تازالىق دەنساۋلىق كەپىلى ەكەنىن ءبارىمىز دە بىلەمىز. الايدا سول تازالىقتى ساقتاۋعا كەلگەندە كەيبىرىمىزدىڭ ەنجارلىق تانىتاتىنىمىز وكىنىشتى-اق. وسى ورايدا مىنا ءبىر جاي ويعا ءتۇسىپ وتىرسا, وعان دا كوپتەگەن ايدىڭ ءجۇزى بولدى. «ەۋرازيا-1» تەلەارناسى الماتى قالاسىنداعى كوپقاباتتى ءبىر ءۇيدىڭ كىرەبەرىسىن كورسەتتى. تۇرعىنداردىڭ وزدەرى قارجى جيناپ, تۇراتىن جەرلەرىن كىرسە شىققىسىز ەتىپ قويعان. ءار قابات سايىن قابىرعاعا ءارتۇرلى كارتينا ءىلىنىپ, اسەم گۇلدەرمەن بەزەندىرىلىپ, كوركەمدەلگەن. باسقىشتار مەن قابىرعالاردى تۇرعىنداردىڭ وزدەرى كەزەكتەسىپ جۋىپ, سىپىرىپ, تازالاپ, بەيساۋات جۇرگەن ادامدار بولسا, ولاردى دا ءجىتى باقىلاپ وتىرادى ەكەن. نەسى بار, قۇپتارلىق ءارى ۇلگى الاتىن ءىس ەمەس پە؟
قالالار مەن اۋىلدارداعى پروبلەما دا – وسى ايتا بەرەتىن تازالىق ماسەلەسى. كوپ جەردە تۇرعىنداردىڭ وزدەرى كۇل-قوقىس تاستايتىن ورىنداردىڭ ءتۇرلى جۇقپالى اۋرۋدىڭ وشاعى ەكەنىن ەسكەرمەي, پروبلەماعا جەڭىل-جەلپى قارايدى. قولقانى قاباتىن ساسىق ءيىسى ءوز الدىنا, اينالاسى تولى ەنەرگەتيكالىق سۋسىنداردىڭ قالبىرى, پلاستيكالىق بوتەلكەلەر, تسەللوفان قالتالار. كوپشىلىگىمىز كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق مەكەمەسىنىڭ قىزمەتىنە سەنىپ العانبىز. ال ولاردىڭ جىل ون ەكى اي بويى شارۋالارى شاشەتەكتەن ەكەنىن ەسكەرە بەرمەيمىز.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ بىلتىرعى «ادىلەتتى قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق باعدارى» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرامىز دەسەك, ەڭ باستىسى, قوعامدىق سانا, ازاماتتاردىڭ نيەتى وزگەرۋى كەرەگىن, اركىم وتانشىل, ءبىلىمپاز, ەڭبەكقور, ءتارتىپتى, ادال, ءادىل, ۇنەمشىل ءارى جاناشىر بولسا, الىنبايتىن اسۋ جوق ەكەنىن قاداپ تۇرىپ ايتقان ەدى. جوعارىدا ايتقان تازالىق تا وسى تالاپتاردىڭ ءبىر پاراسى ەكەنى داۋسىز.
كارىباي امزە ۇلى,
ەڭبەك ارداگەرى
تۇركىستان وبلىسى
انا ءتىلىمىزدىڭ تىنىسىن كەڭەيتكەن
«جاقسىنىڭ اتى ولمەيدى, عالىمنىڭ حاتى ولمەيدى» دەگەن ءسوز تەكتەن-تەك ايتىلماعان. سونداي حاتى قالار عالىمنىڭ ءبىرى – وڭتۇستىكتەگى تۇلكىباس اۋدانىنىڭ تۋماسى, اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ەسبول جامالبەكوۆ. ول ءوزى ءومىر بويى زەرتتەپ وتكەن توپىراقتانۋ عىلىمىن قازاقشا سويلەتۋگە ۇلكەن ۇلەس قوستى. عالىم ءوزىنىڭ ەڭبەكتەرىن كەڭەستىك كەزەڭنىڭ وزىندە-اق نەگىزىنەن انا تىلىندە جازۋدى داعدىعا اينالدىردى. ولاردىڭ كەيبىرىن اتاي كەتسەك, «تىرشىلىك تىرەگى», «سۋارمالى توپىراق جانە ونى مەليوراتسيالاۋ», «جەر – ىرىس كىندىگى», «قۇنارلى جەر – قۇتتى مەكەن», «جەر قۇنارى – ءومىر ءنارى», «قازىنالى تۇبەك», تاعى باسقالار.
كسرو داۋىرلەپ تۇرعان تۇستا قازاقستان عىلىمى, قازاق عىلىمي جۇرتشىلىعى وداقتا الدىڭعى قاتاردا بولدى دەپ ايتا الامىز. بىراق تاۋەلسىزدىك الار قارساڭدا تەحنيكا جانە تەحنولوگيا, ينجەنەريا, جاراتىلىستانۋ, اۋىل جانە مال شارۋاشىلىعى ماماندارىن دايارلايتىن جوعارى وقۋ ورىندارىندا قازاق توپتارى اشىلا باستاسا, اتالعان سالالار بويىنشا قازاق تىلىندە جازىلعان وقۋلىق جوقتىڭ قاسى بولاتىن جانە ءوز ءدارىسىن جوعارى دەڭگەيدە قازاقشا وقي الاتىن وقىتۋشى دا ساۋساقپەن سانارلىق ەدى.
مىسالى, 1990 جىلى عىلىمنىڭ ءار سالاسىنان العاش رەت قازاق تىلىندە كونفەرەنتسيا وتكىزبەك بولعان تۇستا «عىلىمدى قازاقشا بايانداۋ مۇمكىن ەمەس» دەگەندى اكادەميكتەرىمىز تالاي رەت ايتقان دا ەدى. عالىمدارىمىزدىڭ كوپشىلىگى اۋىلدان شىققان, تازا قازاق ءتىلدى بولعانىمەن, ءوز ەڭبەكتەرىن ءوز تىلىندە جازا المايتىن كۇيگە تۇسكەنى اششى دا بولسا اقيقات. كەرەك دەسەڭىز, عىلىمدى قازاق تىلىندە جازۋ, جاريالاۋ, ول ەڭبەكتىڭ كەڭ كولەمدە تارالىپ, وقىلىپ, تانىمال بولۋىنىڭ قيىندىعىنا قوسا, كەڭەستىك كەزەڭدە جوعارى اقىل-وي جەمىسى سانالاتىن عىلىمدى تۇرمىس اياسىمەن شەكتەلىپ قالعان قاتارداعى كوپ ءتىلدىڭ بىرىندە جازۋ دۇرىس تا, مۇمكىن دە ەمەس سانالىپ, بۇلاي ەتۋ عالىمنىڭ كەمشىلىگى, ءباسىنىڭ تومەندىگى رەتىندە قارالعانى دا بەلگىلى.
م.لومونوسوۆتىڭ مارتين شەين اتتى ءبىر زامانداسى: «ماعان ورىس تىلىندە ءبىر ءدارىس وقىعاننان, لاتىن تىلىندە ون ءدارىس وقىعان الدەقايدا وڭاي» دەگەن ەكەن. ولاي بولسا, عىلىمدى قالىپتاسپاعان, داعدىلانباعان تىلدە جازۋ, بايانداۋ ىستەرىنىڭ اسا كۇردەلىلىگىن ەسكەرىپ, بۇگىندە 90 جىلدىعىن اتاپ وتكەلى وتىرعان ە.جامالبەكوۆ سىندى عالىمداردىڭ بۇل رەتتەگى ەرەن ەڭبەگىن لايىقتى باعالاساق كەرەك.
ىسپانديار اقاي ۇلى,
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى
الماتى
قالا كەلەشەگىنە ۇمىتپەن قارايمىز
ءوزىم شار قالاسىنىڭ تۋماسىمىن. قالا اۋدان ورتالىعى مارتەبەسىنە يە بولىپ تۇرعان تۇستا جاعدايى ايتارلىقتاي جاقسى ەدى. ويتكەنى وندا لوكوموتيۆ دەپوسى سەكىلدى حالقىنىڭ باسىم بولىگى سوندا جۇمىس ىستەگەن ءوندىرىس ورنى بار ەدى. ۇلكەن اعام سول كاسىپورىندا ءماشينيستىڭ كومەكشىسى بولىپ ەڭبەك ەتتى. سونداي-اق دەپوعا قاراستى فۋتبول كومانداسىندا دوپ تەپتى. جاقسى اياقدوپشى سانالاتىن.
ءتۇرلى مەكەمە مەن قالا قۇراۋشى اتالعان كاسىپورىن ەشكىمگە كەرەكسىز بولىپ جابىلىپ قالعاننان كەيىن ەلدى مەكەننىڭ دە بەرەكەسى كەتە باستادى. جۇمىس جوق, كۇنكورىس قيىنداعان سوڭ قالا حالقىنىڭ كوبى تىرشىلىكتىڭ قامىمەن باسقا جاقتارعا كوشىپ كەتۋگە ءماجبۇر بولدى. ال قوزعالماي ورنىندا قالعاندار جوقتان بار جاساپ, كۇندەرىن كورىپ وتىر.
وسىنداي پروبلەمالاردى, اتاپ ايتقاندا, لوكوموتيۆ دەپوسىن قالپىنا كەلتىرۋ, قالاداعى ۆوكزالعا جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ, پويىز توقتايتىن جەرگە پلاتفورما قوسۋ سياقتى ماسەلەلەردى تىكەلەي وزىنە جەتكىزبەكشى بولىپ, وسىدان ءبىراز بۇرىن كولىك ءمينيسترى م.قاراباەۆتىڭ قابىلداۋىنا جازىلعان ەدىم. مارات كاكىمجان ۇلى «سەن كىمسىڭ؟» دەگەن جوق, كوپ كۇتتىرمەي-اق قابىلدادى. ونىسىنا العىستان باسقا ايتارىم جوق, ريزاشىلىعىمدى ەلىمىزدىڭ باس باسىلىمى «Egemen Qazaqstan» گازەتى ارقىلى جەتكىزگەندى ءجون كوردىم.
قابىلداۋ كەزىندە مينيستر ماسەلەلەردى قاراستىرۋعا تىرىساتىنىن ايتتى. كوپ كەشىكپەي الماتىدان, استانادان ارنايى كوميسسيا جىبەردى. ءسويتىپ, «قازاقستان تەمىر جولى» ارقىلى ءبىراز شارۋا اتقارۋعا مۇرىندىق بولدى. اسىرەسە ۆوكزال عيماراتىنىڭ جاڭعىرتىلۋى كوپشىلىككە كوتەرىڭكى كوڭىل كۇي سىيلادى. تەك قابىلداۋ كەزىندە ايتقانىنداي, لوكوموتيۆ دەپوسىن قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن كوپ جۇمىس اتقارىلۋى كەرەگىن تۇسىنىستىكپەن قابىلدادىق.
زاينيگۇل بىلىكوۆا
اباي وبلىسى,
شار قالاسى
