اقىننىڭ ادەبي مۇراسىن ادام مەن قوعام, ءبىلىم مەن عىلىم, ءدىن مەن ءداستۇر, مەملەكەت پەن بيلىك, ءتىل مەن مادەنيەت باعىتتارى اياسىندا جاڭاشا زەرتتەپ, رۋحاني كەمەل ۇلت قالىپتاستىرۋدىڭ ۇستىنى رەتىندە حاكىم شىعارماشىلىعىن جان-جاقتى ناسيحاتتاۋدى ماقسات ەتكەن دوڭگەلەك ۇستەلگە بەلگىلى ابايتانۋشىلار, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرى قاتىستى.
جيىن مودەراتورى, اكادەميا باسشىسى جاندوس اۋباكىر ابايتانۋ سالاسىنىڭ ماڭىزدى ماسەلەلەرىنە توقتالىپ, زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ وسى كۇنگە دەيىن جاساعان جوبالارىنىڭ جالپى ەسەبىن باياندادى.
«مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «اباي جانە ءححى عاسىرداعى قازاقستان» باعدارلامالىق ماقالاسىندا «ادامنىڭ ءوزىن-ءوزى تانۋ جانە ۇنەمى دامىپ وتىرۋى, عىلىمعا, بىلىمگە, باسىمدىق بەرۋى – كەمەلدىكتىڭ كورىنىسى. ينتەللەكتۋالدى ۇلت دەگەنىمىز دە وسى. وسىعان وراي اباي ءسوزى ۇرپاقتىڭ باعىت الاتىن تەمىرقازىعىنا اينالۋى قاجەت» دەگەن مىندەت قويادى. وسى مىندەتتى ىسكە اسىراتىن بىردەن-ءبىر جوبا رەتىندە «اباي اكادەمياسىن» انىق ايتا الامىز.
عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى 2019 جىلدان بەرى «اباي – مەملەكەت ءىسىنىڭ مۇددەلەسى», «جاڭا قوعامنىڭ جاناشىرى», «اباي – ۇلتتىق بولمىستىڭ ۇلگىسى», «اباي – الەمدىك مادەنيەت تۇلعاسى» باعىتتارى بويىنشا تالدامالىق جانە ساۋالنامالىق زەرتتەۋلەردى جۇرگىزىپ كەلەدى. وسى كۇنگە دەيىن «اباي اكادەمياسى» 18 ارناۋلى سەريامەن 84 عىلىمي-تانىمدىق ەڭبەكتى جارىققا شىعاردى. بۇل اكادەميا تاراپىنان اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ەرەكشەلىگى مەن كولەمىن بايقاتادى», دەدى ينستيتۋت ديرەكتورى.
جيىن بارىسىندا اباي مۇراسىن ناسيحاتتاۋ كەزىندە ناۋقانشىلدىق پەن كوزبوياۋشىلىققا جول بەرمەۋ ماسەلەسى دە تالقىعا سالىندى.
ء«اربىر ارەكەتىمىزدى عىلىمي نەگىزگە سۇيەنىپ, جۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسىرعانىمىز ءجون. تيىمدىلىگى تومەن ءىس-شارالاردى ۇيىمداستىرا بەرىپ, نەگىزگى جوبالارىمىز اياقسىز قالىپ جاتىر. سونىڭ سەبەبىنەن وڭىردەگى ابايتانۋ ورتالىقتارىندا ساپالى كادرلاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى ارتىپ بارادى. عالىمدار اراسىندا تاجىريبە الماسۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, بىرلەسىپ ەڭبەك ەتۋ عانا جەمىستى ناتيجە بەرەدى», دەدى ق.جۇبانوۆ اتىنداعى اقتوبە وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتى «ابايتانۋ جانە ۇلتتىق رۋحانيات» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى جابال شويىنبەت.
ابايدىڭ دانىشپاندىق گەنەزيسى تاقىرىبىندا ءسوز سويلەگەن ءتىل ساياساتى كوميتەتىنىڭ توراعاسى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ەربول تىلەش ادەبيەتتانۋدىڭ جاڭا بيىگىن جاساۋ كەرەگىن اتاپ ءوتتى.
«كەڭەستىك كەزەڭ ادەبيەت تەورياسىنىڭ كوپ اسپەكتىسى بۇگىنگى كۇننىڭ قالىبىنا سىيمايدى. اباي شىعارمالارىنداعى وي كەڭىستىگىنە تاقىرىپتىق مەجەدەن اسا الماي جاتقان سەبەبىمىز وسى. ونىڭ باللادا, ەلەگيا, رومانس جانرىنداعى ولەڭدەرىنە تەوريالىق ناقتى باعا بەرىلە قويعان جوق. ابايدىڭ پوەتيكاسى مەن ءستيلى – ادەبيەتتانۋداعى ءالى دە تەرەڭ زەرتتەۋدى قاجەت ەتەتىن تاقىرىپتار», دەدى ە.تىلەش.
ابايتانۋ سالاسىنداعى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – تەكستولوگيا. عالىمداردىڭ ايتۋىنشا, اقىننىڭ ولەڭدەرى مەن قارا سوزدەرى جاريالانعان كەيىنگى باسىلىمداردا قاتەلىك وتە كوپ. بۇل وقىرمان قاۋىمدى اقىننىڭ نەگىزگى ايتپاق ويىنان الىستاتىپ, اداستىرىپ جىبەرەدى. بۇل تۋرالى «اباي اكادەمياسىنىڭ» باس عىلىمي قىزمەتكەرى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور سەرىك نەگيموۆ ايتتى.
«1977 جىلى م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ۋنيۆەرسيتەتى اباي شىعارمالارىنىڭ ەكى تومىن جارىققا شىعاردى. مەن سونىڭ 1975 جىلعى تالقىلاۋىندا بولدىم. جيناق سول كەزدەگى ادەبيەت تاريحى ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ىسقاق دۇيسەنباەۆ پەن اكادەميك زاكي احمەتوۆتىڭ رەداكتورلىعىمەن وقىرمان قاۋىمعا ۇسىنىلدى. بۇل اباي ولەڭدەرىنىڭ ەڭ دۇرىس نۇسقاسى دەپ ەسەپتەيمىن. كىتاپ باسپاعا دايىندالۋ كەزىندە بۇرىنعى باسىلىمدارداعى جەتىستىكتەر مەن كەمىستىكتەر ەسكەرىلە وتىرىپ, تىڭنان تەكستولوگيالىق تەكسەرۋلەر جۇرگىزىلگەن. سونىمەن قاتار تۇسىندىرمە سوزدەر تولىقتىرىلىپ, ابدەن تۇزەتىلگەن. سەبەبى ى.دۇيسەنباەۆقا الداعى جيناقتارعا كۇماندى ياكي قۇنسىز قوسىندىلار ەنبەۋىن تالاپ ەتىپ, قاتاڭ ەسكەرتكەن مۇحتار اۋەزوۆتىڭ ءوزى بولاتىن. سول سەبەپتى اقىن ولەڭدەرىنە قاتىستى ءسوز بولعاندا, جوعارىداعى نۇسقاعا سۇيەنگەنىمىز دۇرىس», دەدى س.نەگيموۆ.
ادەبيەتتانۋشى عالىم ايگۇل كەمەلباەۆا بولسا ابايدى سىرتقى كۇشتەردىڭ شابۋىلىنان جان-جاقتى قورعاۋ كەرەگىن جەتكىزدى.
«ۇلتىمىزدىڭ رۋحاني قۇبىلاسى – حاكىم ابايدىڭ تاراپىنا اقپاراتتىق شابۋىلداردى ءجيى بايقايتىن بولدىق. بۇل, ارينە, مۇراعات ءىسىنىڭ جولعا دۇرىس قويىلماۋىنان. زامانىندا ورىس جازۋشىسى ميحايل شولوحوۆقا دا وسىنداي شابۋىلدار جاسالعان. الايدا رەسەيدىڭ عىلىمي ينستيتۋتتارى دەرەۋ كوميتەت قۇرىپ, مۇراعاتتاعى دالەلدەر ارقىلى ءوز قالامگەرىن ورىنسىز جالادان قورعاپ قالدى. بۇل – ۇيرەنەتىن تاجىريبە», دەدى ا. كەمەلباەۆا.
جيىن سوڭىندا جوعارىدا اتالعان ماسەلەلەردى شەشۋ ماقساتىندا عىلىمي كەڭەس قۇرۋ يدەياسى ۇسىنىلدى.
