو مارۋياما (الەمنىڭ ەكى دۇركىن چەمپيونى, ەكى دۇركىن كۇمىس جۇلدەگەرى, ازيادانىڭ ءفيناليسى), رەسەيدىڭ مارعاسقالارى تامەرلان باشاەۆ (توكيو وليمپياداسىنىڭ قولا جۇلدەگەرى, الەم چەمپيوناتىنىڭ ەكى دۇركىن جۇلدەگەرى, ەۋروپا چەمپيونى), ينال تاسوەۆ (الەم چەمپيونى, سول جارىستىڭ ەكى دۇركىن قولا جۇلدەگەرى, ەۋروپانىڭ ەكى دۇركىن چەمپيونى, ەۋروپا ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى, سول جارىستىڭ ەكى دۇركىن ءفيناليسى), ماتۆەي كانيكوۆسكي (ەۋروپا چەمپيونى) سىندى ساڭلاقتار بار.
2022 جىلدان بەرى الماس السەنوۆ حالىقارالىق دزيۋدو فەدەراتسياسى (IJF) پرەزيدەنتىنىڭ كەڭەسشىسى قىزمەتىن اتقارىپ ءجۇر. كۇنى كەشە عانا پاريجدە وتكەن وليمپيا ويىندارىندا اسا جەڭىل سالماقتا سايىسقا تۇسكەن ەلدوس سمەتوۆ فينالدا «گران-پالە-ەفەمەر» كەشەنىندە سان مىڭ كورەرمەننىڭ كوز الدىندا جەرگىلىكتى جۇلدىز لۋكي محەيدزەنى ۇتىپ, باس جۇلدەنى ولجالاعاندا كۇللى الاش جۇرتى بورىكتەرىن اسپانعا اتىپ قۋاندى. سول باسەكەنى ەممانيۋەل ماكرون دا تاماشالادى. جارىس اياقتالعاننان سوڭ, فرانتسيا پرەزيدەنتى وزگەنى ەمەس, «جەڭىس» كلۋبىنىڭ باسشىسى الماز السەنوۆتىڭ قولىن الىپ ء«سىزدى جانە قازاقستان حالقىن دزيۋدو كۇرەسىنەن جەڭىپ العان وليمپيادانىڭ تۇڭعىش التىن مەدالىمەن قۇتتىقتاۋ – مەن ءۇشىن زور مارتەبە. ءدال وسى تاريحي وقيعانىڭ ءبىزدىڭ ەلدە – فرانتسيادا بولعانىنا قاتتى قۋانىپ وتىرمىن. كۇللى قازاقستان حالقى مەن مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆقا مەنىڭ قۇتتىقتاۋىم مەن سالەمىمدى جەتكىزىڭىز», دەپ جىلى لەبىزىن ءبىلدىردى.
وليمپيا ويىندارى بارىسىندا ەلىمىزدىڭ بىردە-ءبىر دزيۋدوشىسىنا كوپە-كورىنەۋ قيانات جاسالماعانى بارشاعا ءمالىم. وسى ماسەلەنىڭ بارلىعىن حالىقارالىق دزيۋدو فەدەراتسياسى (IJF) پرەزيدەنتىنىڭ كەڭەسشىسى ءوز باقىلاۋىندا ۇستادى. بەلدى ۇيىمدا ارقاسۇيەر اعالارى, ادىلەتسىزدىككە تاپ بولعان جاعدايدا اقىرىپ تەڭدىك سۇراي الاتىن ازاماتتىڭ بارىن بىلەتىن قازاق بالۋاندارى بوزكىلەمدە بارىن سالىپ ايقاستى. وزدەرىنىڭ ەرەن ەڭبەگى مەن اسقان شەبەرلىكتەرى, جانكەشتىلىگى مەن جانقيارلىعى, وجەتتىگى مەن توزىمدىلىگى جانە قايتپاس قايسار مىنەزىنىڭ ارقاسىندا ەلدوس سمەتوۆ چەمپيوندىق اتاققا قول جەتكىزسە, عۇسمان قىرعىزباەۆ قولا مەدالدى موينىندا جارقىراتتى. ءابيبا ابۋجاقىنوۆا ۇزدىك بەستىكتىڭ قاتارىنان كورىندى. وسى ناتيجەنىڭ ارقاسىندا قازاقستان قۇراماسى ءوز تاريحىندا تۇڭعىش رەت جالپىكوماندالىق ەسەپتە جەتىنشى ورىنعا جايعاستى. بۇعان دەيىن وتاندىق تاتامي شەبەرلەرى ءدال وسىنداي بيىككە كوتەرىلگەن جوق. جەرلەستەرىمىزدىڭ قول جەتكىزگەن وراسان زور تابىسىنا بۇگىنگى كەيىپكەرىمىزدىڭ دە قوسقان ۇلەسى بار. ونىڭ ەڭبەگى ەسكەرۋسىز قالعان جوق. ەلگە ورالعان سوڭ, قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ الماس جەڭىس ۇلىنىڭ كەۋدەسىنە «قۇرمەت» وردەنىن تاقتى.
ەندى, مىنە, فرانتسيانىڭ باس شاھا-رىندا پاراليمپيادا ويىندارىنىڭ الاۋى تۇتاندى. مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار اراسىنداعى جارىستا ەلىمىزدىڭ بەلدى دزيۋدوشىسى, الەم چەمپيونى, ازيا ويىندارى مەن كوپتەگەن ءدۇبىرلى دودانىڭ جەڭىمپازى اقمارال ناۋاتبەك ونەر كورسەتەدى. بۇل بالۋان دا الماس السەنوۆ جەتەكشىلىك ەتەتىن «جەڭىس» كلۋبىنىڭ مۇشەسى ەكەنىن دە ايتا كەتكەن ابزال.فچ
