تاۋەكەل كارتاسىنداعى تۇيتكىلدەر

سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى اتىراۋ وب­لىستىق دەپارتامەنتى باسشى­سىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى نۇرلان ءجاحيننىڭ ايتۋىنشا, سىبايلاس جەم­قور­لىق تاۋەكەلدەرىنىڭ جول كارتاسى ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. مۇنايلى وڭىردەن بۇل كارتاعا 9 پروبلەمالىق ماسەلە ەن­گى­زىلگەن. بۇل – ەكولوگيا, وليگوپوليا, جول جانە ينفراقۇرىلىم, مەديتسينا, بيزنەستى قورعاۋ, اپاتتى ءارى توزىعى جەتكەن تۇرعىن ءۇي, اگروونەركاسىپتىك كەشەن, جىلۋ-ەلەكتر ستانسالارى مەن قۇرىلىسى ۇزاققا سوزىلعان نىساندار.

«جول كارتاسىنا ازىرلەۋ كەزىندە وڭىر­دەگى شەشىمىن تاپپاعان ءتۇرلى تۇيتكىل ەسكە­رىلدى. ءتۇيىندى ماسەلەلەر قىزمەت كورسەتۋ جانە ءتۇرلى ۇدەرىستەردىڭ اشىق ەمەستىگىنەن, اكىمشىلىك كەدەرگىلەر مەن زاڭنامانىڭ جەتىلدىرىلمەۋىنەن تۋىندايدى. نەگىزگى باسىمدىق – تۇرعىنداردىڭ الەۋمەتتىك تۇرمىسىن جاقسارتۋعا بايلانىستى ماسەلەلەرىن شەشۋگە اتسالىسۋ, ولاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ», دەيدى ن.جاحين.

ونىڭ پىكىرىنشە, جىل باسىنان بەرگى 6 ايدا اتالعان سالالارداعى سىبايلاس جەم­­­قور­لىق تاۋەكەلدەرىنە تالداۋ جۇر­گىزىلىپتى. اسىرەسە الەۋمەتتىك قولداۋ سا­لا­­­­سىندا ەڭبەكاقى تولەۋ قورىنان بو­لىن­­گەن قاراجاتتى ۇرلاۋ, گرانتتار بەرۋ, اتاۋ­لى الەۋمەتتىك كومەك الۋ, الەۋ­مەتتىك ماق­­­ساتتاعى نىسان سالۋ, مۇگەدەك جان­دار­دىڭ قۇقىقتارىن شەكتەۋ, پاتسيەنتتەر ءۇشىن ازىق-ت ۇلىك ساتىپ الۋعا قارجى ءبولۋ كەزىن­­­دەگى تاۋەكەلدەرگە نازار اۋدارىلىپ وتىر.

«ماسەلەن, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا باعانى جاساندى تۇردە كوتەرۋ, مەديتسينالىق بۇيىمداردى ماقساتسىز پاي­دالانۋ, مۇددەلەر قاقتىعىسى, ەڭ­بەكاقى تولەۋ قورىنان قارجى ۇرلاۋ دەرە­گى بار. مەديتسينالىق مەكەمەلەردىڭ دي­رەك­تورلارى وزدەرىنىڭ جوعارى وقۋ ورىن­دارىنداعى وقۋىنا 10,5 ملن تەڭگە جۇم­ساپتى. بۇل قارجى بيۋدجەتكە قايتا­رىلدى», دەپ حابارلادى ن.جاحين.

سونداي-اق جول سالاسىنا جۇرگىزىلگەن قوعامدىق مونيتورينگ كەزىندە 50-دەن استام بۇزۋشىلىق انىقتالىپ وتىر. الايدا مەردىگەر كومپانيالار ونى وسى كەزگە دەيىن جويعان جوق. «وڭىردە مەرزىمى ۇزارعان قۇرىلىس نىساندارىنا مونيتورينگ جۇرگىزىلدى. سونداي نىساننىڭ ءبىرى ماقات اۋدانىندا بار. مۇندا 60 پاتەرلىك 3 قاباتتى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى ءالى اياق­تالماي تۇر. سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ۆولونتەرلەردىڭ جۇرگىزگەن مونيتورينگ كەزىندە بىرقاتار كەمشىلىك انىقتالدى. نىساننىڭ قاجەتتى قورشاۋى جوق. جۇمىسشى پەرسونال دا بولمادى. تەمىربەتون توسەمدەرىندە جارىقشاق پايدا بولعان. قازىر نىسان قۇرىلىسى قايتا جانداندى», دەپ مالىمدەدى ول.

وسىعان بايلانىستى ۆولونتەرلەر نىساندى مەرزىمىندە پايدالانۋعا تاپسىرۋ جونىندە ۇسىنىس بەردى. قۇرىلىس جۇمىسىنا باقىلاۋ جۇرگىزبەگەن تاپسىرىس بەرۋشىنى جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋعا باستاماشىلىق جاسادى.

«ماقات كەنتىندەگى 60 پاتەرلىك تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسى 2021 جىلى باستالعان. الايدا 2023 جىلدىڭ باسىندا توقتاپ قالعان. سەبەپ – نىسان قۇرىلىسىن جۇرگىزەتىن مەردىگەرلىككە تاڭدالعان «دان ستروي بازا لتد» جشس-دا قارجىلىق قيىندىق تۋىنداعان. اتالعان قۇرىلىس نىسانىنىڭ جالپى قۇنى 865 ملن تەڭگەنى قۇرايدى. وسى كەزگە دەيىن قارجىنىڭ 60%-ى يگەرىلگەن. تاپسىرىس بەرۋشى سوتقا تالاپ ارىزبەن جۇگىندى. سوتتا مەردىگەردەن 50 ملن تەڭگە كولەمىندە ايىپپۇل ءوندىرىپ الۋ تۋرالى تالاپ قاناعاتتاندىرىلدى», دەپ ناقتىلادى دەپارتامەنتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.

ال جىلىوي اۋدانىنىڭ ورتالىعى – قۇلسارى قالاسىنداعى № 2 الەۋمەتتىك قىزمەتتەر ورتالىعىن جوندەۋگە بيۋدجەتتەن 2,1 ملرد تەڭگە بولىنگەن. بىراق دەپارتامەنت قىزمەتكەرلەرىنىڭ جەمقورلىققا قارسى ەرىكتىلەرمەن بىرگە جۇرگىزگەن مونيتورينگىنىڭ قورىتىندىسىمەن اتالعان نىساننىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجات­تا­ما­سى­نا سايكەس ەمەستىگى انىقتالعان.

«جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاماعا سايكەس تەرەزەلەر جاڭاسىنا اۋىستىرىلۋى كەرەك ەدى. الايدا پوليۆينيلحلوريدتان جاسالعان تەرەزە بلوكتەرى مۇلدەم اۋىستىرىلماعانى انىقتالدى. تەرەزە تاقتالارىن وزدىگىنەن جابىساتىن اق قا­عاز­بەن جابۋ ارقىلى جاڭاسىنا ۇقساتىپ قويعان. جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاما بويىنشا تەك باس عيماراتتاعى 200 تەرەزەنى جاڭاسىنا اۋىستىرۋ ءۇشىن بيۋدجەتتەن 53,1 ملن تەڭگە ءبولىنىپ, تولەنىپ قويعان», دەپ حابارلادى دەپارتامەنتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.

سونداي-اق نىساننىڭ مينەرالدى تال­شىق­تى پليتالارمەن قاپتالعان توبەسى قازىر­دىڭ وزىندە قيراعان. دۋش كابي­نا­لا­رىن­­دا سۋ اعاتىن كراندار جوق. ەسىكسىز مەتالل شكاف, كەرەۋەتتەر جارامسىز كۇيگە تۇسكەن.

«بۇل نىسان 2023 جىلدىڭ 28 جەلتوق­سا­نىندا پايدالانۋعا بەرىلدى. جاۋاپ­تى مەملەكەتتىك ورگان وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا, ارنايى ورتالىقتا ەمدەلۋگە مۇقتاج پسيحونەۆرولوگيالىق سىرقاتى بار ەرەسەك پاتسيەنتتەر تىزىمىندە 150-گە جۋىق ادام تىركەلگەن. ناۋقاستار پاي­دالانۋعا بەرىلگەننەن كەيىن جاڭا ورتا­لىققا ورنا­­لاستىرىلادى. الايدا ورتالىق 7 اي­دان بەرى بوس تۇر», دەپ ءمالىم ەتتى دەپارتامەنتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.

وبلىستىق دەپارتامەنتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنەن ءمالىم ەتكەندەي, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ەرىكتىلەر تابيعي سيپاتتاعى توتەنشە جاعداي رەجىمىنە بايلانىستى بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ ءتيىمدى جۇمسالۋىن باقىلاۋعا العان. ويتكەنى ەلىمىزدە مەملەكەتتىك جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانعا قىزمەتتەر, ءىس-شارالار بويىنشا ارتىق شىعىنداردى قىسقارتۋ جونىندە تاپسىرما بەرىلگەن ەدى.

«الايدا كەيبىر مەملەكەتتىك ورگاندار بۇل تاپسىرمانى ورىندامايتىنى انىقتالدى. ماسەلەن, جىلىوي اۋدانى­نىڭ مادەنيەت, تىلدەردى دامىتۋ, دەنە شى­نىقتىرۋ جانە سپورت ءبولىمى جالپى سوماسى 22 ملن 321 مىڭ 429 تەڭگەگە ۇلتتىق ات سپورتى تۇرلەرى بويىنشا جارىستار وتكىزۋدى جوسپارلاعان. بۇل اۋدان ءساۋىر ايىندا سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەنىن, ءالى كۇنگە دەيىن سالدارىن جو­يىپ جاتقانىن ەسكەرسەك, اتالعان جارىستى وتكىزۋ وزەكتى ەمەس. وسىعان بايلانىستى ەرىكتىلەردىڭ ۇسىنىسىمەن ساتىپ الۋ كونكۋرسى تولىعىمەن توقتاتىلدى», دەپ حابارلادى دەپارتامەنتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.

وسىعان ۇقساس جاعداي ماحامبەت اۋدانىندا بايقالىپ وتىر. اۋداندىق ءبىلىم بولىمىنە قاراستى ق.قالىبەكوۆ اتىنداعى سارىتوعاي ورتا مەكتەبى 16 ملن 607 مىڭ 142 تەڭگەگە 2 دانا ۇلتتىق كيىز ءۇي ساتىپ الماق بولعان. ءبىر كيىز ءۇيدىڭ باعاسىنا 8 ملن 303 مىڭ 571 تەڭگە ۇسىنىلعان.

«ەرىكتىلەر جۇرگىزگەن مونيتورينگ كەزىندە ۇقساس تاۋاردىڭ مەديانالىق باعاسى 2 ملن 650 مىڭ تەڭگەنى قۇرايتىنى انىقتالدى. مونيتورينگ ناتيجەسىمەن ساتىپ الۋ جويىلىپ, بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ ءتيىمسىز جۇمسالۋىنا جول بەرىلمەدى. جىل باسىنان بەرى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ەرىكتىلەر 130 ملن تەڭگەدەن استام بيۋد­جەت قاراجاتىن ۇنەمدەدى», دەدى دەپار­تامەنتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنەن.

دەپارتامەنت باسشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى نۇرلان ءجاحيننىڭ دەرەگىنە قارا­عاندا, «بيزنەسكە جول» جوباسى شاعىن جانە ورتا بيزنەس يەلەرىنىڭ قۇقىق­تارىن قورعاۋعا ارنالعان. وسى كەزگە دەيىن 1 مىڭعا جۋىق كاسىپكەردىڭ قۇقىعى قورعالعان.

«دەپارتامەنت قىزمەتكەر­لە­رىنىڭ جۇ­مى­سى تەك تاۋەكەل كارتاسىنا ەنگىزىلگەن نى­ساندارعا مونيتورينگ جۇرگىزۋمەن شەكتەلمەيدى. وزگە دە سالالاردا سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن جويۋ باعى­تىن­داعى جۇمىس جالعاسىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا, سپورت سالاسىندا جالعان ديپ­لومى بار جاتتىقتىرۋشىلار, سونداي-اق بۇرىن سوتتالعان ادامداردى جۇمىسقا قابىلداۋ فاكتىلەرى انىقتالدى», دەدى نۇرلان جاحين.

ونىڭ پىكىرىنشە, ءبىلىم سالاسى قىز­مەت­كەرلەرىنىڭ ءبىر عانا مىندەتى بار. بۇل – ساپالى ءبىلىم بەرۋ جانە جاس ۇرپاققا وتانسۇيگىشتىك, ەڭبەكقورلىق, پاراساتتىلىق قۇندىلىقتارىن ءسىڭىرۋ. بىراق جاس ۇرپاقتى تاربيەلەۋ مەن وقىتۋ­عا ەلەۋلى توسقاۋىل بولاتىن سىبايلاس جەم­قورلىق تاۋەكەلى بار. ماسەلەن, سىرتقى تال­داۋدىڭ ناتيجەسىمەن سىبايلاس جەمقور­لىق­تىڭ 10-عا جۋىق تاۋەكەلى بايقالعان.

«وسىعان بايلانىستى ءتيىستى ورگانعا 26 ۇسىنىس بەرىلدى. تالداۋ كەزىندە 12 مەكتەپتە ءىس جۇزىندە جۇمىس ىستەمەيتىن 41 ء«ولى جانعا» جالاقى اۋدارىلعان. سالدارىنان مەملەكەتكە شامامەن 90 ملن تەڭگە شىعىن كەلتىرىلگەنى انىقتالدى», دەيدى دەپارتامەنت باسشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى.

جەمقورلىق تاۋەكەلىن جويۋدىڭ جولى بار ما؟ وڭىرلىك دەپارتامەنت باسشىلارى سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلىن جويۋعا ىقپال ەتەتىن بىرنەشە ۇسىنىس بەرىپ وتىر.

«بىرىنشىدەن, بۋحگالتەرلىك ەسەپتىڭ اقپا­راتتىق جۇيەسىنە تسيفرلىق شەشىم­دەردى ەنگىزۋ اياسىندا بيۋدجەتتىك وتىنىمدەردى ۇسىنۋ ءتارتىبىن بەكىتۋ قاجەت. ەكىنشىدەن, جالاقى تولەۋگە, ونىڭ ىشىندە اۆانستى بەرۋگە باقىلاۋ تەتىگىن ازىرلەۋ, ەنگىزۋ ماسە­لەسىنىڭ تيىمدىلىگى بار. ۇشىنشىدەن, قول­دانىستاعى زاڭناماعا سايكەس پەداگوگتەر مەن باسقا دا قىزمەتكەرلەردىڭ جۇمىس ساعاتىن ليميتتەن تىس بەلگىلەۋدى بولدىرمايتىن تەتىك بولىگىنە بىرقاتار ۇسىنىس بەردىك. وسى ۇسىنىستاردىڭ تيىمدىلىگى باي­قالا باستادى. ونىڭ ىشىندە جىمقىرۋ تاۋەكەل­دەرىن بارىنشا ازايتۋ مۇمكىندىگى باي­قالدى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ بۋحگالتەرلىك ەسەپتى جۇرگىزۋگە قاتىستى ساتىپ الىناتىن اقپاراتتىق جۇيەلەردىڭ مىن­دەتتى پارامەترلەرى مەن تەح­نيكالىق سيپاتتامالارىن بىرىز­دەندىرۋ ءۇشىن قۇقىقتىق جاعداي­لار جاسالدى», دەپ ءمالىم ەتتى نۇرلان جاحين.

اتىراۋ وبلىسى