وتاندىق تاكسي قىزمەتى نەگە توقىراپ تۇر؟

تاكسي تاريفتەرى 9,1 پايىزعا وسكەن

«Energyprom.kz» مالى­مە­تىن­شە, تاكسي قىزمەتىن ۇسىناتىن كومپانيالاردىڭ تابىسى ءبىر جىلدا (2023 جىلدىڭ قاڭتار-جەلتوقسانىندا) 17 پايىزعا ءوسىپتى. وسى كەزەڭدە تاكسي قىزمەتىن پايدالاناتىن ادام سانى ازايعان. بىلتىرعى قاڭتار-قاراشادا تاكسي سەكتورىنداعى نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيا ءبىر جىل بۇرىنعىمەن سالىستىرعاندا ءوسىپ, قۇندىق ماندەگى ينۆەستيتسيانىڭ جىلدىق ءوسىمى 51,8 پايىز بولعان. ينۆەستيتسيانىڭ ەڭ كوپ كولەمى الماتى قالاسىنا تۇسكەن.

2022 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا تاكسي تاريفتەرى وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسانىمەن سالىستىرعاندا 9,1 پايىزعا وسكەن. وڭىرلەر بو­يىن­شا ەڭ كوپ ءوسىم الماتى قا­لا­سىندا, ەڭ از جىلدىق ءوسىم ماڭ­عىستاۋ وبلىسىندا تىركەلگەن. تاعى ءۇش وبلىستا — الماتى, شىعىس قازاقستان جانە باتىس قازاق­ستاندا باعا ءبىر جىل بۇرىن­عى دەڭگەيدە قالىپ وتىر. سونداي-اق تاكسي قىزمەتىنىڭ قۇنى 0,61 دول­لار­دى قۇراپ, تمد ەلدەرى ارا­سىن­داعى ەڭ جوعارى كورسەت­­كىش­تى تىركەدى.

ارمان اقيقاتقا اينالماي تۇر

ەلىمىزدەگى تاكسي نارىعىنىڭ ەڭ ۇلكەن كولەمىن الىپ وتىرعان ءىرى تاكسي پلاتفورماسى – رەسەيلىك «ياندەكس» كومپانياسى. ودان بولەك, «inDrive», «Enrive», «Aparu», «Region» سياقتى شاعىن تاك­سي سەرۆيستەرى بار. ءوز تاكسي اگرەگاتورىمىزدى جاسايىق دەپ ايتىلعالى ءبىراز بولدى. الاي­دا بۇل بىلەك سىبانىپ كىرىسىپ كەتە­تىن­دەي وڭاي شارۋا ەمەس. «NEO AI» نەگىزىن قالاۋشى, ءىت مامانى ايدىن ماۋتحاننىڭ ايتۋىنشا, جوبانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ وزىندىك قيىندىعى جەتەرلىك.

«ويتكەنى ءىت سالاسىندا قاتە­لىككە جول بەرۋگە بولمايدى. اسى­­رەسە تاكسي قىزمەتى سەكىلدى سا­عا­تىنا مىڭداعان سۇرانىستى قام­تاماسىز ەتە الاتىن جانە تۇ­تى­نۋشىنىڭ جەكە دەرەگىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن ساقتاي الاتىن ءونىمدى قۇراستىرۋ وڭاي ەمەس. مۇنداي جوبانى جاساۋ ميلليونداعان قارجىنى تالاپ ەتەدى. بىزگە رەسۋرسى وتە اۋقىمدى, تەحنولوگياسى دامىعان, «ياندەكسپەن» باسەكەلەسە الاتىن جوبا كەرەك. وكىنىشكە قاراي, قازىر بۇل مۇمكىن ەمەس. ەلى­مىزدەگى تاكسوپاركتەرگە «ياندەكسپەن» جۇمىس ىستەگەن ىڭ­عايلى. سوندىقتان سەرىكتەستى وزگەرتۋدى قاجەت دەپ سانامايدى. ءتىپتى قىتايلىق گيگانت «Didi» كومپانياسىنىڭ ءوزى دە ءبىزدىڭ نارىقتا ونىمەن باسەكەلەسە المادى. كەز كەلگەن تاكسي قىزمەتى جەتىستىككە جەتۋ ءۇشىن الدىمەن تۇتىنۋشىنىڭ سەنىمىنە يە بولۋى كەرەك. ءبىزدىڭ حالىق «ياندەكس» ۇسىنىپ وتىرعان ىڭعايلى, جايلى, تۇراقتى سەرۆيسكە ۇيرەنىپ قالدى. حالىقتى جاڭا سەرۆيس­كە كوشۋگە كوندىرۋ ءۇشىن شىن مانىندە تاڭعالدىرا الاتىنداي جوبا جاسالۋعا ءتيىس. وتاندىق تاكسي پلاتفورماسىن جاساعىسى كەلەتىن ازاماتتار ءۇشىن قارجىدان بولەك, ليتسەنزيا مەن رۇقسات قاعازدارىن الۋدىڭ قيىندىعى ءوز الدىنا بولەك اڭگىمە. وسىنىڭ بارلىعىن ەسكەرسەك, جاقىن ارادا «ياندەكسپەن» باسەكەلەسە الاتىن قازاقستاننىڭ ءوز تاكسي قىزمەتى ىسكە قوسىلادى دەپ ايتۋ قيىن», دەيدى ايدىن ماۋتحان.

«قايىرىمدى جان» نەگە ساتسىزدىككە ۇشىرادى؟

بۇل سالادا باعىن سىناپ كورگىسى كەلگەن وتاندىق تاكسي پلاتفورمالارى جوق ەمەس. بىراق ءبارى دە باسىن جاقسى باستاعانىمەن, ورتا جولدا توقتاپ, ءارى  قاراي جۇمىستى ۇي­لەس­تىرە الماعان. سولاردىڭ ءبىرى – «قايىرىمدى جان» ونلاين تاكسي سەرۆيسى. التى ايماقتى قام­تۋدى قولعا العان وتاندىق تاكسي سەرۆيسى جۇمىسىنىڭ نەلىك­تەن سات­سىزدىككە ۇشىراعانىن جوبا جە­­تەك­شىلەرىنىڭ ءبىرى اسەت بولاتبەكوۆ­تەن سۇراپ كوردىك.

«جۇمىسىمىز وتە جاقسى باس­تالدى. وزگە تاكسي سەرۆيستەرىنەن ەرەكشەلىگىمىز – ءبىزدىڭ قولدانبا­مىز­دا تەك بالالار مەن ايەل ازا­ماتتارىنا جەكەلەي قىزمەت كور­سەتەتىن ءبولىمدى تاڭداۋ مۇم­كىن­دىگى بولدى. سونداي-اق تاكسيدە كەلەڭسىز جاعداي ورناسا, جولاۋشى ءموبيلدى قوسىمشا ىشىندەگى «تەحنيكالىق قولداۋ» باتىرما­سىن باسىپ, بىردەن تەلەفون شالا الادى. باسەكەلەستەرىمىزگە قارا­عان­دا ءجۇرۋ قۇنىن ارزان جانە تۇراقتى قىلدىق. جۇرگىزۋشىلەرگە زەينەتاقى, الەۋمەتتىك تولەمدەر جانە سالىقتىق تولەمدەردى اۋدا­رىپ وتىرۋ مۇمكىندىگى قاراس­تى­رىل­دى», دەيدى.

ايتۋىنشا, تاكسي قىز­مەتىن پايدالانعان ءار ادامعا قايى­رىم­دىلىق جاساۋ مۇمكىندىگى دە ۇسىنىلعان. مىسالى, ءار جۇر­گىزۋ­شى­دەن ۇستالاتىن 13 پايىز كوميس­سيانىڭ 7 پايىزى «قا­يى­رىم­دى جان» قايى­رىم­دىلىق قو­رىنا اۋدارىلىپ, بولاشاقتا مۇق­­تاج ادام­دار­عا كومەككە جۇم­­سالادى دەپ جوسپارلانعان. قال­­عان 6 پا­يىز­­دىڭ 3 پايىزى جۇرگىزۋشىنىڭ الەۋ­مەتتىك تولەم­دە­رىنە, 3 پايىزى كوم­پانيا قا­جە­تىنە دەپ ەسەپتەلگەن.

«قىزمەتىمىزدى استانا, ال­ماتى, شىمكەنت, تاراز, ورال, اق­توبە قالاسىنىڭ تۇرعىن­دا­رى­نا ۇسىندىق. تۇتىنۋشىلار «قايىرىمدى جان» ءموبيلدى قو­سىمشاسىن پايدالاندى. ال جۇرگىزۋشىلەر «قايىرىمدى تاكسي» پلاتفورماسىنا تىركەلدى. وسىنداي جوسپارمەن ءبىر جىلدان استام ۋاقىت حالىققا قىز­مەت كورسەتتىك. باسىندا دەمەۋ­شى­لەرىمىز جاقسى ينۆەستيتسيا سالدى. ءار قالادان 1 000-2 000-عا دەيىن جۇرگىزۋشى تىركەلدى. بىراق ولاردىڭ تەك 10 پايىزى عانا جۇمىس ىستەدى. تۇتىنۋشىلارىمىزدىڭ سانى 50 مىڭعا دەيىن جەتتى. الايدا استانا, الماتى, شىمكەنت سەكىلدى ۇلكەن قالالاردا جۇمىستى جۇرگىزۋ قيىندىق تۋدىردى. تەك تارازدا عانا جىل بويىنا توقتاۋسىز قىزمەت كورسەتتىك. ۇلكەن قالالاردا اۆتوبۋس جولا­عىنا رۇقسات الا المادىق. ونىڭ ۇستىنە جارنامامىز دا جەتكىلىكسىز بولدى. وتاندىق تەلەارنالاردان قىزمەتىمىزدى جارنامالاۋدى وتىندىك. بىراق ولاردىڭ سۇرايتىن اقىسى وتە قىمبات. ونى ءبىزدىڭ قالتامىز كوتەرمەدى», دەيدى.

وسىدان سوڭ ينۆەستورلار دا بىرتىندەپ قارجى قۇيۋدى توقتاتىپ, جوباعا اقشا سالۋ بىلاي تۇرسىن, وپەراتورلاردىڭ جا­لاقىسىن تولەۋ دە مۇڭعا اي­نال­عان. دەگەنمەن جوبا نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ بۇدان ساعى سىنعان جوق. قازىر جوبانى دامىتىپ, وعان جەتكىزۋ قىزمەتىن قوسۋدى ويلاستىرىپ وتىر.

«وتاندىق تاكسي قىزمەتىنە قولداۋ كورسەتكىسى كەلەتىن كاسىپكەر ازاماتتار قارجى قۇيسا جانە مەملەكەت تاراپىنان اۆتوبۋس جو­لا­عىنا رۇقسات الۋعا, جارناما جاساۋعا قولداۋ بولسا جۇمىستى جانداندىرۋعا ابدەن بولادى. جۇ­مىسىمىزدى جالعاستىرۋ ءۇشىن دەمەۋشى ىزدەپ جاتىرمىز», دەدى ءا.بولاتبەكوۆ.

قاناتقاقتى جوبانىڭ پايداسى

مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتە­تىنىڭ حابارلاۋىنشا, 2023 جىل­دىڭ قىركۇيەگىندە ەلدەگى تاكسي قىزمەتىن پلاتفورمالىق جۇ­مىسپەن قامتۋ بويىنشا قانات­قاقتى جوبا ىسكە قوسىلعان. ءبىرىن­شى كەزەڭدە «ياندەكس تاكسي كورپ» جشس-مەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم جاسالىپ, جوباعا 13,3 مىڭ تاكسي جۇرگىزۋشىسى قاتىسقان.

جوباعا قاتىسۋدىڭ جۇرگىزۋ­شىلەر ءۇشىن ءتيىمدى تۇسى كوپ. بىرىنشىدەن, سالىق مولشەرلەمەسى تومەندەيدى. ەكىنشىدەن, سالىق دەكلاراتسيالارىن تولتىرۋ قاجەت­تى­لىگى بولمايدى, ياعني ءموبيل­دى قوسىمشا كىرىستەر بويىنشا ەسەپكە الۋدى اۆتوماتتى تۇردە قالىپتاستىرادى. ۇشىنشىدەن, جۇرگىزۋشىلەر تاكسوپارك كوميس­سياسىن تولەۋدەن 4 پايىز مول­شە­رىندە بوساتىلادى. جوبا اياسىندا جۇرگىزۋشىلەر جەكە كاسىپكەر رەتىندە تىركەلەدى جانە ارنايى ءموبيلدى قوسىمشانى قولدانادى. «E-Salyq Business» ءموبيلدى قوسىمشاسى چەكتى قا­لىپ­تاستىرۋدى جانە ولاردى «ياندەكس» پلاتفورماسىمەن بەرۋدى قامتاماسىز ەتەدى. سون­داي-اق كىرىستەردى ەسەپكە الۋ, مىن­دەت­تەمەلەردى اۆتوماتتى تۇردە ەسەپتەۋ جۇرگىزىلەدى, وسىعان بايلانىستى دەكلاراتسيا وتكىزۋ­دىڭ قاجەتى بولمايدى. جەكە تابىس سالىعى مولشەرلەمەسى – تا­بىستىڭ 1 پايىزىن, الەۋمەتتىك تولەمدەردىڭ مولشەرى 17,4 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى.

IT مامان, بلوگەر ارشات ورازدىڭ ايتۋىنشا, وتاندىق تاكسي قىزمەتىن جاساۋعا بولادى.

«نەگىزى وتاندىق تاكسي جوباسى تۋرالى ويلاستىرىپ كوردىم. جاساۋعا بولاتىن نارسە. بىراق سەرۆەر ۇستاۋ, تولەم ءمودۋلى, قاۋىپ­سىزدىك, سالىق ماسەلەلەرى سياقتى نارسەلەرگە ءبىراز رەسۋرس كەرەك ەكەن. ال مۇنداي فۋندامەنت بانك­تەردە بار. سوندىقتان الداعى ۋاقىتتا بانك تاراپىنان وسىنداي قىزمەت اشىلسا, تاڭعالمايمىن», دەيدى.

بايان سۇيەۋوۆا,
جۋرناليست